Του Απόστολου Ιωσηφίδη
Στη μνήμη του Δημήτρη Ιορδ. Καρασάββα[1]
«… κάθισ᾿ ἀφέντη, κάθισε, γραμματικὲ νοτάρη,
γραμματικὲ φιλόσοφε, διπλοκαλαμαρᾶτε …»[2]
01.- «Ἐρήμωσις».
«[… ] Περὶ τὴν τετάρτην πρωϊνὴν ὥραν τῆς Κυριακῆς {6 Αὐγούστου 1917} ἀπαισία διέδραμεν ἀνὰ τὴν πόλιν φήμη ὅτι ὁ πανάρχαιος ναὸς τοῦ πολιούχου καὶ προστάτου τῆς πόλεως, τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, περιεκυκλώθη ὑπὸ τῶν φλογῶν• […] Τὸ πολυύμνητον καὶ μοναδικῆς τέχνης μνημεῖον κατέπεσεν εἰς σωρὸν ἄμορφον ἐρειπίων καπνιζόντων καὶ παρέμειναν ἀπηνθρακωμένοι οἱ μεγάλοι αὐτοῦ κίονες μετὰ λειψάνων μωσαϊκῶν τὰ ὁποῖα ἐκίνουν τὸν θαυμασμὸν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου• ὁ τάφος τοῦ μεγαλομάρτυρος ἔμεινεν ἄθικτος. Ἀλλ᾿ ἡ πίστις καὶ εὐσέβεια τῶν Θεσσαλονικέων θὰ ἀνεγείρῃ τάχιστα τὸν καταπεσόντα ναὸν […]»[3].
Ο διευθυντής του (τότε νεοπαγούς) περιοδικού «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς» [έκδοση της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης] Μητροπολίτης πρώην Λεοντοπόλεως Σωφρόνιος[4] τιτλοφορεί την σπαρακτική περιγραφή του, της βιβλικής πυρκαϊάς, που, τον Αύγουστο του 1917, καταβρόχθισε την μεσαιωνική Θεσσαλονίκη, με μια μόνο λέξη, αποκαλυπτική του μεγέθους της καταστροφής, της έντασης του τρόμου, του βάθους της απόγνωσης, που κατέκλυσαν την μακεδονική πρωτεύουσα: «Ἐρήμωσις».
02.- «Μεγίστη ἐθνικὴ ἀπώλεια».
Τρεις λέξεις συνοψίζουν την κορύφωση της πύρινης τραγωδίας: «Μεγίστη ἐθνικὴ ἀπώλεια» χαρακτηρίζει την «καταστροφὴ τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης» ο Έφορος Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Γεώργιος Α. Σωτηρίου[5], η συγκλονιστική περιγραφή, οι θλιβερές διαπιστώσεις και τα αγωνιώδη ερωτήματα του οποίου καταγγέλλουν τις διαστάσεις του ολέθρου:
«Ὁ Ναὸς τοῦ πολιούχου τῆς Θεσσαλονίκης, τῆς πόλεως τῶν τραγικῶν συμφορῶν ἀλλὰ καὶ τῆς ἐθνικῆς μας κατὰ τοὺς εἰρηνικοὺς χρόνους λαμπρότητος, εἶνε σήμερον σωρὸς ἐρειπίων. […] Πόσην ἆρά γε φέρομεν εὐθύνην ἡμεῖς οἱ σύγχρονοι καὶ τὶ θ᾿ ἀπολογηθῶμεν, ὅταν ὁ Ἅγιος ζητήσῃ λόγον διὰ τὴν καταστροφὴν τοῦ Ναοῦ Του; Δέκα πέντε αιῶνας ἵστατο ἄθικτος ὁ περίλαμπρος Ναὸς ἐν μέσῳ μυρίων συμφορῶν, βαρβαρικῶν κατακτήσεων, ἐπιδρομῶν ἀλλοφύλων, καὶ ἤρκεσε μία στιγμὴ διὰ ν᾿ ἀποτεφρωθῇ ὅ,τι ἡ εὐγνωμοσύνη καὶ ἡ βαθυτάτη εὐλάβεια αιώνων διαιώνισε διὰ τοῦ πανσέπτου Ναοῦ τοῦ καλλινίκου Μάρτυρος. […] Ἡ συντελεσθεῖσα καταστροφὴ εἶνε μεγίστη• ἡ ἀρχαία τέχνη τοῦ χριστιανισμοῦ ἀπώλεσε τὸν κυριώτερον ἀντιπρόσωπόν της• ὁ ρυθμὸς τῆς Βασιλικῆς δὲν ἔχει πλέον οὐδὲν ἕτερον μνημεῖον εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἀνατολὴν ἀκέραιον καὶ γνήσιον νὰ ἐπιδείξῃ […]»[6].
Ένα διάταγμα[7] της «Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Ἀμύνης» (της Προσωρινής, από 16-09-1916 έως 14-06-1917, Κυβέρνησης του Ελευθερίου Βενιζέλου) είχε αναγνωρίσει τον Ναό του Αγίου Δημητρίου (και άλλους 8 Ναούς της Θεσσαλονίκης) ως «ἐθνικὰ κειμήλια», απαγορεύοντας «αὐστηρῶς» πάσα «ἄνευ ἀδείας […] προσθήκην ἢ ἀφαίρεσιν ἢ μετατροπὴν οἱουδήποτε σημείου» τους.
Οι προσπάθειες της Πολιτείας[8] «πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν ζημιῶν» εκδηλώθηκαν αμέσως, και κατά κύματα, με κύρια κατεύθυνση την ανακούφιση των πληγέντων[9], την θεραπεία στοιχειωδών αναγκών τους (σίτισης-στέγασης), την (μελλοντική) ανοικοδόμηση του πυρποληθέντος τμήματος της δεύτερης (και, την εποχή εκείνη, σχεδόν ισοπληθούς[10] με την Πρωτεύουσα) πόλης του Βασιλείου, επιδεικνύοντας, ταυτόχρονα, το αυτονόητο (αν και κάπως ηπιότερης έντασης, και, πάντως, αφ’ ενός πυροδοτούμενο από τις επίμονες οχλήσεις των αρμοδίων της τότε «εν σπαργάνοις» αρχαιολογικής υπηρεσίας, και αφ’ ετέρου υποδαυλιζόμενο από την διάχυτη, πλην κατηφή και θρηνώδη, προσμονή του χριστεπωνύμου πληρώματος[11]) ενδιαφέρον της και για την «ἀνοικοδόμησιν τοῦ καταστραφέντος μεγαλοπρεποῦς βυζαντινοῦ ναοῦ»[12].
Η, έστω και με πενιχρή χρηματοδότηση, «περίσωσις τῶν ἀρχαιοτήτων» αποκάλυψε «εὑρήματά τινα, ἱκανὰ νὰ μετριάσωσιν ὁπωσδήποτε τὸ μέγεθος τῆς συντελεσθείσης ἀνεπανορθώτου δυστυχῶς καταστροφῆς. […] Καὶ οὕτως ἔχομεν εἰς τὰς ἀνευρεθείσας τοιχογραφίας τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου ἀντιπροσώπους καὶ τῶν τριῶν ἐποχῶν τῆς χριστιανικῆς καὶ Βυζαντινῆς τέχνης, δι᾿ ὧν τὰ ἐρείπια τοῦ Ναοῦ ἀναδεικνύονται μετὰ τῶν διασωθέντων ψηφιδωμάτων ἀληθὲς Μουσεῖον τῆς χριστιανικῆς γραφικῆς […] Ὅ,τι ὅμως θ᾿ ἀναδείξῃ τὰ ἐρείπια τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγ. Δημητρίου παγκόσμιον προσκύνημα εἶνε ἡ ἀνεύρεσις τῆς Κρύπτης τοῦ Ναοῦ […] Οὕτως ὁ Ναὸς τοῦ Ἁγίου Δημητρίου βαθμηδὸν ἀποκαλύπτει εἰς ἡμᾶς τοὺς θησαυρούς του καὶ ἀποβαίνει ὁσημέραι μὲ ὅλην τὴν ἐρειπιώδη του μορφὴν ὁ τόπος τοῦ εὐλαβοῦς προσκυνήματος τῶν ἐρευνητῶν ἀλλὰ καὶ τῶν πιστευόντων εἰς τὴν δύναμιν τοῦ Μυροβλήτου, τὸν Ναὸν τοῦ ὁποίου ἐβεβήλωσε μὲν ἡ δουλεία ἀλλὰ δὲν ἐξηφάνισεν• ὁ Ναὸς τοῦ Ἁγ. Δημητρίου δὲν εἶνε μόνον τόπος λατρείας, εἶνε τὸ ἡρῷον τῆς Θεσσαλονίκης […]»[13].
Η ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση, η παρακίνηση των αρμοδίων αρχών να συνδράμουν, παντί τρόπω, στην επαναπόδοση στην πόλη της Θεσσαλονίκης του πρωταρχικού υποστατικού στοιχείου της, επιχειρήθηκε με επιτόπιες, εντός των ερειπίων, διαλέξεις του Εφόρου Αρχαιοτήτων Γ. Σωτηρίου.
Οι διαλέξεις επανελήφθησαν, τόσο το ίδιο όσο και τα επόμενα έτη, πλην όμως η εγνωσμένη φιλοπατρία και η πανθομολογούμενη ευσέβεια των κατοίκων, στη συνδρομή των οποίων είχε επαφεθεί η ανοικοδόμηση του Ναού, προσέκρουαν πάντοτε στις παντοειδείς (ταμειακές, αντιληπτικές, κ.α.) ανεπάρκειες του κρατικού προϋπολογισμού, σε ενδογενείς αδυναμίες και εξωγενείς περισπασμούς, σε έκτακτες προτεραιότητες και μόνιμες αγκυλώσεις• έτσι, με σύντομες εξάρσεις και μεγαλύτερα διαστήματα «αγρανάπαυσης», η πρόοδος των εργασιών ανοικοδόμησης είχε, σχεδόν εξ αρχής, εγκλωβιστεί στους βραδείς ρυθμούς, στους οποίους υποκύπτουν όλα σχεδόν τα δημόσια εγχειρήματα• μέχρις ότου η λαίλαπα του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου ανέστειλε, υποχρεωτικά, τα πάντα[14]• «ανέστειλε», αλλά δεν ματαίωσε: γιατί αμέσως μετά «ήλθε το πλήρωμα του χρόνου»…
03.- «Ὀργανισμὸς Ἀναστηλώσεως».
Ακριβώς 4 μήνες μετά την αποτίναξη του κατοχικού ζυγού[15], καταπλέει στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης το θρυλικό θωρηκτό «Αβέρωφ» (συνοδευόμενο από τα αντιτορπιλλικά «Ναυαρίνο» και «Κανάρης»), απ’ το οποίο αποβιβάζεται, για την επίσημη επίσκεψή του[16] στην Μακεδονική Πρωτεύουσα, ο Αντιβασιλεύς, Αρχιεπίσκοπος Αθηνών & Πάσης Ελλάδος Δαμασκηνός[17].
Κατά την διάρκεια της αρχιεπισκοπικής επίσκεψης, έγκριτοι Θεσσαλονικείς προέβαλαν[18], με ένθερμο ζήλο και ιδιαίτερη επιμονή, στον Αντιβασιλέα-Αρχιεπίσκοπο το πάνδημο αίτημα για την ολοκλήρωση της αναστήλωσης και την επαναλειτουργία του Ναού του Αγίου Δημητρίου.
Στο επετειακό, για τα 11χρονα της αναστήλωσης του Ναού, άρθρο της («Ἑλληνικὸς Βορρᾶς», 25-10-1959) η Ρούλα Παπαδημητρίου[19] αναπολεί:
«[…] Ὅταν τὸ 1945, ὡς ἀντιβασιλεὺς ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, ἐπεσκέφθηκε τὴν πόλη μας, δέχτηκε τὴν ἐπίσκεψη τοῦ τότε Δημοτικοῦ Συμβούλου κ. Χριστοπούλου[20].
— Μακαριώτατε, τοῦ εἶπε, ἂν ἡ πόλις τῆς Θεσσαλονίκης ποὺ σᾶς φιλοξενεῖ δὲν ὑπέστη τὰ δεινὰ τῶν ἄλλων πόλεων καὶ τὶς καταστροφές, ὀφείλεται σὲ ἕναν Ὑπερέλληνα. Καὶ αὐτὸς σήμερα βρίσκεται ἄστεγος ἐνῶ ὅλοι εἴμαστε στεγασμένοι…
Οἱ παριστάμενοι ἔμειναν ἔκπληκτοι γιὰ τὴν παράδοξη αὐτὴ εἰσαγωγή.
Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος ὅμως δὲν ἄργησε νὰ ἐννοήσῃ ποιὸν “Ὑπερέλληνα” ἐννοοῦσε ὁ Χριστόπουλος.
Συγκινημένος ἀπήντησε:
— Ἔχετε δίκηο. Θὰ κάνωμε τὸ πᾶν γιὰ νὰ ἀποκτήσῃ καὶ πάλιν ὁ Πολιοῦχος τῆς Θεσσαλονίκης τὸν Ναό Του. […]»
Ο Αρχιεπίσκοπος χρειάστηκε μόλις 101 ημέρες για να θεμελιώσει θεσμικά αυτό που δεν είχε γίνει τα προηγούμενα 28 χρόνια, και την 102η ημέρα υπέγραφε ως Αντιβασιλεύς, «ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως», τον αναγκαστικό νόμο 396/11-06-1945 (ΦΕΚ Α’ 151/15-06-1945), με τον οποίο ιδρύθηκε αυτοτελές νομικό πρόσωπο, με την επωνυμία «“Αὐτόνομος Ὀργανισμὸς Ναοῦ Ἁγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης” (Α.Ο.Ν.Α.Δ.Θ.)» και με αποκλειστικό σκοπό την «ἀποπεράτωσιν τῆς ἀνοικοδομήσεως τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίου Δημητρίου καὶ γενικῶς τὴν ἀναστήλωσιν καὶ ἀνιστόρησιν αὐτοῦ εἰς ἣν κατάστασιν πρὸ τῆς πυρκαϊᾶς εὑρίσκετο»[21]:
04.- Ο δημοτικός οβολός.
Ο «Αὐτόνομος Ὀργανισμὸς», ως αυτοτελής, δημόσιος φορέας, με δικούς του, θεσμοθετημένους πόρους, εκδιπλώνει αμέσως, με αισθητή (σε σχέση με τα προηγούμενα έτη) ευελιξία και ταχύτητα, τη δραστηριότητά του, την οποία ενισχύουν παράλληλα δισκοφορίες και έρανοι, αλλά και ενεργοποίηση των διατάξεων του α.ν. 396/1945, που, μεταξύ άλλων, προέβλεπαν την, εκ μέρους των Δήμων και Κοινοτήτων της Μακεδονίας και της Θράκης, καταβολή εφ’ άπαξ υποχρεωτικής εισφοράς ίσης προς το 1/100 των τακτικών εσόδων τους του προηγουμένου της καταβολής έτους (άρθρο 8 περ. β’).
Αυτή την υποχρέωση υπενθυμίζει στους υπόχρεους Δήμους -και στον Δήμο Βέροιας,- με επιστολή του, ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γεννάδιος[22], διατυπώνοντας την παράκληση να αποδοθεί το ταχύτερο η προβλεπόμενη εισφορά:
«Αὐτόνομος Ὀργανισμὸς
Ναοῦ Ἁγ. Δημητρίου Θεσσαλονίκης
Ἐν Θεσσαλονίκῃ τῇ 2 Ἰανουαρίου 1947
Πρὸς
τὸν Κύριον Δήμαρχον Βερροίας
Βέρροιαν
Εἴκοσι ἐννέα ἔτη παρῆλθον ἀπὸ τῆς ἀποφράδος ἐκείνης νυκτὸς τοῦ Αὐγούστου 1917 κατὰ τὴν ὁποίαν φοβερὰ καὶ ἀπαισία πυρκαϊὰ ἀνὰ τὴν πόλιν τῆς Θεσσαλονίκης ἀπετέφρωσε τὸν ἱστορικὸν Ναὸν τοῦ Μεγαλομάρτυρος Ἁγίου Δημητρίου, ἓν ἐκ τῶν δύο μνημείων τοῦ Χριστιανικοῦ Ἑλληνισμοῦ.
Κατὰ τὰς παραδόσεις δύο εἶναι τὰ μνημεῖα τὰ ὁποῖα εἶναι στενώτατα συνηνωμένα μετὰ τῆς χριστιανικῆς ἡμῶν πίστεως. Ἡ Ἁγία Σοφία Κωνσταντινουπόλεως, ἥτις εἶναι Ναὸς εἰς ὃν συγκεντροῦνται τὰ ἰδεώδη τῆς φυλῆς ἡμῶν καὶ ὁ Ναὸς τοῦ Ἁγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐδραματουργήθησαν αἱ τύχαι τοῦ ἑλληνισμοῦ κατὰ τὰς ἐπιδρομὰς τῶν Σλαύων, Βουλγάρων καὶ Τούρκων.
Κατὰ τὰς παραδόσεις τῶν βιβλίων τῶν θαυμάτων τοῦ Ἁγίου, ὁ Θεὸς παρεχώρησε «πυρίκαυστον γενέσθαι τὸν Ναὸν τοῦ Μυροβλήτου καὶ οὕτως αἴθριον καὶ ἀσχήμονα ὑπάρχειν»[23], ὅπως ἀκριβῶς εἶναι σήμερον, προσθέτουσιν ὅμως τὰ βιβλία ὅτι «τὸ πνεῦμα ᾐτήσατο εἰς ἅσπερ αὐτὸ ἐπεῖδε ψυχὰς ἵνα πάλιν τὸν οἶκον τοῦ μάρτυρος φαιδρὸν ἐγκαταστήσῃ διὰ τῆς τοῦ ἀθλοφόρου σπουδῆς τε καὶ συνάρσεως»[24].
Αἱ ψυχαὶ εἰς ἃς ἐπεῖδε σήμερον τὸ πνεῦμα εἴμεθα ἡμεῖς ὅλοι οἱ ἕλληνες καὶ διὰ τῆς τοῦ ἀθλοφόρου σπουδῆς τε καὶ συνάρσεως θὰ ἐγκαταστήσωμεν καὶ πάλιν φαιδρὸν τὸν οἶκον τοῦ Ἁγίου Δημητρίου.
Ὡς θὰ ἐλάβατε γνῶσιν παρὰ τῆς αὐτόθι ὑπηρεσίας τῆς Νομαρχίας συνεστήθη διὰ τοῦ ὑπ᾿ ἀρ. 396/945 Ἀν. Νόμου, Αὐτόνομος Ὀργανισμός, σκοπὸς τοῦ ὁποίου εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῶν ἐργασιῶν τῆς ἀνιστορήσεως τοῦ μνημείου τούτου, συμφώνως δὲ τῷ Νόμῳ τούτῳ ὑπόκεινται οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες τῆς Βορείου Ἑλλάδος εἰς τὴν καταβολὴν ὑποχρεωτικῆς εἰσφορᾶς ὑπὲρ τοῦ Ὀργανισμοῦ ἴσης πρὸς τὸ 1/100 ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν πραγματοποιηθέντων τακτικῶν ἐσόδων κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος.
Κατόπιν τῶν ἀνωτέρω ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσωμεν ὑμᾶς, κ. Δήμαρχε, ὅπως εὐαρεστούμενοι προέλθητε εἰς τὰς δεούσας ἐνεργείας ἵνα ἀποδοθῇ ἡμῖν τὸ ταχύτερον ἡ προβλεπομένη ὑποχρεωτικὴ εἰσφορὰ τοῦ ὑμετέρου Δήμου, διότι δὲν ἀποκρύπτομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἀποτελεῖ μείωσιν διὰ τὸν ἑλληνισμὸν τῆς Βορείου Ἑλλάδος νὰ διατηρῇ εἰς ἐρείπια τὸν Ναὸν τοῦ Πολιούχου ἡμῶν τριάκοντα ἔτη μετὰ τὴν καταστροφήν του.
Ἐπὶ τούτοις ἐπικαλούμεθα ἐφ᾿ ὑμᾶς καὶ τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τὴν εὐλογίαν καὶ χάριν τοῦ ἐνδόξου πολιούχου τῆς ἡμετέρας πόλεως Μυροβλήτου Ἁγίου Δημητρίου καὶ πατρικῶς εὐχόμεθα ὅπως χαρίζηται ὑγείαν, προκοπὴν καὶ ἐνίσχυσιν εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τῶν καθηκόντων ὑμῶν.
Διατελοῦμεν μετὰ θερμῶν εὐχαριστιῶν
Εὐχέτης πρὸς Θεὸν
+ Ὁ Θεσσαλονίκης Γεννάδιος»
Αρκετούς μήνες πριν από την έκδοση της εγκυκλίου του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης, η Νομαρχία Ημαθίας είχε μεριμνήσει να ανακοινώσει στους Δημάρχους και Κοινοτάρχες της δικαιοδοσίας της τα σχετικά με την ίδρυση του «Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ» και με την υποχρέωση απόδοσης (για ένα χρόνο) της συνεισφοράς τους υπέρ «τῆς ἀποπερατώσεως τῆς ἀνοικοδομῆς τοῦ Ναοῦ Ἁγίου Δημητρίου».
«Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος
Νομαρχία Ἠμαθίας
Ἀριθ. Πρωτ. 2116
Πρὸς τοὺς κ.κ. Δημάρχους καὶ Προέδρους Κοινοτήτων τοῦ Νομοῦ
Ἀνακοινοῦμεν ὑμῖν ὅτι εἰς τὸ ὑπ᾿ ἀριθμ. 151 φύλλον Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως (τεῦχος Α’) τῆς 15/6/1945 ἐδημοσιεύθη ὁ ὑπ᾿ ἀριθμ. 396 Ἀ.Ν. περὶ συστάσεως Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν Αὐτόνομος Ὀργανισμὸς Ναοῦ Ἁγ. Δημητρίου Θεσ/νίκης πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποπερατώσεως τῆς ἀνοικοδομῆς τοῦ Ναοῦ Ἁγίου Δημητρίου Θεσ/νίκης.
Ἐν τῷ ἄρθρῳ 8 ἐδάφ. β’ τοῦ ἀνωτέρω νόμου προβλέπεται ὑπὲρ τοῦ Ὀργανισμοῦ εἰσφορὰ τῶν δήμων καὶ Κοινοτήτων Μακεδονίας καὶ Θράκης ἐπὶ ἓν ἔτος ἴση πρὸς τὸ ἑκατοστὸν (1%) τῶν πραγματοποιηθέντων ὑπ᾿ αὐτῶν τακτικῶν ἐσόδων κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος.
Ἐκτιμῶντες τὸν ὑπὸ τοῦ Ὀργανισμοῦ ἐπιδιωκόμενον ἱερόν, ἐθνικὸν καὶ ἱστορικὸν σκοπὸν παρακαλοῦμεν ὅπως εἰσηγηθῆτε εἰς τὰ παρ᾿ ὑμῖν Δημοτικὰ Κοιν. Συμβούλια τὴν ψήφισιν ἀναλόγων πιστώσεων ἐγγραφησομένων εἰς τοὺς ὑπὸ κατάρτισιν πρ/σμοὺς τοῦ τρέχον. οἰκον. ἔτους.
Ὁ Νομάρχης καὶ ἀ.α.
Σ. Τέτουλας[25]»
Η (χωρίς ημερομηνία) νομαρχιακή εγκύκλιος 2116, ελήφθη από τον Δήμο στις 02-08-1946 (αριθ. πρωτ. 3189), και το Δημοτικό Συμβούλιο Βέροιας, με την 24/1947 απόφασή του (συνεδρίαση της 14-02-1947, που αποτελεί συνέχεια της διακοπείσας «λόγῳ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας» συνεδρίασής του της 12-02-1947), τροποποιεί τον προϋπολογισμό του Δήμου («χρήσεως 1946-1947») και, μεταξύ άλλων, εγγράφει την απαιτούμενη «πρὸς πληρωμὴν ὑποχρεωτικῆς εἰσφορᾶς» υπέρ του «Α.Ο.Ν.Α.Δ.Θ.» πίστωση:
«Ἀπόφασις 24/1947
Θέμα 1ον) […] Εἰσηγήσει τοῦ Δημάρχου {= Στέφανου Τσιράκογλου}, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀποφασίζει παμψηφεὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν κάτωθι ἐξαντληθεισῶν καὶ μὴ ἐπαρκουσῶν μέχρι τέλους τρέχοντος οἰκον. ἔτους πιστώσεων, […] 28ον) Τῆς πιστώσεως τοῦ κεφαλ. 22 ἄρθρ. 17 «Λοιπαὶ ὑποχρεωτικαὶ δαπάναι, εἴτε γενικαί, εἴτε εἰδικαί», ἐκ δραχμῆς 1, διὰ ποσοῦ δραχμῶν 700.000 πρὸς πληρωμὴν ὑποχρεωτικῆς εἰσφορᾶς ὑπὲρ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ Ἐκκλησίας Ἁγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης. […]
Ὁ Πρόεδρος Τὰ Μέλη»
Η απόφαση 24/1947 του Δημοτικού Συμβουλίου «ἐγκρίνεται» από τον Νομάρχη Ημαθίας, «ὑπὸ προϋποθέσεις καὶ διαταγάς»:
«Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος
Νομαρχία Ἠμαθίας
Ἀριθ. Πρωτ. 953
25-2-1947
Ἐγκρίνεται ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις καὶ διαταγάς, αἵτινες παρέχονται Ὑμῖν διὰ τῶν ὑπ᾿ ἀριθμ. 954 καὶ 955 ἐ.ἔ. ἀποφάσεων ἡμῶν, ἀντιστοιχουσῶν ἐπὶ τῶν ὑπ᾿ ἀριθμ. 22 καὶ 23 ἐ.ἔ. ἀποφάσεων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου.
Ο Νομάρχης
Γ. Πεντζίκης[26 ]»
Με την ανωτέρω εγκριτική απόφασή του ο Νομάρχης υπενθυμίζει πως έχει επισημάνει ότι η χορηγούμενη έγκρισή του δεν σημαίνει ταυτόχρονα και δυνατότητα διάθεσης των επί μέρους πιστώσεων του τροποποιηθέντος προϋπολογισμού. Για να διατεθεί μια εγγραφείσα πίστωση (και για να πληρωθεί η αντίστοιχη δημοτική υποχρέωση) θα πρέπει να ληφθεί ειδικότερη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
Στο τέταρτο και τελευταίο στάδιο (20-02-1947) της ίδιας
«σπονδυλωτής»[27] συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου εισάγονται η προπαρατεθείσα 2116 «διαταγή» της Νομαρχίας και το από 02-01-1947 έγγραφο του «Α.Ο.Ν.Α.Δ.Θ.» και λαμβάνεται ομοφώνως η απόφαση για την υπέρ του «Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ» απόδοση ποσού 650.000 δρχ.[28] (δηλαδή ποσού ίσου με το 1/100 «τῶν πραγματοποιηθέντων κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος 1945-1946 τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Δήμου»):
«Ἀπόφασις 47/1947
Ἡ διακοπεῖσα τὴν 17ην Φεβρουαρίου 1947, ἡμέραν Δευτέραν καὶ ὥραν 9.30’ μ.μ., λόγῳ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας, συνεδρίασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, συνεχίζεται σήμερον τὴν 20ὴν Φεβρουαρίου ἐ.ἔ. ἡμέραν Πέμπτην καὶ ὥραν 5ην μ.μ. […]
Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἀκοῦσαν τοῦ κ. Δημάρχου, ἔχον ὑπ᾿ ὄψιν του τὴν ὑπ᾿ ἀριθ. 2116/46 Διαταγὴν τῆς Νομαρχίας Ἠμαθίας, τὸν Ἀ.Ν. 396/45 καὶ τὸ ἀπὸ 2-1-47 ἔγγραφον τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ Ναοῦ Ἁγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης καὶ τὰ πραγματοποιηθέντα τακτικὰ ἔσοδα τοῦ προηγουμένου ἔτους 1945-1946 ἐκ δραχ. 65.000.000, ὡς καὶ τὴν ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ πρ/σμῷ τρεχούσης χρήσεως ὑπὸ κεφ. 22 ἄρθρ. 17 σχετικὴν πίστωσιν,
Ἀποφαίνεται ὁμοφώνως
Ἐγκρίνει τὴν ἐκ τοῦ Ταμείου τοῦ Δήμου καταβολὴν εἰς τὸν Αὐτόνομον Ὀργανισμὸν Ναοῦ Ἁγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης 650.000 δραχ., ποσοῦ ἴσου πρὸς τὸ 1/100 τῶν πραγματοποιηθέντων κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος 1945-1946 τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Δήμου, ὡς ὑποχρεωτικὴν εἰσφοράν, […], ἀνατίθησι δὲ τῷ κ. Δημάρχῳ τὴν περαιτέρω ἐνέργειαν.
Ὁ Πρόεδρος Τὰ Μέλη»
Η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου εγκρίθηκε με την 1284/13-03-1947 απόφαση της Νομαρχίας Ημαθίας, και η εισφορά του Δήμου Βέροιας καταβλήθηκε στο Ταμείο του «Α.Ο.Ν.Α.Δ.Θ.», του οποίου ο αναπληρωτής Πρόεδρος, Επίσκοπος Απαμείας Σπυρίδων[29], απέστειλε στον Δήμαρχο Βέροιας ευχαριστήρια επιστολή, προαναγγέλλοντας και την ημερομηνία των εγκαινίων του αναστηλωθέντος Ναού:
«Αὐτόνομος Ὀργανισμὸς
Ναοῦ Ἁγ. Δημητρίου Θεσσαλονίκης
Ἀριθ. Πρωτ. 236
Ἐν Θεσσαλονίκῃ τῇ 21 Μαΐου 1948
Πρὸς
Τὸν Κον Δήμαρχον Βερροίας
Ἐγενόμεθα κάτοχοι τῆς ἐκ δραχμῶν 650.000 εἰσφορᾶς σας ὑπὲρ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς Ὀργανισμοῦ καὶ δραττόμεθα τῆς εὐκαιρίας νὰ ἐκφράσωμεν ὑμῖν τὰς ἀπείρους ἡμῶν εὐχαριστίας διὰ τὸ ἐπιδειχθὲν ἔνθεον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς ἀναστηλώσεως τοῦ οἴκου τοῦ Πολιούχου τῆς πόλεώς μας Μεγαλομάρτυρος Ἁγίου Δημητρίου.
Μετ᾿ ἀνεκφράστου δὲ χαρᾶς καὶ ἐνδομύχου ἀγαλλιάσεως ἀναγγέλλομεν ὑμῖν ὅτι οἱ μόχθοι καὶ ὁ ἱδρὼς τῶν πιστῶν τῆς Θεσ/νίκης καὶ τῶν λοιπῶν τῆς Ἑλλάδος τέκνων δὲν ἔμειναν ἀτελεσφόρητοι διότι ἔφθασε πλέον ἡ ἡμέρα καθ᾿ ἣν χαρμόσυνοι θ᾿ ἀντηχήσωσιν οἱ κώδωνες τοῦ μεγαλοπρεποῦς Ναοῦ. Ἤδη ἤρχισε πλέον ἡ κατασκευὴ τῆς κεντρικῆς στέγης τοῦ Ναοῦ, τὴν δὲ ἑορτὴν τοῦ Ἁγίου, σὺν Θεῷ, θὰ τελεσθῶσιν μεγαλοπρεπῶς τὰ ἐγκαίνια τῆς ἐκκλησίας, καὶ οὕτω ὁ λαὸς τῆς Βορείου Ἑλλάδος περιχαρὴς θὰ ἐγκαινιάσῃ τὸν εἰς δημοσίαν λατρείαν παραδιδόμενον Οἶκον τοῦ Μάρτυρος.
Ἐπὶ τούτοις ἐπικαλούμενοι ἐφ ὑμᾶς τὴν εὐλογίαν καὶ χάριν τοῦ Ἁγίου,
Διατελοῦμεν
Εὐχέτης πρὸς Θεὸν
+ Ὁ Ἀπαμείας Σπυρίδων»
Η επιστολή του «Α.Ο.Ν.Α.Δ.Θ.» περιήλθε στον Δήμο Βέροιας την 01-06-1948 (αριθ. πρωτ. 2955) και ανακοινώθηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο, στην συνεδρίασή του της 25-06-1948:
«[…] Εἶτα ἀναγινώσκονται: […] 5) Τὸ ὑπ᾿ ἀριθ. 236/48 εὐχαριστήριον ἔγγραφον τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ Ναοῦ Ἁγ. Δημητρίου Θεσ/νίκης διὰ τὴν ἐκ δραχ. 650.000 εἰσφορὰν τοῦ Δήμου […]»[30].
Ο «Αὐτόνομος Ὀργανισμὸς» επέτυχε, μέσα σε τρία (3) χρόνια από την ίδρυσή του, να ολοκληρώσει την αποστολή του• ο αναστηλωμένος Ναός εγκαινιάστηκε ανήμερα της εορτής του Αγίου, στις 26-10-1948.
Η αναστήλωση χάρισε στην Θεσσαλονίκη, στην Μακεδονία, στον Οικουμενικό Ελληνισμό και σ’ όλον τον Χριστιανικό Κόσμο ένα εμβληματικό μνημείο, όπου ζουν και εμπνέουν τους πιστούς προσκυνητές του, αλλά και τους απλούς επισκέπτες του, η λατρεία, η ιστορία, η τέχνη, η επιστήμη, το Θαύμα, ο ίδιος ο τιμώμενος Μεγαλομάρτυς Δημήτριος.
05.- Το Δώρο του Μυροβλήτη.
«Τοῦ μάρτυρος τὰ θεῖα ἀνάκτορα» είχαν ανακτήσει την -πληγείσα από την πυρκαϊά- αίγλη τους• όμως, ο ιδιοκτήτης τους, ο νοικοκύρης τους, δεν είχε εγκατασταθεί σωματικώς σ’ αυτά. Η χάρη Του πλημμύριζε, όπως πάντα, τον χώρο, αλλά τα ίχνη των λειψάνων Του είχαν από αιώνες χαθεί.
Για να ολοκληρωθεί η αναστήλωση έπρεπε ο «ἀνέστιος Ὑπερέλληνας» να επιστρέψει στο σπίτι του. Και επανήλθε όταν και όπως ο Ίδιος είχε προδιαγράψει:
Στις 15-10-1945, ακριβώς 4 μήνες μετά την ίδρυση του «Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ» (15-06-1945), ο Άγιος αποκτούσε τον μελλοντικό λειτουργό Του, στα χέρια του οποίου θα εμπιστευόταν τα ιερά Του λείψανα.
3 χρόνια απαιτήθηκαν για να ολοκληρωθεί η αναστήλωση του Ναού, και 33 για να προετοιμαστεί η συγκλονιστική συνάντηση του Αυγούστου του 1978, στο Αββαείο του San Lorenzo in Campo: «Ἡ συγκίνηση μεγάλη. Γιὰ πρώτη φορὰ νὰ ἀξιωθεῖς νὰ βρεθεῖς ἐνώπιον τῶν λειψάνων τοῦ μεγαλομάρτυρος ἁγίου Δημητρίου, νὰ ἀξιωθεῖς νὰ προσκυνήσεις τὰ μυρόβλητα καὶ χαριτόβρυτα λείψανά του…»[31], αλλά και όσα θαυμαστά και μοναδικά ακολούθησαν με αποκορύφωμα την επάνοδο του Αγίου Δημητρίου στον Ναό Του.
Τον Ναό, στον οποίο λειτουργούσε το αγαπημένο Του παιδί, ο τότε αρχιμανδρίτης και Πρωτοσύγκελλος της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης Παντελεήμων Καλπακίδης, και στου οποίου Ναού την αναστήλωση η Βέροια είχε μια απειροελάχιστη συμβολή με το 1% των εσόδων (ενός έτους) του οικείου Δήμου.
Και ο Άγιος, σε ανταπόδοση αυτού του «δίλεπτου», επεφύλαξε για την πόλη και την επαρχία της Βέροιας την μεγαλύτερη ευλογία. Ανέθεσε τον οίακα της Μητροπόλεώς της στα ίδια χέρια στα οποία εναπέθεσε και τον Εαυτό Του! Αυτό είναι το Δώρο του Μυροβλήτη στη Βέροια και την Ημαθία: ο Παντελεήμων Καλπακίδης, ο Δεσπότης μας!
[1] Δημήτρης Ιορδ. Καρασάββας (1956-2022), βερροιολάτρης ποιητής, δημοσιογράφος, και συγγραφέας• εκδότης (1993-2012) της «δεκαπενθήμερης αστικής εφημερίδας της Βέρροιας “Οι Καιροί”», ερευνητής της τοπικής ιστορίας, αθεράπευτος εραστής των Γραμμάτων, εμμονικός θηρευτής της Ουτοπίας.
[2] Θεόδωρος Πτωχοπρόδρομος, Στῖχοι πρὸς τὸν βασιλέα κὺρ Μανουὴλ τὸν Κομνηνόν, 273-46,47.
[3] «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς», 1917, σ. 532-538.
[4] Σωφρόνιος Ευστρατιάδης (1872-1947), Μητροπολίτης Λεοντοπόλεως (του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας) από 14-09-1908 έως 08-03-1913 (οπότε και παραιτήθηκε για λόγους υγείας)• διετέλεσε διευθυντής του περιοδικού «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς» της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, από την έκδοσή του, το 1917, μέχρι το 1919, όταν εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Παρίσι (https://markmarkou.sites.sch.gr).
[5] Γεώργιος Σωτηρίου (1880-1965), αρχαιολόγος, ιστορικός της τέχνης, τακτικό μέλος από την ίδρυσή της και Πρόεδρος (1941) της Ακαδημίας Αθηνών, πρύτανις του Πανεπιστημίου Αθηνών, εκ των θεμελιωτών της βυζαντινής αρχαιολογίας στην Ελλάδα.
[6] «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς», 1917, σ. 493-496.
«Ὁ Ναὸς τοῦ Ἁγίου Δημητρίου
[…] Ὁ μέγας Γάλλος Βυζαντινολόγος Ντίλ, ὁ ὁποῖος ἐμελέτησεν ἐπὶ πολὺ τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, εἶχεν εἰπῇ ὅτι ἀποτελεῖ «ἀνεκτίμητον κειμήλιον τῆς Βυζαντινῆς τέχνης». […] Ἡ ἀποτέφρωσις τοῦ ἀνεκτιμήτου τούτου μνημείου τῆς Βυζαντινῆς τέχνης ἀποτελεῖ ἀληθινὴν ἐθνικὴν ἀπώλειαν.»
«Καιροί», 09-08-1917.
[7] δ. 1771/20-03-1917 «Περί κηρύξεως Ἐθνικῶν Κειμηλίων τῶν Βυζαντινῶν Ναῶν», ΦΕΚ Α’ τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως 60/29-03-1917, «Κηρύσσονται Ἐθνικὰ Κειμήλια αἱ Βυζαντιναί Ἐκκλησίαι τῆς Θεσσαλονίκης […] 1) τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, 2) τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, 3) τῆς Ἁγίας Σοφίας, 4) τῆς Θεομήτορος (Ἁγία Παρασκευή), 5) τοῦ Προφήτου Ἠλία, 6) τῆς Παναγίας τῶν Χαλκέων, 7) τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, 8) τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης καὶ 9) τοῦ Ἁγίου Παντελεήμονος. […]»
[8] μιας Πολιτείας, εξαντλημένης από τους πολέμους των αμέσως προηγούμενων ετών αλλά και ήδη τοποθετημένης στην αφετηρία νέων πολεμικών περιπετειών, πολλαπλώς τραυματισμένης από τα δηλητηριώδη δήγματα του φρικώδους Διχασμού, και δραματικά εξαρτημένης από τις οβιδιακές διαθέσεις των εκάστοτε «συμμάχων» της.
[9] ν. 1053/08-11-1917 «Περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ ἔτους 1917 πιστώσεως ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ τριακοσίων χιλιάδων δραχμῶν ὑπὲρ τῶν θυμάτων τῆς πυρκαϊᾶς Θεσσαλονίκης» (ΦΕΚ Α’ 259/13-11-1917).
[10] Πληθυσμός: Αθηνών 175.430 («Στατιστικὰ Ἀποτελέσματα τῆς Γενικῆς Ἀπογραφῆς τοῦ Πληθυσμοῦ κατὰ τὴν 27ην Ὀκτωβρίου 1907», Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, 1909)• Θεσσαλονίκης 157.889 («Ἀπαρίθμησις τῶν κατοίκων τῶν Νέων Ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος τοῦ ἔτους 1913», Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, 1915).
[11] «Τὴν 26ην λήξαντος ἐπὶ τῇ ἑορτῇ τοῦ ἐν ἁγίοις Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου τοῦ Μυροβλήτου, πολιούχου τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης, μεγαλοπρεπῶς καὶ ἐν μέσῳ ἀπείρου ἐκκλησιάσματος ἐτελέσθη ἡ θεία λειτουργία ἐν τῷ καθαγιασθέντι βυζαντινῷ ναῷ τοῦ Προφήτου Ἠλιοῦ, ὅπου μετεφέρθη ἡ θαυματουργὸς εἰκὼν τοῦ Μεγαλομάρτυρος. Εἰς τὸν τάφον τοῦ ἁγίου. Ἐπίσης ἀπὸ πρωΐας τῆς αὐτῆς ἡμέρας καθ᾿ ἑκατοντάδες οἱ φιλευσεβεῖς χριστιανοὶ μετέβαινον εἰς τὰ ἐρείπια τοῦ ἱεροῦ ναοῦ καὶ προσεκύνουν τὸν διασωθέντα ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς τάφον τοῦ πολιούχου τῆς πόλεως. […]», «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς», 1917, σ. 735.
[12] ν. 998/21-10-1917 «Περὶ συντηρήσεως κλπ. τῶν ὑπολειφθέντων τμημάτων τῆς ἐν Θεσσαλονίκῃ Βυζαντινῆς Ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Δημητρίου», ΦΕΚ Α’ 245/01-11-1917.
[13] Γ. Ἀ. Σωτηρίου, Ἔφορος Βυζαντινῶν Ἀρχαιοτήτων, «Ἀπὸ τὰ ἐρείπια τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἀγ. Δημητρίου Θεσ/νίκης», «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς», 1917, σ. 577-581.
[14] Ανάμεσά τους και δημοτικές πρωτοβουλίες (ευγενείς, εντυπωσιακά φιλόδοξες, και -μοιραία- ατελέσφορες): «Τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Δήμου διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου – Πληροφορούμεθα ὅτι κατόπιν σχετικῆς εἰσηγήσεως τοῦ Δημάρχου κ. Μερκουρίου, ἀνεγράφη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Δήμου {Θεσσαλονίκης} τὸ ποσὸν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν ἐπὶ μίαν διετίαν, ὅπερ θὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν σύναψιν δανείου πρὸς ἀνιστόρησιν τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου. Τὴν προσπάθειαν ταύτην τοῦ Δημάρχου μας θὰ ἐνισχύσῃ, ὡς πληροφορούμεθα καὶ ὁ Δῆμος Ἀθηνῶν, ψηφίζων κατόπιν σχετικῆς εἰσηγήσεως τοῦ ὑπουργοῦ Πρωτευούσης κ. Κοτζιᾶ, ἀνάλογον κονδύλιον.»
«Μακεδονία», 05-05-1939.
[15] Απελευθέρωση: 30 Οκτωβρίου 1944.
[16] Από την Τρίτη 27 Φεβρουαρίου έως την Πέμπτη 01 Μαρτίου 1945.
[17] Δαμασκηνός Παπανδρέου (1891-1949), Μητροπολίτης Κορινθίας (από 20-12-1922 έως 06-11-1938), Αρχιεπίσκοπος Αθηνών & Πάσης Ελλάδος (από 06-11-1938 έως 23-03-1939, και από 02-07-1941 έως 20-05-1949)• Αντιβασιλεύς (από 31-12-1944 έως 28-09-1946)• Πρωθυπουργός (από 17-10-1945 έως 01-11-1945).
[18] «Τὸ Φῶς», 01-03-1945.
[19] Ρούλα (Αργυρώ) Παπαδημητρίου (1913-2005), λογοτέχνις-συγγραφέας, ραδιοφωνική παραγωγός, εκδότρια του λογοτεχνικού-ιστορικού-κοινωνικού-λαογραφικού «Περιοδικοῦ Ἑλληνίδων Βορείου Ἑλλάδος» (1952-1996), υποψήφια Βουλευτής Θεσσαλονίκης (Κόμμα Προοδευτικών, 1956), μητέρα του συνταγματολόγου Γιώργου Παπαδημητρίου (1944-2009)• γνώριμη – κυρίως την επόμενη δεκαετία (1960-1970) – στους (τότε) αναγνώστες του τοπικού τύπου της Βέροιας, από τις σχετικές με το Βήμα του Αποστόλου Παύλου και την κτιτόρισσά του Όλγα Μιχαηλίδου επιφυλλίδες της.
[20] Ταξιάρχης Χριστόπουλος (1878-1956), δημοτικός σύμβουλος-προεδρεύων του Δημοτικού Συμβουλίου Θεσσαλονίκης 1945-1946 [δημαρχία Πέτρου Λεβή από 20-02-1945 έως 29-05-1946] και δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης 1946-1948 [δημαρχία Χρήστου Κωνσταντίνου από 29-05-1946 έως 23-08-1950], Αντιπρόσωπος του Δήμου Θεσσαλονίκης στο Διοικητικό Συμβούλιο και στην Διοικητική Επιτροπή του «Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ Ναοῦ Ἁγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης», Υποδιοικητής Κιλκίς (1921-1922), νομάρχης Δράμας (1925-1926, 1927-1929, 1934-1935).
[21] «Γι᾿ αὐτὸ καὶ τὸ Ἀρχαιολογικὸ Συμβούλιο τοῦ Κράτους καὶ ἡ Ἐπιστημονικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ὀργανισμοῦ […] στὸ πρῶτο πρακτικὸ διατύπωσε τὰ ἀκόλουθα: “Ὁ τρόπος τῆς ἀναστηλώσεως τοῦ Μνημείου συνίσταται εἰς τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν διατήρησιν τῶν χαρακτηριστικῶν μερῶν τῆς βασιλικῆς οὕτως ὥστε νὰ μὴ παρουσιάζῃ τὸ Μνημεῖον τὴν ὄψιν νέου κτίσματος, ἀλλὰ νὰ δύναται ὁ ἐπισκέπτης νὰ διακρίνῃ εὐχερῶς ἱκανὰ μέρη τοῦ Ναοῦ, τὰ δὲ ἀνοικοδομούμενα, καταλλήλως ἐπηνωρθωμένα, νὰ ἐνθυμίζουν τὴν πρὸ τῆς πυρκαϊᾶς βασιλικήν.” […] Πρέπει ὅταν συντελεσθῇ τὸ ἔργο, νὰ παρουσιάσῃ, ὅσον εἶναι δυνατό, τὴ βυζαντινὴ ἀτμόσφαιρα. Μπαίνοντας ὁ πιστὸς μέσα νἄχῃ τὴν ἐντύπωση πὼς βρίσκεται μέσα στὸν “Ναὸν Δημητρίου”, πὼς θὰ τὸν δῇ τὸν Πολιοῦχο μπρὸς στὸ Κιβώριό του, ἢ θὰ πάρῃ τὸ Μύρο του γιὰ νὰ γιατρευτῇ. […]», Στυλιανός Πελεκανίδης, Ἀπὸ τὴν ἀναστήλωση τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, περιοδικό «Μορφὲς» τχ. 12/Σεπ. 1947, σ. 445-449.
[22] Γεννάδιος Αλεξιάδης (1868-1951), Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης από 22-05-1912 έως 17-03-1951.
[23] Συλλογή των Θαυμάτων του Αγίου Δημητρίου: Ανωνύμου, Συλλογή Β’, θαύμα τρίτον «Περὶ τῶν γενομένων θεηλάτων σεισμῶν καὶ ἐμπρησμοῦ τοῦ ναοῦ», § 226: Αγίου Δημητρίου Θαύματα Οι Συλλογές Αρχιεπισκόπου Ιωάννου & Ανωνύμου, εισαγωγή, σχόλια, επιμέλεια Χαράλαμπος Μπακιρτζής, μετάφραση Αλόη Σιδέρη, εκδ. Άγρα 1997.
[24] Συλλογή Θαυμάτων, ο.π. §§ 228-229.
[25] Στέργιος Τέτουλας, Διευθυντής της Νομαρχίας Ημαθίας, διατελέσας υπηρεσιακός Δήμαρχος Νάουσας (1950-1951).
[26] Γεώργιος Πεντζίκης (ή Πεντσίκης), νομάρχης Ημαθίας από 08-05-1946 έως 10-05-1947.
[27] Επρόκειτο για την 4η συνεδρίαση του έτους 1947, η οποία διεξήχθη σε 4 (τέσσερις!) διαδοχικές «φάσεις» (συνεδρίες): στις 12-02-1947 [: αποφάσεις 21-22], -διακοπή «λόγῳ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας» και- συνέχεια στις 14-02-1947 [: αποφάσεις 23-24], -νέα διακοπή, για τον ίδιο λόγο, και- συνέχεια στις 17-02-1947 [: αποφάσεις 25-34], -τρίτη διακοπή, επίσης για τον ίδιο λόγο, και- συνέχεια (και ολοκλήρωση της «συνεδριακής σκυταλοδρομίας») στις 20-02-1947 [: αποφάσεις 35-55].
[28] όμως, με τι ισοδυναμούσε, στην δημοτική καθημερινότητα, το 1% των τακτικών εσόδων; Στην ίδια «πολυφασική» συνεδρίαση εγκρίνονται π.χ. (α) δαπάνη 300.000 δρχ. για την «ἀπ᾿ εὐθείας (και σε εκτέλεση προγενέστερης απόφασης) ἀγορά, παρὰ τοῦ Δημάρχου, λόγῳ τοῦ ἐπείγοντος, μιᾶς τηλεφωνικῆς συσκευῆς…» (απόφαση 27/1947)• (β) δαπάνη 1.700.000 δρχ. για την «γενομένην ὑπὸ τοῦ Δημάρχου προμήθεια δύο ἵππων, προελεύσεως ἐξωτερικοῦ, παρὰ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Ὑπηρεσίας Καθαριότητος, ἀξίας δρχ. 850.000 ἕκαστον…» (απόφαση 37/1947).
[29] Σπυρίδων Συνοδινός (1907-1988), Επίσκοπος Απαμείας από 18-11-1945 βοηθός Επίσκοπος της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης έως 25-01-1951, οπότε και εξελέγη Μητροπολίτης Ρόδου (https://markmarkou.sites.sch.gr).
[30] απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου 147/1948.
[31] Μητροπολίτου Βεροίας και Ναούσης Παντελεήμονος Καλπακίδη, Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ χαριτόβρυτος Δημήτριος, 25 χρόνια ἀπὸ τὴν ἐπανακομιδὴ τῶν Ἱερῶν Λειψάνων τοῦ Μεγαλομάρτυρος Ἁγίου Δημητρίου τοῦ Θεσσαλονικέως, Βέροια, 2005, σ. 19.
[Την Τετάρτη 07-12-2022, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Βέροιας, παρουσιαζόταν το 5ο τεύχος του –υπό: την έκδοση, διεύθυνση και επιμέλεια του Καθηγητή Αντώνη Μ. Κολτσίδα• και την χορηγία του εκδ. οίκου Super Course του Γεράσιμου Καλλιγά- επιστημονικού και λογοτεχνικού περιοδικού συγγράμματος έρευνας και πολιτισμού “Βέροια Ερατεινή Ημαθία”. Στον επίλογο της παρουσίασης, ο μακαριστός Παύλος Δ. Πυρινός πρότεινε να αφιερωθεί το επόμενο τεύχος στην μνήμη του προαποβιώσαντος (την Τρίτη 01-02-2022) συνεργάτη του περιοδικού Δημήτρη Ι. Καρασάββα• πρόταση που η ομήγυρις των συμμετεχόντων ομόφωνα, και με συγκίνηση, επιδοκίμασε. Εν όψει του (μη εκδοθέντος εισέτι) 6ου τεύχους, καταστρώθηκε, από τον γράφοντα, εκτενής εργασία, δραστική συμπύκνωση της οποίας αποτελεί το παρόν σημείωμα.]
«Ὁ Ἅγιος Δημήτριος ἐπὶ τοῦ τείχους
τῆς Θεσσαλονίκης. Πίναξ τοῦ ζωγράφου
Ἀλεξάνδρου Ἀλεξανδράκη {1913-1968}»,
«Βραδυνή», 27-10-1948.
«Μακεδονικόν Ἡμερολόγιον 1908», σ. 26.
Ο Άγιος Δημήτριος μετά την πυρκαϊά.
Το διατακτικό σκέλος της 47/1947 απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου.
Η από 21-05-1948 ευχαριστήρια επιστολή του Επισκόπου
Απαμείας Σπυρίδωνος προς τον Δήμαρχο Βέροιας.
Η από 02-01-1947 επιστολή του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γενναδίου προς τον Δήμαρχο Βέροιας.
«Ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ οἱ ἀρχιτέκτονες οἱ ὁποῖοι ἐμόχθησαν διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ Ναοῦ
τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, ἔχοντες εἰς τὸ μέσον τοὺς πρωτεργάτας, τὸν ἀείμνηστον
Ταξιάρχην Χριστόπουλον – πέμπτον ἐξ ἀριστερῶν – τὸν κ. Φυλλίζην καὶ τὸν τότε Θεοφιλέστατον Ἐπίσκοπον Ἀπαμείας, τώρα Σεβασμιώτατον Μητροπολίτην Ρόδου.»
«Ἑλληνικὸς Βορρᾶς», 25-10-1959.
«Ὁ ἱερὸς ναὸς τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, τοῦ ὁποίου συνεπληρώθη ἡ ἀνοικοδόμησις
ἐκ τῶν ἐρειπίων, ὅπου θὰ ψαλῇ σήμερον ἡ δοξολογία διὰ τὸν ἑορτασμὸν
τῆς εἰσόδου τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν Μακεδονικὴν πρωτεύουσαν.»
«Ἐμπρός», 26-10-1948.
