Του Ιερέως Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Γενικά, φίλοι αναγνώστες, τις αξίες της ζωής μπορούμε να τις διαιρέσουμε σε δυο μεγάλες κατηγορίες: υλικές και πνευματικές. Και οι δύο αυτές κατηγορίες εξυπηρετούν εξίσου τον άνθρωπο, ο οποίος έχει διπλή υπόσταση: υλική και πνευματική. Η υλική του υπόσταση αποτελείται από τις υλικές ανάγκες: σώμα, υγεία, τροφή, ενδυμασία, χρήμα, οικονομία, τεχνική, κ.λ.π. Η πνευματική υπόσταση απαρτίζεται από τις πνευματικές ανάγκες: Θρησκεία, μόρφωση, τέχνη, πολιτισμός, αρετή, δίκαιο, ωραίο κ.λ.π.
Κύριο και βασικό γνώρισμα των υλικών αξιών της ζωής είναι: η πρόοδος, η εξέλιξη, το μοντέρνο, η μάρκα. Τα πάντα εξελίσσονται, βελτιώνονται και τελειοποιούνται με την πάροδο του χρόνου και συνέχεια παίρνουν τελειότερη τεχνική μορφή.
Στις πνευματικές, όμως, αξίες δεν συμβαίνει το ίδιο. Μάλιστα, είναι δυνατόν, να συμβαίνει κάποτε και το αντίθετο. Μια παλαιά πνευματική αξία να είναι ανώτερη και τελειότερη μια νεότερης. Με άλλα λόγια, οι πνευματικές αξίες είναι αιώνιες, δεν γερνάνε και βρίσκονται υπεράνω του χρόνου. Μια τηλεόραση ή ένα αυτοκίνητο, όσο νεότερης μάρκας είναι, τόσο τελειότερο είναι. Μια ηθική, όμως, διδασκαλία, δυνατόν να είναι παλαιά αλλά να ισχύει αιώνια. Π.χ. τα ευαγγελικά παραγγέλματα «ου φονεύσεις, ου κλέψεις» κ.λ.π. θα ισχύουν πάντοτε. Το του Σωκράτη «μητρός τε και πατρός και των άλλων προγόνων…», – «ο συ μισείς ετέρω μη ποιήσεις» κ.λ.π. θα ισχύουν πάντοτε.
Η εκκλησία, φίλοι αναγνώστες, βλέπει το χρόνο με τρεις διαστάσεις: παρελθόν, παρόν και μέλλον. Δεν κάνει καμιά διαίρεση και καμία διάκριση, Θεωρεί τον χρόνο τρισδιάστατο και ενιαίο. Ούτε το παρελθόν ωραιοποιεί ούτε το παρόν απογοητεύει ούτε την αισθητική το μέλλοντος κάνει. Συνδυάζει ρεαλιστικά εμπειρία και προφητισμό, παρελθόν και μέλλον, συντήρηση και ανανέωση, παράδοση και συγχρονισμό. Δεν παρασύρεται, όμως, από τα εφήμερα και τα απατηλά σημεία των καιρών.
Η εκκλησία δεν προοδεύει εξωτερικά και ποσοτικά, αλλά, κυρίως, εσωτερικά και ποιοτικά. Ούτε η παράδοση μόνη της αρκεί ούτε η εξέλιξη μόνη της εξυπηρετεί τον άνθρωπο.
Ο περίφημος Αλ. Καρρέλ (Γάλλος φυσιολόγος και χειρούργος. 1873-1944. Διδάκτωρ της Ιατρικής) λέγει ότι: «Κάθε άνθρωπος είναι στενά ενωμένος με όσους πέρασαν απ΄αυτόν και με όσους θα έλθουν μετά απ΄ αυτόν. Είναι μεγάλη πλάνη να πιστεύωμεν ότι έχομεν ανεξαρτησίαν από τα άλλα άτομα και από τον κόσμον γενικότερα».
Η εκκλησία δεν προοδεύει κατά την έννοια της επιστήμης, της τεχνικής κ.λ.π. διότι δεν είναι ατελής ούτε ελλιπής και ανεπαρκής. Δεν έχει ανάγκη ούτε να προσθέσει ούτε να αφαιρέσει από τον εαυτό της. Η εκκλησία όμως εξελίσσεται δηλ. αναπτύσσεται και προσαρμόζεται και λαμβάνει, εσωτερικά και εξωτερικά, σε βάθος και σε πλάτος, σε κατανόηση και βίωση, τις διαστάσεις και τις θέσεις, τις οποίες όρισε και προόρισε σ΄ αυτή ο Κύριος. Όπως ο οργανισμός του ανθρώπου, από την εμβρυώδη κατάσταση εξελίσσεται και διαμορφώνεται και αναπτύσσεται σε τέλειο άνδρα, έτσι και η εκκλησία εξελίσσεται και διευρύνεται «ου κατά γένος μεταβαλλόμενη, αλλά κατ΄ αύξησιν τελειούμενη… (Μ. Βασίλειος, Επιστ. 223)».
Η εκκλησία βρίσκεται μέσα στην πορεία της ιστορίας και στη ζωή της κοινωνίας. Τα μέλη της προέρχονταν από το λαό και η ίδια ανήκει σε όλους τους ανθρώπους.
Συνεπώς, είτε το θέλουμε και το επιδιώκουμε μόνοι μας, είτε όχι, η εκκλησία εξελίσσεται και συγχρονίζεται μόνη της. Αρκεί να μην την εμποδίζει κανείς. Εφόσον αποτελεί ζωντανό οργανισμό, βρίσκεται σε διαρκή λειτουργία, ανανέωση και ανάπτυξη. Ακολουθεί τους αιώνιους νόμους της ζωής, παρακολουθεί τα βήματα του ανθρώπου και την πορεία του πολιτισμού. Η εκκλησία ουδέποτε παρέμεινε παθητικά , στατικά και δουλικά κάτω από τα ίδια σχήματα και συστήματα σκέψης και δράσης, αλλά πάντοτε ανακαινίζεται, προσαρμόζεται και συγχρονίζεται. Κα αυτή ακριβώς η ευλυγισία της Εκκλησίας αποτελεί τη μεγαλύτερη δύναμή της.
Η εκκλησία είναι ανώτερη και υπεράνω του χρόνου και του χώρου. «Ου πανταχού της οικουμένης εκταθήσεται μόνον, αλλά και πανταχού του αιώνος» (Χρυσόστομος, Ε.Π. 55, 206. Είναι πνεύμα και πνέει όπου και όπως θέλει μια γίνεται «τοις πάσι τα πάντα, ίνα του πάντας σώσει».
Πώς, όμως, πρέπει να νοηθεί θεωρητικά και πρακτικά ο συγχρονισμός της Εκκλησίας; Εδώ ακριβώς βρίσκεται το επίμαχο σημείο το οποίο πολλοί δεν το καταλαβαίνουν.
Γιατί, ενώ η εκκλησία συγχρονίζεται, πολλοί δεν το αντιλαμβάνονται και άλλοι, ενώ αδρανεί, νομίζουν ότι συγχρονίζεται. Ανεξάρτητα του τι γίνεται, μεταξύ των δυο αυτών καταστάσεων, πρέπει, φίλοι αναγνώστες, να τοποθετήσουμε την εξής θέση: Η εκκλησία με την εσχατολογική προοπτική και θεώρηση της ιστορίας και της αποστολής της, δεν πρέπει να φοβάται ούτε να αποκρούει το συγχρονισμό της, γιατί είναι στη φύση της, την συνείδηση και την αποστολή της.
