Του Απόστολου Ιωσηφίδη
Η, μερίμνη του Σεβασμιωτάτου Ποιμενάρχου μας κ.κ. Παντελεήμονος, έλευση και παραμονή (από 7 έως 14 Ιουνίου 2026) στην Βέροια, και ειδικότερα σε ένα από τα πνευματικά επίνειά της, στο Μοναστήρι της Παναγίας Δοβρά, της Ιερής Εικόνας της Παναγίας του Όρους των Ελαιών, από τα Ιεροσόλυμα, προσθέτει έναν ακόμη κόμπο προσευχής, ελπίδας και ψυχικής ανάτασης στο κομποσχοίνι που ενώνει την Μητρόπολή μας με τους Αγίους Τόπους, όπου, σε τακτά διαστήματα, ο Μητροπολίτης μας οδηγεί τους Χριστιανούς του, – όπως προ 88 ετών ο εκ των αγίων προκατόχων του Πολύκαρπος είχε, με απόφαση της Ιεράς Συνόδου, ηγηθεί ομάδας εκατοντάδων, απ’ όλη την Ελλάδα, προσκυνητών.
Ο, υπό την σκέπη του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων ιδρυθείς το 1908, στην Αθήνα, Σύλλογος «Ο Πανάγιος Τάφος», διοργάνωνε, σχεδόν κατ’ έτος και κατά την περίοδο του Πάσχα, προσκυνηματικές επισκέψεις των μελών του (και κάθε άλλου ενδιαφερομένου φίλου και συμπαραστάτη των σκοπών του) στους Αγίους Τόπους.
Η προσκυνηματική πρωτοβουλία του Συλλόγου του έτους 1938 προσείλκυσε (μέσω και της ευρείας προβολής της στον αθηναϊκό και επαρχιακό τύπο της εποχής) πάνω από 400 συμμετοχές απ’ όλη την Ελλάδα.
Οι τολμηροί προσκυνητές θα αντιμετώπιζαν την σκληρή πραγματικότητα της απαγόρευσης της εισόδου τους στον Ναό της Αναστάσεως, που βαριά πληγωμένος από σεισμό παρέμενε κλειστός, φρουρούμενος από στρατιώτες της αγγλικής διοίκησης[1].
Η «Βρετανική Εντολή της Παλαιστίνης» κατείχε και διοικούσε, τότε, με εντολή της Κοινωνίας των Εθνών, τα εδάφη του σημερινού Κράτους του Ισραήλ και της Παλαιστίνης, και μια σφοδρή, κατά της αγγλοκρατίας, αραβική εξέγερση βρισκόταν το 1938 στο απόγειό της, ενώ ταυτόχρονα συνεχιζόταν αμείωτη η καθημερινή, με προαιώνιες, βιβλικές καταβολές, μεταξύ των Αράβων και των Εβραίων αιματηρή αντιπαλότητα[2].
Στην υπ’ αυτές τις όλως αντίξοες συνθήκες διοργανούμενη «ἱερὰ ἀποδημία», η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος όρισε επί κεφαλής τον Μητροπολίτη Βεροίας και Ναούσης Πολύκαρπο:
«Ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ὡρίσθη ὅπως ἡγηθῇ τῆς εἰς Ἱεροσόλυμα ἱερᾶς ἀποδημίας τοῦ ἐνταῦθα Συλλόγου “Ὁ Πανάγιος Τάφος” ἐπὶ ταῖς ἐπικειμέναις Ἁγίαις ἡμέραις τῶν Παθῶν καὶ τῆς Σωτηρίου Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν πρὸς προσκύνησιν τῶν Ἁγίων καὶ Θεοβαδίστων Τόπων ὁ Σεβ.{ασμιώτατος} Μητροπολίτης Βερροίας καὶ Ναούσης κ. Πολύκαρπος.»
«Ἐκκλησία», ΙΣΤ, τχ. 13/02-04-1938, σ. 102.
Οι προσκυνητές απέπλευσαν από τον Πειραιά το απομεσήμερο της Πέμπτης 14 Απριλίου, και επέστρεψαν, ολοκληρώνοντας το 18ήμερο ταξίδι τους, το εωθινό της Κυριακής του Θωμά, Πρωτομαγιά του 1938.
Συνοπτική αναφορά των «κατ᾿ ἀνάγκην» τροποποιήσεων «τῶν ἔκπαλαι τελουμένων», που έλαβαν χώρα στα Ιεροσόλυμα κατά την Μεγάλη Εβδομάδα του 1938, περιελήφθη στο επίσημο Δελτίο της Εκκλησίας της Ελλάδος…
«Ἐκκλησία Ἱεροσολύμων
Κατὰ τὰς ἐξ Ἱεροσολύμων εἰδήσεις, ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ λαοῦ ἐκ τοῦ Ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως, ἐπήνεγκε κατ᾿ ἀνάγκην τροποποιήσεις τινὰς τῶν ἔκπαλαι τελουμένων ἐν τῇ Ἁγία Πόλει τελετῶν τῆς Μεγ. Ἑβδομάδος.
Περὶ τὴν χιλιάδα προσκυνητῶν ἐκ Κύπρου καὶ Βουλγαρίας προσῆλθον πρὸς ἑορτασμὸν τῶν ἁγίων ἡμερῶν, μόλις δ᾿ ἑκατοντάδες τινὲς κόπται ἔναντι τῶν ὑπολογιζομένων τετρακισχιλίων καὶ ὀλιγοστοὶ ἀρμένιοι.
Ἡ τελετὴ τοῦ Νιπτῆρος, ἡ ἀρχαιόθεν τελουμένη ἐν τῇ Ἁγία Αὐλὴ ἐν μέσῳ χιλιάδων προσκυνητῶν, ἐφέτος διεξήχθη ἐπὶ τῶν δωμάτων τῆς κεντρικῆς μονῆς τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης, ἔξωθι τοῦ φερωνύμου ναϋδρίου, εὐάριθμοι δὲ προσκυνηταὶ καὶ ἰθαγενεῖς καὶ ξένοι προσκυνηταὶ ἦσαν παρόντες.
Ἡ τελετὴ τοῦ ἁγ. Φωτὸς τοῦ Μεγ. Σαββάτου ἐγένετο μὲν ὑπὸ τοῦ κλήρου ἐντὸς τοῦ ναοῦ, ἀπηγορεύθη δ᾿ ὅμως ἡ ἐν αὐτῷ παραμονὴ εἰς τοὺς προσκυνητάς, ἔξω τοῦ ναοῦ ἀναμένοντας τὴν μετάδοσίν του.»
«Ἐκκλησία», ΙΣΤ. τχ. 21/28-05-1938, σ. 167.
…ενώ η εκκλησιαστική εφημερίδα «Ἡ Φωνὴ τῆς Ἐκκλησίας» παραθέτει αναλυτική περιγραφή του προσκυνήματος…
«Πῶς ἐγένοντο αἱ τελεταὶ τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος
εἰς Ἱεροσόλυμα
Προσκυνηταὶ ἐξ Ἑλλάδος εἰς Ἱεροσύλυμα
{αναχώρηση-πλους}
Τὴν Πέμπτην τοῦ Λαζάρου διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου “Ἀττικὴ”[3] ἀνεχώρησαν δι᾿ Ἱεροσόλυμα οἱ προσκυνηταὶ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Βερροίας κ. Πολυκάρπου.
Τὸ Σάββατον τοῦ Λαζάρου τὸ ἀτμόπλοιον προσήγγισεν εἰς τὸν λιμένα τῆς Ἁλεξανδρείας, ὅπου ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Βερροίας ἐπεσκέφθη τὸν Πατριάρχην Ἀλεξανδρείας[4], φιλοξενηθεὶς παρ᾿ αὐτοῦ.
{Μεγάλη Τρίτη, 19 Απριλίου}
Τὴν Μ. Τρίτην οἰ προσκυνηταὶ ἔφθασαν εἰς τον λιμένα Κάϊφας ὁπόθεν ἐξέδραμον εἰς Ναζαρέτ, προσκυνήσαντες τὴν πηγὴν ὅπου ἡ Θεοτόκος ἐδέχθη τὸν εὐαγγελισμὸν τοῦ Ἀρχαγγέλου Γαβριήλ, ἐπισκεφθέντες εἶτα τὴν οἰκίαν Ἰωσὴφ τοῦ μνήστορος.
Λόγῳ τῆς καταστάσεως οἱ προσκυνηταὶ ἑπέστρεψαν εἰς Κάϊφαν καὶ μέσῳ Ἰόππης μετέβησαν εἰς Ἱεροσόλυμα, κατευθυνθέντες ἀμέσως εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης ὅπου ἐψάλλοντο οἱ νυμφίοι.
Ὁ προεξάρχων τῆς συνοδείας Σεβ. Μητροπολίτης Βερροίας κ. Πολύκαρπος ἐπεσκέφθη τὸν Μακαρ.{ιώτατον} Πατριάρχην Ἱεροσολύμων κ. Τιμόθεον[5], ὅστις καὶ καθ᾿ ὅλον τὸ διάστημα τῆς παραμονῆς του εἰς τοὺς Ἁγίους Τόπους ἐφιλοξένησεν αὐτὸν εἰς τὰ Πατριαρχεῖα.
{Μεγάλη Τετάρτη, 20 Απριλίου}
Τὴν Μ. Τετάρτην πρωῒ οἱ προσκυνηταὶ μετέβησαν εἰς τὴν νεκρὰν θάλασσαν, ἐκεῖθεν δὲ εἰς τὸν Ἰορδάνην ποταμόν, ὅπου ἐντὸς λέμβου ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Βερροίας ἔψαλλε τὸν ἁγιασμόν τῶν Θεοφανείων, μεθ᾿ ὃ ἐβαπτίσθησαν εἰς τὸν Ἰορδάνην οἱ εὐσεβεῖς προσκυνηταί.
Μετὰ ὡριαίαν ἀνάπαυσιν οἱ προσκυνηταὶ μετέβησαν εἰς ἐπίσκεψιν τῆς δεκάλεπτον ἐκ τοῦ Ἰορδάνου ἀπεχούσης ἱστορικῆς Μονῆς τοῦ Τιμίου Προδρόμου, κτίσμα τοῦ Μ.{εγάλου} Ἰουστινιανοῦ, ὅπου εἰς τὴν μεγάλην αἴθουσαν αὐτῆς παρετέθη τράπεζα εἰς αὐτούς.
Κατὰ τὰ ἐπιδόρπια ἐχαιρέτισε τοὺς προσκυνητὰς ἐκ μέρους τοῦ Πατριάρχου ὁ ξεναγὸς αὐτῶν Ἀρχιμ.{ανδρίτης} κ. Φιλόθεος γυμνασιάρχης τοῦ ἐκεῖ Γυμνασίου, εἰς ὃν ἀπήντησεν ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Βερροίας καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Συλλόγου “Πανάγιος Τάφος” κ. Καλύβας.
Οἱ προσκυνηταὶ ἐπεσκέφθησαν εἶτα τὴν Ἰεριχώ, ὡραιοτάτην πόλιν, μὲ ὡραιοτάτην βλάστησιν, προσκυνήσαντες τὴν πηγὴν τοῦ Ἑλισσαίου, τὴν συκομωρέαν τοῦ Ζακχαίου, καταλύσαντες εἶτα εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Ἑλισσαίου.
Τὸ δ᾿ ἑσπέρας τῆς Μ. Τετάρτης ἐπέστρεψαν εἰς Ἱεροσόλυμα.
{Μεγάλη Πέμπτη, 21 Απριλίου}
Τὴν πρωΐαν τῆς Μ. Πέμπτης ἔλαβε χώραν ἡ τελετὴ τοῦ Νιπτῆρος εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ Ἱ. Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης, παρισταμένων πασῶν τῶν πολιτικῶν ἀρχῶν καὶ τῶν Προξένων, καὶ τὴν ὁποίαν παρηκολούθησαν οἱ προσκυνηταὶ μὲ ἄκραν κατάνοιξιν καὶ εὐλάβειαν.
Ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων φέρων τὸ στοιχάριον μόνον ἔνιψε τοὺς πόδας 12 Ἀρχιμανδριτῶν ὑπόδειγμα ταπεινώσεως κατὰ τὸ παράδειγμα τοῦ Σωτῆρος.
Μετὰ τὴν τελετὴν τοῦ Νιπτῆρος ἅπαντες οἱ προσκυνηταὶ ἔχοντες ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Σεβ. Μητροπολίτην Βερροίας ἀνῆλθον εἰς τὴν μεγάλην αἴθουσαν τῶν Πατριαρχείων ὅπου παρόντων τῶν Προξένων προσεφώνησε τὸν Πατριάρχην ὁ Μητροπολίτης Βερροίας, διατρανώσας τὰ αἰσθήματα τῆς εὐλαβείας τῶν προσκυνητῶν πρὸς τοὺς Ἁγίους Τόπους καὶ τὸν θαυμασμὸν των πρὸς τὴν Ἁγιοταφικήν Ἀδελφότητα, ἐπιτυχῶς ἀγωνιζομένην ἐπὶ τῶν θρησκευτικῶν καὶ ἐθνικῶν ἐπάλξεων, προεξαρχούσης τῆς Α.{ὐτοῦ} Μακαριότητος τοῦ Πατριάρχου Ἱεροσολύμων.
Ὁ Μακ. Πατριάρχης Ἱεροσολύμων ἀπήντησε, τονίσας ὅτι ἡ Ἁγιοταφικὴ Ἀδελφότης ἐπαγρυπνεῖ ἐπὶ τῶν ἱερῶν προσκυνημάτων ἀποφασισμένη ὅ,τι παρέλαβε παρὰ τῶν προκατόχων αὐτῆς νὰ παραδώσῃ ἀμείωτον εἰς τοὺς ἐπιγενομένους.
{Μεγάλη Παρασκευή, 22 Απριλίου}
Τὴν Μεγ. Παρασκευὴν τὸ πρωῒ οἱ προσκυνηταὶ ἐπεσκέφθησαν καὶ προσεκύνησαν τὸ πραιτώριον, τὰς φυλακὰς τοῦ Χριστοῦ, τὸν κῆπον τῆς Γεθσημανῆ, τὸν τάφον τῆς Θεοτόκου καὶ ἐκεῖθεν ἐξεκίνησαν τὴν ἀνωφερῆ ὁδὸν τοῦ μαρτυρίου βαστάζοντος ἐπ᾿ ὤμων τὸν Σταυρὸν τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Βερροίας.
Εἰς τὴν τελετὴν τοῦ ἐπιταφίου ὁ Σεβ. Τοποτηρητὴς Μητροπολίτης Πτολεμαΐδος κ. Κελαδίων[6], ὁ Μητροπολίτης Βερροίας κ. Πολύκαρπος, ὁ Ἀσκάλωνος κ. Βασίλειος[7] καὶ ὁ Πέλλης κ. Παντελεήμων ἔλαβον μέρος εἰς τὸν ναὸν τῆς Ἀναστάσεως, παρόντων μόνον κληρικῶν, ὁ δὲ Πατριάρχης εἰς τὸν Ἱ. Ναὸν τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου ὅπου παρέστησαν οἱ προσκυνηταί.
(Μέγα Σάββατον, 23 Απριλίου}
Τὴν μεσημβρίαν τοῦ Μ. Σαββάτου ἐγένετο ἡ τελετὴ τοῦ Ἁγίου Φωτός εἰς τὸν Ναὸν τῆς Ἀναστάσεως ὑπὸ τοῦ Σεβ. Τοποτηρητοῦ Μητροπολίτου Πτολεμαΐδος παρόντων τῶν πολιτικῶν ἀρχῶν καὶ τοῦ κλήρου.
Ὁ δὲ Πατριάρχης λαβὼν μετέδωκε τὸ Ἅγιον Φῶς εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου.
Τῆς τελετῆς ταύτης παρέστη ὁ Σεβ. Τοποτηρητὴς καθ᾿ ὅσον δὲν ἔχει ἔτι ἀναγνωρισθῆ ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ὁ Πατριάρχης Τιμόθεος.
{Πάσχα, 24 Απριλίου}
Ἡ τελετὴ τῆς Ἀναστάσεως ἐγένετο ἐπίσης ἐν τῷ Ναῷ τῆς Ἀναστάσεως ὑπὸ τοῦ Τοποτηρητοῦ καὶ τῶν Ἀρχιερέων καὶ κληρικῶν, ὁ δὲ Πατριάρχης ἐλειτούργησε εἰς τὸν Ἱ. Ναὸν τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου διὰ τοὺς προσκυνητάς, εἶτα ἔλαβε χώραν ἡ τελετὴ τοῦ Ἑσπερινοῦ τῆς Ἀναστάσεως προεξάρχοντος τοῦ Πατριάρχου, συμπαραστατουμένου ὑπὸ τῶν Ἀρχιερέων, πολλῶν κληρικῶν παρόντων δ᾿ ἐπισήμων καὶ τῶν προσκυνητῶν καὶ πολλοῦ πλήθους.
{Πρωτομαγιά}
Οἱ εὐσεβεῖς προσκυνηταὶ ἐπανῆλθον εἰς Πειραιᾶ τὴν πρωΐαν τῆς Κυριακῆς {= 01-05-1938}.»
«Ἡ Φωνὴ τῆς Ἐκκλησίας», 06-05-1938.
…«ἐνδιαφερούσας πληροφορίας» και λεπτομέρειες του οποίου κατέγραψε, σε συνέντευξη του Μητροπολίτη Πολυκάρπου, ο συνεργάτης της «Βραδυνῆς» Ε. Κόγκας:
«Ἀπὸ τοὺς Ἁγίους Τόπους
Ἡ Ἱερὰ Ἀποδημία τῶν Ἑλλήνων Προσκυνητῶν
Πῶς παρηκολούθησαν οἱ προσκυνηταὶ τὰς ἱερὰς ἀκολουθίας.-Δοξολογία ἐπὶ τῇ ὀνομαστικῇ ἑορτῇ τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως.-Ἡ ἐπισκευὴ τοῦ Ναοῦ τοῦ Παναγίου Τάφου.-Αἱ ἀξιώσεις τῶν ἀραβοφώνων.-Ἡ ἀναγνώρισις τοῦ Πατριάρχου
Τοῦ Συνεργάτου μας κ. Εὐθυμίου Κόγκα
{η μετάβαση και η συνέντευξη}
Μὲ τὸ ἀτμόπλοιον τῆς γραμμῆς ἐπέστρεψαν ἐξ Ἱεροσολύμων οἱ προσκυνηταί, οἱ ὁποῖοι εἶχον μεταβῆ διὰ τὰς ἑορτὰς τῶν Παθῶν καὶ τοῦ Πάσχα, εἰς τοὺς Ἁγίους Τόπους.
Τῆς ἱερᾶς ἀποδημίας εἶχεν ἡγηθῆ, ἀποφάσει τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ὁ ἐκ τῶν Συνοδικῶν Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βερροίας καὶ Ναούσης κ. Πολύκαρπος, ὅστις εἶχεν τὴν εὐγενῆ καλωσύνην, εὐθὺς ἅμα τῇ ἐπανόδῳ του, ἐκ τῶν Ἁγίων Τόπων, νὰ μᾶς παράσχῃ ἐνδιαφερούσας πληροφορίας περὶ τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἱερῶν τελετῶν καὶ τῆς ἐν γένει καταστάσεως τῶν ἱερῶν προσκυνημάτων καὶ τῆς Ἁγιοταφικῆς Ἀδελφότητος.
{απαγορεύσεις και περιορισμοί}
[…] παρὰ τὴν ἀπαγορευτικὴν διάταξιν τῆς ἀγγλικῆς Διοικήσεως, τῆς εἰσόδου τοῦ κοινοῦ εἰς τὸν ναὸν τῆς Ἀναστάσεως, κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος, λόγῳ ἐλλείψεως ἀσφαλείας τοῦ κτιρίου […] ἅπασαι αἱ ἱεραὶ ἀκολουθίαι τῶν Παθῶν καὶ τῆς Ἀναστάσεως διεξήχθησαν ἐντὸς τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναστασεως, χωρὶς ὅμως νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς προσκυνητὰς νὰ παρακολουθήσουν ταύτας. […]
Μόλις ἀπεβιβάσθησαν οἱ προσκυνηταὶ εἰς Χάϊφαν […] ἡ ἀγγλικὴ Διοίκησις, λόγῳ τῶν συγκρούσεων μεταξὺ Ἀράβων καὶ Ἑβραίων ἐν Παλαιστίνῃ, διέθεσε στρατιωτικὴν δύναμιν καὶ ἐξωπλισμένα τάνκς, ἥτις καὶ συνώδευσε τοὺς προσκυνητὰς μέχρι Ναζαρέτ. […]
Κατὰ τὴν τελετὴν τοῦ Ἁγίου Φωτὸς ἐπετράπη εἰς μέρος τῶν προσκυνητῶν νὰ παρακολουθήσουν ταύτην ἐντὸς τοῦ ναοῦ.
Καὶ οὕτω, παρὰ τὰ διαβήματα τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις Ἕλληνος Προξένου πρὸς τὴν ἀγγλικὴν Διοίκησιν, ἐκ τῶν 400 περίπου ἐξ Ἑλλάδος προσκυνητῶν ἐλάχιστοι ἠδυνήθησαν νὰ παρακαλουθήσουν τὰς ἀκολουθίας ἐντὸς τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως.
Τοῦτο δὲ διότι εἶχεν ἀπαγορευθῆ ρητῶς ἡ εἴσοδος εἰς τὸ κοινὸν ἐντὸς τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως καὶ κατὰ τὰς προηγηθείσας τελετὰς τῆς λατινικῆς ἐκκλησίας.
Πλὴν ὅμως τῶν ἐξ Ἑλλάδος προσκυνητῶν, εἶχον ἀφιχθῆ εἰς τοὺς Ἁγίους Τόπους 400 προσκυνηταὶ ἐκ Κύπρου καὶ 300 ἐκ Βουλγαρίας μὲ ἐπὶ κεφαλῆς ἐπίσκοπον τῆς βουλγαρικῆς ἐκκλησίας.
Ἅπαντες οἱ ἐκδρομεῖς προσεκύνησαν τὸν Τάφον τοῦ Κυρίου, εἰσερχόμενοι ἐντὸς τοῦ ναοῦ ἀνὰ δέκα. Μεταξὺ δὲ τῶν προσκυνητῶν προσῆλθε καὶ ἡ τέως αὐτοκράτειρα τῆς Ἀβησσυνίας συνοδευομένη ὑπὸ τῆς πριγκιπίσσης θυγατρός της. […]
Ἡ ἐπισκευὴ τοῦ Ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως
Τὸ κτίριον τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως ἔχει ὑποστῆ μεγάλας φθορὰς λόγῳ τῶν σεισμῶν.
Αἱ ρωγμαὶ εἶνε ἐμφανεῖς εἰς τὰ τείχη τοῦ ναοῦ, ὁ ἐπισκευασθεὶς πρὸ πολλοῦ τροῦλλος τοῦ ναοῦ παρουσιάζει κλίσιν, καθὼς καὶ τὸ δάπεδον τοῦ Κουβουκλίου τοῦ Παναγίου Τάφου.
Ἤδη ὑποστηρίζεται διὰ ξυλίνων καὶ σιδηρῶν ὑποστηριγμάτων, ἐνισχύθησαν δὲ διὰ τοιούτων ὑποστηριγμάτων καὶ οἱ ἐντὸς τοῦ ναοῦ κίονες.
Πάντως παρίσταται ἀνάγκη ἀμέσου ἐπισκευῆς ἥτις θὰ ἀπαιτήσῃ διὰ μὲν τὴν στερέωσιν ἁπλῶς τοῦ κτιρίου περὶ τὰς 75 χιλιάδας λιρῶν, διὰ τὴν ὅλην δὲ γενικὴν ἐπισκευὴν περὶ τὰς 300 χιλιάδας λιρῶν.
Δυστυχῶς δὲ ἡ Ἁγιοταφικὴ Ἀδελφότης δὲν εἶνε εἰς θέσιν νὰ διαθέσῃ ὄχι μόνον τὸ ἀναλογοῦν διὰ τὰς ἐπισκευὰς εἰς αὐτὴν ποσόν, ἀλλ᾿ οὔτε μέρος αὐτοῦ.
Καὶ τοῦτο διότι ἡ ἀνθηρὰ οἰκονομικὴ κατάστασις ἐπεδεινώθη ἐκ τῶν ταραχῶν ἐν Παλαιστίνῃ.
Τὰ περισσότερα τῶν εἰσοδημάτων ἐξ ἐνοικιάσεως καταστημάτων καὶ ἄλλων ἀκινήτων τῆς Ἁγιοταφικῆς Ἀδελφότητος ἔχουν ἐκμηδενισθῆ.
Ἡ ἐπισκευὴ τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως καὶ τοῦ Ζωοδόχου Τάφου εἶνε ὑπόθεσις ἀφορῶσα ὄχι μόνον τὴν Ἁγιοταφικὴν Ἀδελφότητα, ἀλλὰ τὸ Πανελλήνιον.
Αἱ ἀπαιτήσεις τῶν Ἀράβων
[…] αἱ ἱεραὶ τελεταὶ ἐντὸς τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως διεξήχθησαν ὑπὸ τοῦ Τοποτηρητοῦ τοῦ Πατριαρχείου Μητροπολίτου Πτολεμαΐδος καὶ οὐχὶ ὑπὸ τοῦ Πατριάρχου. Καὶ τοῦτο διότι ἐκκρεμεῖ εἰσέτι ἡ ὑπὸ τῆς ἀγγλικῇς κυβερνήσεως ἐπίσημος ἀναγνώρισις τοῦ πατριάρχου Ἱεροσολύμων Τιμοθέου.
Πᾶσα ἐπαφὴ τοῦ Πατριαρχείου καὶ τῆς ἀγγλικῆς Διοικήσεως γίνεται διὰ τοῦ Τοποτηρητοῦ τοῦ Πατριαρχείου.
Ὁ Πατριάρχης διοικεῖ τὴν Ἁγιοταφικὴν Ἀδελφότητα, προεδρεύει τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἀλλὰ μὴ ἀναγνωρισθεὶς εἰσέτι ἐπισήμως, δὲν δύναται νὰ ἐπικοινωνήσῃ μὲ τὰς ἀγγλικὰς ἀρχάς.
Τὸ ζήτημα τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ Πατριάρχου θὰ διευθετηθῇ εὐθὺς ὡς ἐπέλθῃ συμφωνία εἰς τὰς διατυπουμένας ἀξιώσεις τῶν ἀραβοφώνων.
Τὸ Πατριαρχεῖον διαθέτει τὸ 1/3 τῶν εἰσοδημάτων του διὰ τὴν συντήρησιν τῶν σχολείων τῶν αραβοφώνων καὶ τὴν μισθοδοσίαν τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ καὶ τοῦ Κλήρου.
Οἱ ἀραβόφωνοι ὅμως διετύπωσαν τὴν ἀξίωσιν, ὅπως μετέχουν τοῦ συμβουλίου τοῦ Πατριαρχείου καὶ ἔχουν γνώμην ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως καὶ τῆς ἐν γένει συντάξεως τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ, πρᾶγμα ὅπερ δὲν ἀποδέχεται ἡ Ἀγιοταφικὴ Ἀδελφότης.
Εὐθὺς ὡς ἐπέλθῃ συμβιβασμὸς καὶ ἐξευρεθῇ λύσις των διϊσταμένων ἀπόψεων, θὰ επακολουθήσῃ ἐκ μέρους τῆς ἀγγλικῆς κυβερνήσεως ἡ ἐπίσημος ἀναγνώρισις τοῦ Πατριάρχου Ἱεροσολύμων Τιμοθέου.
Φαίνεται μάλιστα ὅτι μελετᾶται ἤδη μία τοιαύτη λύσις, τοῦ διορισμοῦ δηλονότι Ἄγγλου οἰκονομικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ὥστε νὰ παύσουν ἐγείροντες οἱ ἀραβόφωνοι τὰς ὡς ἄνω ἀξιώσεις.
Εὐθ. Κόγκας»
«Ἡ Βραδυνή», 06-05-1938.
(υστερόγραφο): Συμμετείχαν άραγε και Βεροιώτες στο περιπετειώδες προσκύνημα του 1938; Οπωσδήποτε ορισμένοι εκ των κληρικών της Μητροπόλεως συναποτελούσαν την συνοδεία του Δεσπότη τους, ενώ δεν αποκλείεται και η συμμετοχή ενός μικρού αριθμού λαϊκών. Άλλωστε, λίγα χρόνια αργότερα, και υπό τις πολύ φρικωδέστερες συνθήκες του Β! Παγκοσμίου Πολέμου, Βεροιείς προσκυνητές (πιθανότατα από την Ενορία του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος) βρέθηκαν, τον Δεκαπενταύγουστο του 1944, στα Ιεροσόλυμα, απ’ όπου εκόμισαν την εικόνα της Παναγίας του Ακαθίστου Ύμνου, δώρο προσωπικό του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Τιμοθέου στην Ενορία τους• η εικόνα θησαυρίζεται στο επί της οδού Βενιζέλου Παρεκκλήσιο των Αγίων Σπυρίδωνος Νικολάου & Ελευθερίου (όπου, μαζί με το Παρεκκλήσιο του Αγίου Στεφάνου, υπηρετούνται οι λατρευτικές ανάγκες της Ενορίας, έως ότου ευδοκήσουν οι αρμόδιες υπηρεσίες να επιτρέψουν την ανέγερση του νέου Ναού του Αγίου Ιωάννου), και ενώπιόν Της ψάλλονται, κάθε χρόνο, οι Χαιρετισμοί της Θεοτόκου• φέρει δε στην πίσω όψη την εξής χειρόγραφη σημείωση:
«Ἐκ τοῦ Παναγίου Τάφου τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν
Δῶρον τῆς Α.Μ. τοῦ Πατριάρχου Ἱεροσολύμων
κ.κ. Τιμοθέου
Ἐν τῇ Ἁγία Πόλει 20-8-1944»
[1] «Ὁ Ναὸς τοῦ Παναγίου Ταφου εἶναι ἑτοιμόρροπος.
Λονδῖνον, 8 (Ἀθ. Πρακτ.)- Ὁ διοικητὴς τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀνεκοίνωσε σήμερον εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν θρησκευτικῶν κοινοτήτων ὅτι λόγῳ τοῦ ἐπισφαλοῦς τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ Ναὸς τοῦ Παναγίου Τάφου, θὰ κλεισθῇ εἰς τὸ κοινὸν ἀπὸ τῆς Κυριακῆς 10ης Ἀπριλίου. Ἡ ἀπόφασις αὕτη δὲν συνεπάγεται τὴν πλήρη ἐγκατάλειψιν τῶν συνήθων τελετῶν τοῦ Πάσχα. […] Ἡ ἀπόφασις εἶνε ἀποτέλεσμα συμβουλῶν τῶν ἐμπειρογνωμόνων, οἱ ὁποῖοι παρετήρησαν ὅτι τὸ κτίριον ἔχει καταστῆ ἐπισφαλὲς λόγῳ τοῦ σεισμοῦ τοῦ Ὀκτωβρίου 1937, παρὰ τὰς σιδηρὰς καὶ ξυλίνας ἐνισχύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς αὐτό. […]».
«Ἡ Πρωΐα», 09-04-1938.
«Από την ιεράν πόλιν / […] Ὁ Γάλλος συγγραφεὺς Σὰρλ Πλισνιὲ ἐπισκεφθεὶς τὰ Ἱεροσόλυμα ἐπ᾿ εὐκαιρίᾳ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα ἐπιστέλλει ἐκεῖθεν ἐνδιαφέρουσαν ἀνταπόκρισιν […] Δι᾿ ἡμᾶς τοὺς Χριστιανούς, ἡ ἐκκλησία τοῦ Παναγίου Τάφου, εἶναι κλειστή. Κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἰσέλθῃ, χωρὶς εἰδικὴν ἀγγλικὴν ἄδειαν. Ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ὁ θόλος εἶναι σκεπασμένος μὲ σκαλωσιές. Ἄγγλοι στρατιῶται, μὲ τὸ ὅπλον παρὰ πόδα, φρουροῦν τὴν δενδροστοιχίαν, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ πρὸς τὸν ἱερὸν χῶρον. […] Ὁ ναὸς τοῦ Παναγίου Τάφου προκαλεῖ μέγαν οἶκτον. […]».
«Νέα Ἀλήθεια», 23-04-1938.
Τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν Χρυσοστόμου, «Ὁ ναὸς τῆς Ἀναστάσεως, Μία ἱστορικὴ ἐπισκόπησις»: «Τὸ ἐφετεινὸν Πάσχα θὰ διέλθουν οἱ εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα εὑρισκόμενοι Χριστιανοί μὲ θλῖψιν καὶ στενοχωρίαν, διότι ὁ Ναὸς τῆς Ἀναστάσεως, παθὼν ἐκ τοῦ τελευταίου σεισμοῦ κατέστη ἑτοιμόρροπος. […]».
«Ἡ Πρωΐα», 24-04-1938.
Τοῦ Γάλλου ἀκαδημαϊκού κ. Γκοαγιώ, «Ὁ Τάφος τοῦ Χριστοῦ / Ἡ Ἐκκλησία ποὺ κινδυνεύει»: «Αἱ εἰδήσεις ποὺ ἔρχονται ἀπὸ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀπηχοῦν ἐξαιρετικὴν ἀνησυχίαν. Κάθε μῆνα, κάθε ἑβδομάδα ὁ κίνδυνος γίνεται μεγαλείτερος διὰ τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Παναγίου Τάφου. Χρειάζεται ἄμεσος ἐπέμβασις πρὸς περίσωσιν τοῦ ἱερωτέρου βωμοῦ τοῦ χριστιανικοῦ Κόσμου. […]».
«Κρητικὰ Νέα», 26-04-1938.
[2] «Εἰς Παλαιστίνην συνεχίζεται ἡ στάσις τῶν Ἀράβων / Αἱματηρὸν Πάσχα», «Βῆμα τοῦ Λαοῦ», 19-04-1938.
«Ἀνήσυχος καὶ θλιβερὸς ὁ ἐφετεινὸς ἑορτασμὸς τοῦ Πάσχα εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα / Ἐντυπώσεις Γάλλου δημοσιογράφου», «Ἀκρόπολις», 22-04-1938.
«Ἡ ἐξέγερσις τῶν Ἀράβων κατὰ Ἀγγλίας ἐντείνεται / Ἐπανήρχισαν ὑποκινήσεις;», «Κρητικὰ Νέα», 26-05-1938.
«Αἱματηραὶ σκηναὶ ἐν Ἱεροσολύμοις», «Φῶς» (Καΐρου), 26-05-1938.
«Νέαι συγκρούσεις ἐσημειώθησαν ἐν Παλαιστίνῃ / Ἐφονεύθησαν 12 Ἄραβες», «Κρητικὰ Νέα», 29-04-1938.
«[…] ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις μεταξὺ Ἀράβων καὶ Ἑβραίων εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα […] Τώρα αἱ μάχαι διεξάγονται εἰς τὸ κέντρον τῆς πόλεως. Βόμβαι ρίπτονται, ἔνοπλοι καὶ ἀστυνομικοὶ μάχονται, νεκροὶ καὶ τραυματίαι πίπτουν ἄφθονοι! Ἐκεῖ, γύρω εἰς τὸν τάφον τοῦ γλυκυτάτου Ἰησοῦ δύο λαοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδέχθησαν τὴν διδασκαλίαν του, ἀλληλοεξοντώνονται.[…]», «Ἡ Ἐθνική», 10-05-1938.
«Νέαι συγκρούσεις εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα Ἀράβων & Ἰσραηλιτῶν», «Ταχυδρόμος» (Καβάλας), 10-05-1938.
[3] Πρόκειται για το πολυτελές ατμόπλοιο με το οποίο είχε αφιχθεί, το 1933, στην Ελλάδα και ο υψηλός επισκέπτης της Βέροιας (και του Βήματος του Αποστόλου Παύλου) «ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀβησσυνίας κ. Μπελλαντὶν Χερουΐ»• το “Ἀττικὴ”, -όπως είχε αναφερθεί και στο σχετικό με την άφιξη και διαμονή στην Βέροια του Αβησσυνού Υπουργού σημείωμα («Ο Αιθίοψ Υπουργός», «Λαός», 03-04 Φεβ. 2024)-, κατά τον Β! Παγκόσμιο Πόλεμο επιτάχθηκε μετατραπέν σε πλωτό νοσοκομείο, το οποίο, ενώ παρέπλεε τον Καφηρέα (Κάβο Ντόρο), τη νύχτα της 11 προς 12 Απρ. 1941, βυθίστηκε από γερμανική αεροπορική επιδρομή, αν και ήταν κατάφωτο και με εμφανή τα σήματα του Ερυθρού Σταυρού!
[4] Νικόλαος Ε’ (Ευαγγελίδης, 1876-1939), Πατριάρχης Αλεξανδρείας (από 11-02-1936 έως 03-03-1939).
[5] Τιμόθεος (Θέμελης, 1878-1955), Πατριάρχης Ιεροσολύμων (από 22-07-1935 έως 31-12-1955).
[6] Κελαδίων (Κοντόπουλος, 1873-1944), Μητροπολίτης Πτολεμαΐδος (από 15-08-1914 έως 08-01-1944), Τοποτηρητής του Πατριαρχικού Θρόνου Ιεροσολύμων από το 1931 έως 1934 και από το 1936 μέχρι την επίσημη αναγνώριση του Πατριάρχη Τιμοθέου το 1939.
[7] Βασίλειος (Λεμονίδης, 1868-1945), Αρχιεπίσκοπος Ασκάλωνος (από 28-08-1922 έως 12-02-1945).
(θερμές ευχαριστίες οφείλονται στον εκλεκτό φίλο κύριο Αλέξανδρο Καραμανλίδη για την πολύτιμη συνδρομή του στην ολοκλήρωση του παρόντος·
βιογραφικά στοιχεία των Αρχιερέων αντλούνται από τον διαδικτυακό τόπο: https://markmarkou.sites.sch.gr/#gsc.tab=0 ·
oι ενδιάμεσοι εντός αγκυλών τίτλοι έχουν προστεθεί από τον γράφοντα)
