Του Απόστολου Ιωσηφίδη
Φθίνοντος του (anni horribilis pro Europa et mundo[1]) 1914, η Μακεδονία έσβηνε τα κεράκια των δεύτερων γενεθλίων της Ελευθερίας της.
Όμως, οι Μακεδόνες διαπίστωναν πως η ενσωμάτωσή τους στον εθνικό κορμό παρέμενε κολοβή: τις αποφάσεις για την μετάβαση των Νέων Χωρών από τα δεσμά της οθωμανοκρατίας στους κόλπους της ελληνικής πατρίδας και για την ρύθμιση απειράριθμων ζητημάτων της καθημερινότητάς τους, τις ελάμβανε η (αναδειχθείσα από τις εκλογές της 11ης Μαρτίου 1912) Βουλή, στην οποία (φυσικά) συμμετείχαν Βουλευτές προερχόμενοι αποκλειστικά από τις περιφέρειες της Παλιάς Ελλάδας.
Οι Νέες Χώρες δεν είχαν εκπροσώπηση στην πηγή των νόμων, από την οποία αειρρόως ανέβλυζαν διατάξεις που διαμόρφωναν την νέα πραγματικότητα των Μακεδόνων (χωρίς τους Μακεδόνες!).
Οι επαγγελματικές οργανώσεις (συντεχνίες), η επιστημονική κοινότητα και οι οικονομικοί παράγοντες της Θεσσαλονίκης αποφάσισαν να διατρανώσουν το δίκαιο αίτημα «τοῦ Μακεδονικοῦ λαοῦ, τοῦ συμμετέχειν ἐν τῇ διευθετήσει τῶν πραγμάτων τῆς χώρας του», διοργανώνοντας, την Κυριακή 16 Νοεμβρίου 1914, πάνδημο συλλαλητήριο, «τὸ πρῶτον ἐν Θεσσαλονίκῃ λαϊκὸν συλλαλητήριον»!
Το κάλεσμά τους δεν περιορίστηκε στους Θεσσαλονικείς: απέστειλαν προσκλητήρια τηλεγραφήματα σε όλες τις πόλεις της Μακεδονίας[2].
Το εκ Βεροίας απαντητικό τηλεγράφημα ενημέρωνε την οργανωτική επιτροπή πως ως «πληρεξούσιοι τοῦ λαοῦ Βερροίας ἐν τῷ συλλαλητηρίῳ Θεσσαλονίκης» θα συμμετείχαν ο Νικόλαος Αντωνιάδης και ο Μερκούριος Καρακωστής.
Ο Ν. Αντωνιάδης, προφανώς λόγω των ιατρικών υποχρεώσεών του, δεν κατέστη δυνατόν να μεταβεί στην Θεσσαλονίκη, ο δε Μ. Καρακωστής αντιπροσώπευσε τον λαό της Βέροιας στο συλλαλητήριο, συμμετέχοντας μάλιστα στην «εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ συλλαλητηρίου», η οποία υπέγραψε και επέδωσε το Ψήφισμα του λαού της Θεσσαλονίκης στον Γενικό Διοικητή Θεμιστοκλή Σοφούλη[3]:
«Τὸ χθεσινὸν συλλαλητήριον
Οἱ ἐκφωνηθέντες λόγοι
Τὸ συνταχθὲν ψήφισμα
Ὑπὸ καιρὸν ψυχρὸν μὲν ἀλλὰ καλόν, κόσμος ἀρκετὸς ἤρχισε ἀπὸ τῆς 2 μ.μ. νὰ συγκεντροῦται εἰς τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως, ὅπου θὰ συνεκροτεῖτο τὸ συλλαλητήριον διαμαρτυρίας. […] Ἐγκαίρως εἰς τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως εἶχεν παραταχθῆ οὐλαμὸς τῆς Μακεδονικῆς χωροφυλακῆς καὶ ἐφίππου Κρητικῆς ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ μοιράρχου κ. Κοκκαλᾶ πρὸς τήρησιν τῆς τάξεως. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας κ. Παπαγεωργίου ἦτο παρών.»
«Μακεδονία», 17-11-1914.
«Τὰ καταστήματα, τὰ μεγάλα καφενεῖα τῆς Πλατεῖας τῆς Ἐλευθερίας, τῆς Προκυμαίας καὶ ὅλων τῶν ἄλλων κέντρων τῆς πόλεως ἤρχισαν νὰ κλείουν, εἰς τρόπον ὥστε μετὰ τὴν 2 ½ ἀπογευματινὴν δὲν ἔβλεπέ τις τίποτε ἄλλο εἰ μὴ κύματα κόσμου μεταβαίνοντα εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Ἄρεως, ὅπου ἐπρόκειτο κατὰ τὸ πρόγραμμα νὰ γίνη τὸ συλλαλητήριον.»
«Νέα Ἀλήθεια», 17-11-1914.
«Τὴν 3 μ.μ. εἰς τὸν τόπον τοῦ συλλαλητηρίου εἶχε συγκεντρωθεῖ πολὺς ὁπωσδήποτε κόσμος ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον λαϊκός, μεταξὺ δὲ αὐτοῦ διεκρίνοντο ἐκ τῶν ἐνδυμασιῶν των καὶ πλεῖστοι πρόσφυγες. Ἄξιον σημειώσεως εἶναι ὅτι οὐδεὶς σχεδὸν Ἰσραηλίτης παρευρέθη.»
«Μακεδονία», 17-11-1914.
Σε αντίθεση με την περί απουσίας των Ισραηλιτών αναφορά της Μακεδονίας, η «Νέα Ἀλήθεια» υπογράμμιζε:
«Ἐλλείψει χώρου κατὰ τὴν χθεσινὴν ἡμῶν δευτέραν ἔκδοσιν παρελείψαμεν νὰ σημειώσωμεν ὅτι ἐκτὸς τῶν ὁμογενῶν καταστημάτων καὶ καφενείων ἔκλεισαν κατὰ τὴν ὥραν τοῦ συλλαλητηρίου τὸ Μέγα Ἰσραηλιτικὸν καφενεῖον τῆς Πλατείας τῆς Ἐλευθερίας “Κρυστὰλ” καὶ ἅπαντα τὰ ἰσραηλιτικὰ τοιαῦτα τῆς Προκυμαίας.»
«Νέα Ἀλήθεια», 18-11-1914.
«Οἱ ἐκφωνηθέντες λόγοι
Μία τράπεζα ληφθεῖσα ἐκ τοῦ γειτονικοῦ καφενείου “Μικρὸς κῆπος” ἐχρησίμευσεν ὡς πρόχειρον βῆμα. Ἐπ᾿ αὐτοῦ πρῶτος ἀνῆλθεν ὁ πρόεδρος τοῦ Συνδέσμου Συντεχνιῶν κ. Κράλλης, […] Μετὰ ἀνῆλθεν ὁ διευθυντὴς τοῦ ξενοδοχείου “Μπριστὸλ” κ. Γ. Λογιωτάτου, πρόεδρος τῶν ξενοδόχων […] Ἀκολούθως ὁ ἰατρὸς κ. Σ. Γκοτζαμάνης […] Πάντας τοὺς ρήτορας πολλάκις διέκοψαν ἐπιδοκιμαστικαὶ ἐπευφημίαι τοῦ πλήθους.
Τὸ Ψήφισμα
Τέλος ἀνῆλθε εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Χ. Σταύρου, ὅστις ἀνέγνωσε τὸ ψήφισμα εἰς τὸ πλῆθος, τὸ ὁποῖον ἐνέκρινε αὐτὸ διὰ βοῆς.
Τὸ ψήφισμα εἶχεν ὡς ἑξῆς:
“Ὁ λαὸς τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἐπαρχιῶν συνελθὼν σήμερον, ἡμέραν Κυριακήν 16ην Νοεμβρίου 1914, ἐν τῷ πεδίῳ τοῦ Ἄρεως εἰς πάνδημον συλλαλητήριον.
Λαβὼν ὑπ᾿ ὄψιν ὅτι ἐφ᾿ ὅσον ἀντιπρόσωποι τῆς Μακεδονίας δὲν παρίστανται ἐν τῇ Βουλῇ, αὕτη δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ λεπτομερῶς καὶ ἐπακριβῶς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰ συμφέροντα τῶν Μακεδονικῶν χωρῶν, καὶ οὕτω παρὰ τὴν καλὴν θέλησιν καὶ τὸν πατριωτισμὸν τῶν βουλευτῶν πλειστάκις γίνεται θῦμα τῶν εἰσηγήσεων τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ ἐσφαλμένων πληροφοριῶν.
Λαβὼν ὑπ᾿ ὄψιν ὅτι ἡ φυσικὴ αὕτη ἀνεπάρκεια τῆς Βουλῆς ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν ἀναγκῶν καὶ συμφερόντων τῆς Μακεδονίας σαφῶς κατοπτρίζεται εἰς τοὺς μέχρι σήμερον ψηφισθέντας νόμους περὶ τῶν νέων χωρῶν.
Λαβὼν ὑπ᾿ ὄψιν ὅτι ἡ ἀθρόα ἐπιψήφισις ἀμελετήτων νόμων περὶ Μακεδονίαν δεσμεύουσα τὴν ἀνάπτυξιν καὶ πρόοδον τοῦ σημαντικωτέρου τούτου τμήματος τοῦ Κράτους οὐ μόνον καταπατεῖ τὸ οὐσιωδέστερον δικαίωμα τοῦ Μακεδονικοῦ λαοῦ, τοῦ συμμετέχειν ἐν τῇ διευθετήσει τῶν πραγμάτων τῆς χώρας του, ἀλλὰ καὶ ἀποβαίνει ὀλεθρία διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ τὸ Κράτος ὁλόκληρον.
Ψηφίζει
Ἐξαιρέσει τῶν εἰς τὴν ἄμυναν τῆς χώρας ἀναφερομένων νὰ παύσῃ ἡ ἐπιψήφισις νομοσχεδίων ἀφορώντων τὴν Μακεδονίαν μέχρις ὅτου αὕτη νομίμως ἀντιπροσωπευθῇ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ
Ἀναθέτει
Εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐπίδοσιν τοῦ ψηφίσματος ὅπου δεῖ.”[4]
Τὸ ψήφισμα ὑπέγραψαν οἱ ἑξῆς κ.κ. ἀποτελοῦντες τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ συλλαλητηρίου
Π. Κράλλης, Ζ. Εὐσταθιάδης, Κ. Χ΄΄Ἀντωνίου, Μ. Καλακανόπουλος, Ν. Ζαχόπουλος, Γ. Ρέτζος, Δ. Λόντος, Γ. Λογιωτάτου, Π. Τικφέσης, Μ. Δ. Ἀθανασίου, Μ. Καρακωστῆς, Ἰ. Τσάμης, Χ. Σταύρου, Γ. Μαρέτης, Κ. Τσιῶμος, Ἰ. Φρυδᾶς, Ἰ. Μαχίδης, Γ. Γιωργαλᾶς, Ι. Κούσκουρας, Ἀρ. Ζάχος, Ν. Δημητριάδης, Π. Γαρυφάλλου, Θ. Βαλαούρης, Θ. Χατζηανδρέας, Γκαβαλίνας, Γ. Ζῶτος.»
«Μακεδονία», 17-11-1914.
«Μεθ᾿ ὃ τῇ παρακλήσει τοῦ κ. Προέδρου τὸ πλῆθος, τὸ ὁποῖον κατὰ τοὺς μετριωτάτους ὑπολογισμοὺς ἀνήρχετο εἰς 15 περίπου χιλιάδας, ἤρχισε διαλυόμενον ἡσύχως.»
«Νέα Ἀλήθεια», 17-11-1914.
«Ἡ ἐπιτροπὴ παρὰ τῷ Γεν. Διοικητῇ
Ἐνῶ τὸ πλῆθος διελύετο ἐν τάξει, ἡ ἐπιτροπὴ ἔχουσα ἐπὶ κεφαλῆς τὸν πρόεδρον τοῧ Συνδέσμου Συντεχνιῶν κ. Κράλλην μετέβη εἰς τὴν ἔπαυλιν τοῦ Γεν. Διοικητοῦ κ. Σοφούλη καὶ γενομένη δεκτὴ ἐπέδωκεν αὐτῷ τὸ ψήφισμα μὲ τὴν παράκλησιν ὅπως διαβιβασθῇ ἀμέσως εἰς Ἀθήνας.»
«Μακεδονία», 17-11-1914.
«Ὁ κ. Γεν. Διοικητὴς ὑποδεχθείς φιλοφρόνως τὴν ἐπιτροπήν ηὐχαρίστησε αὐτὴν διὰ τὴν ἀξιοζήλευτον τάξιν, μεθ᾿ ἧς διεξήχθη τὸ συλλαλητήριον, περὶ ἧς, ὡς εἶπεν, οὐδόλως ἀμφέβαλλε, καὶ ἐβεβαίωσε τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι πάραυτα θὰ τὸ διαβιβάσῃ πρὸς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα τὸν σεπτὸν Βασιλέα καὶ τὴν Κυβέρνησιν τηλεγραφικῶς συνιστῶν αὐτὸ δεόντως. Ἡ Ἐπιτροπή εὐχαριστήσασα τὸν κ. Γεν. Διοικητὴν ἀπῆλθε καὶ οὕτω ἔληξε τὸ πρῶτον ἐν Θεσσαλονίκῃ λαϊκὸν συλλαλητήριον.»
«Νέα Ἀλήθεια», 17-11-1914.
«Τὸ ἑσπέρας ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπέστειλεν εἰς διαφόρους πόλεις τῶν ἐπαρχιῶν τηλεγραφήματα, δι᾿ ὧν ἐτονίζετο ἡ ἐπιτυχία τοῦ συλλαλητηρίου.»
«Μακεδονία», 17-11-1914.
Την επιούσα του συλλαλητηρίου (και καθώς είχε γίνει γνωστή στην Βέροια η συμμετοχή του Μ. Καρακωστή), η «Μακεδονία», μαζί με την εντυπωσιακή παρουσίαση των διατρεξάντων, ανακοίνωνε την λήψη τηλεγραφικής αγγελίας προκρίτων «ἐκ Βερροίας»…
«Οἱ Βερροιεῖς δὲν συμμετέσχον τοῦ συλλαλητηρίου
Περὶ τοὺς 10 προκρίτους ἐκ Βερροίας διὰ τηλεγραφήματος αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς λέγουν ὅτι ἡ Βέρροια εἰς οὐδένα ἀνέθεσεν ὅπως ἀντιπροσωπεύσῃ αὐτὴν εἰς τὸ συλλαλητήριον.»
«Μακεδονία», 17-11-1914.
…στην οποία αντέδρασε «ἕνας Βερροιεὺς» (πιθανότατα είτε ο Ν. Αντωνιάδης, είτε ο συμμετασχών της επιτροπής του συλλαλητηρίου Μ. Καρακωστής), – πλην όμως η «Μακεδονία» «ἀντὶ ἄλλης ἀπαντήσεως εἰς τὴν ἐπιστολήν του» (την οποία δεν δημοσίευσε) παρέθεσε αυτούσιο το τηλεγράφημα των «Πολιτῶν Βερροίας»:
«Ἡ Βέρροια καὶ τὸ συλλαλητήριον
Μία ἀπάντησις
Ἀντὶ ἄλλης ἀπαντήσεως εἰς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ “ἑνὸς Βερροιέως” παραθέτομεν ὁλόκληρον τὸ κείμενον τοῦ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύσαμεν χθὲς ἐλλείψει χώρου περιληπτικῶς:
Βέρροια 12 (ἀρ. τηλ. 177)
Συγκροτηθέντι σήμερον ἐν Θ)νίκῃ συλλαλητηρίῳ λαὸς Βερροίας οὐδένα ἀντιπρόσωπον ἀπέστειλεν, ὁ δὲ παραστὰς ἀντιπροσωπεύει μόνον ἑαυτόν.
Πολῖται Βερροίας
Βαλάσης, Μάρκου, Βλάχος, Σακελλαρίδης, Κῦρος, Καμπίτογλου, Τζίκας, Ζαφάρας, Καζαμπάκας, Σεφερτζῆς, Τσιράκογλου, Γούναρης, Σιορμανωλάκης.»
«Μακεδονία» 18-11-1914.
Στον αντίποδα των 13 συμπολιτών του, ο Ν. Αντωνιάδης απέστειλε, εκ μέρους του λαού της Βέροιας, συγχαρητήριο τηλεγράφημα στον Πρόεδρο της επιτροπής του συλλαλητηρίου…
«Από το χθεσινόν πάνδημον συλλαλητήριον
Τὰ ἀναγνωσθέντα τηλεγραφήματα
(του Συνδέσμου Ευελπίδων Μελενικίων Δεμίρ Ισσάρ)
(του Εμπορικού Συλλόγου Φλωρίνης)
(του Πολιτικού Συλλόγου Σερρών)
Τηλεγράφημα Βεροιέων
Πρόεδρον Συντεχνιῶν Κράλλην
Ἐπὶ πλήρει ἐπιτυχίᾳ συλλαλητηρίου λαὸς Βεροίας εὐχαριστῶν συγχαίρει.
Ἀντωνιάδης
«Νέα Ἀλήθεια», 18-11-1914.
…υπόψη του οποίου έθετε, με νέο επείγον τηλεγράφημα, την γραπτή εξουσιοδότηση που είχε παρασχεθεί στον ίδιο και στον Ν. Καρακωστή από 150 Βεροιείς:
«Ἡ Βέρροια ὑπὲρ τοῦ συλλαλητηρίου
Πῶς ἔχουν τὰ πράγματα
Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἐν τῇ ἐφημερίδι “Μακεδονία” δημοσιευθέντος ἐκ Βερροίας τηλεγραφήματος, ἐν ᾧ οἱ ὑπογράφοντες 13 ὁμογενεῖς ἔμποροι δηλοῦσιν ὅτι ὁ λαὸς Βερροίας οὐδένα ἀντιπρόσωπον ἀπέστειλεν εἰς Θεσ)νίκην, ὁ δὲ παραστὰς ἐν τῷ συλλαλητηρίῳ κ. Καρακωστῆς ἀντεπροσώπευε μόνον τὸν ἑαυτόν του, δημοσιεύομεν κατωτέρω ἐπεῖγον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη σήμερον ἐκ Βερροίας πρὸς τὸν Πρόεδρον τῶν Συντεχνιῶν κ. Κράλλην.
Πρόεδρον Συντεχνιῶν Π. Κράλλην
Θεσσαλονίκην
Κάτοχος ἀναφορᾶς ἑκατὸν πεντήκοντα ὑπογραφῶν πολιτῶν Βερροίας ἐξουσιοδοτησάντων ἐμὲ κωλυθέντα καὶ Μερκούρην Καρακωστῆν ἀντιπροσωπείαν συλλαλητηρίου Θεσσαλονίκης παρακαλῶ ἀπαντήσατε ἐντόνως δήλωσιν δέκα προκρίτων ἐφημερίδα “Μακεδονίαν”.
Ἀντωνιάδης»
«Νέα Ἀλήθεια», 19-11-1914.
Οι διαμαρτυρηθέντες πρόκριτοί (ή τουλάχιστον ένας εξ αυτών, υπογράφων ως «Ὁ φίλος τῆς “Μακεδονίας”»), ελαυνόμενοι, πιθανότατα, και από αντιπαλότητες με προαπελευθερωτικές ρίζες[5], από πολιτικές διαφωνίες αλλά και -ως ένα σημείο- από προσωπικές διαφορές, επιχείρησαν να απαξιώσουν (απονομιμοποιήσουν) την κοινή δράση των Αντωνιάδη και Καρακωστή (χωρίς καν να αναφερθούν στα ονόματά τους), και αμφισβήτησαν την εγκυρότητα των εξουσιοδοτήσεων, υποστηρίζοντας πως οι υπογραφές συνελέγησαν (από τον Ν. Αντωνιάδη) «ἐν τῇ ἀγορᾷ ἐκ τῶν ὑστέρων»!
«Ἀνοικτὴ ἐπιστολὴ
Ἐν Βερροίᾳ τὴν 17 Νοεμβρίου 1914
Ἀξιότιμε κ. Διευθυντά,
Ἐκ τοῦ ἔναγχος[6] ἐν τῇ πόλει σας γενομένου συλλαλητηρίου ὁρμωμένη προδήλως φιλοδοξία καὶ ἀχαρακτήριστος προφανῶς ἐγωϊσμὸς κυρίου τινὸς {ενν. τον Αντωνιάδη} τῶν ἐνταῦθα τὴν προτεραίαν αὐτὴν τοῦ ἐν λόγῳ διαβήματος τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἔγραφε τῷ γνωστῷ αὐτοῦ κ.κ. προέδρῳ τῶν προέδρων {ενν. τον Κράλλη} ὅτι (κύριος αὐτὸς τῆς πόλεως!) ὑπεδείκνυε ὡς ἀντιπρόσωπον τῆς Βερροίας ἐν τῷ συλλαλητηρίῳ τὸν κ. ….[7] {ενν. τον Καρακωστή} καὶ τὰ λοιπὰ γνωστὸν θαυμαστήν του, ὅστις {Καρακωστής} καὶ αὐθημερὸν ἐσπευσμένως κατήρχετο εἰς τὴν πόλιν σας ἐπὶ τούτῳ.
Τὸ γεγονὸς τοῦτο μετ᾿ ἐκπλήξεως γνωσθὲν τὴν ἐπαύριον ἐκ τῶν στηλῶν τῆς ὑμετέρας ἐφημερίδος καθηκόντως προὐκάλεσε τὸ χθεσινὸν πρὸς τοὺς ἁρμοδίους τηλεγράφημα, καθ᾿ ὃ «ἡ Βέρροια εἰς οὐδένα ἀνέθεσεν ὅπως ἀντιπροσωπεύσῃ αὐτὴν εἰς τὸ συλλαλητήριον»• ἀλλ᾿ ἡ αὐτὴ τοῦ αὐτοῦ Κυρίου {Αντωνιάδη} ἀχαλίνωτος φιλοδοξία μηδὲ πρὸ τούτου ὀπισθοχωροῦσα ἐπειγόντως νῦν, καὶ μετὰ τὴν εἰς τὴν ἱστορίαν πλέον ἀντιπάροδον τοῦ συλλαλητηρίου τῆς Θεσσαλονίκης ἀγωνίζεται παντὶ τρόπῳ νὰ συλλέξῃ ὑπογραφὰς ἐν τῇ ἀγορᾷ δι᾿ ὧν ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ νομιμοποιήσῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὸν ἀνωτέρω ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐξ ὀφφικίου διορισμὸν τοῦ δῆθεν ἀντιπροσώπου τῶν Βερροιέων ἐν τῷ συλλαλητηρίῳ.
Τὰς ὀλίγας ταύτας γραμμὰς εὐαρεστήθητε ἀξιότιμε κ. Διευθυντὰ νὰ φιλοξενήσητε εἰς τὰς στήλας τῆς φίλης “ Μακεδονίας”, ἁπλῶς πρὸς κατάδειξιν τῆς σημασίας, ἥντινα κέκτηνται φαινόμενά τινα κοινωνικά, ἅτινα ἄλλως σοβαρώτατον δύνανται νὰ ἔχωσι χαρακτῆρα.
Διατελῶ μετὰ πολλῆς τιμῆς.
Ὁ φίλος τῆς “Μακεδονίας”»
«Μακεδονία», 22-11-1914.
Η επιστολή του εκ Βεροίας «φίλου τῆς “Μακεδονίας”» έχει ημερομηνία 17-11-1914 (φέρεται δηλαδή να γράφτηκε ακριβώς την επομένη του συλλαλητηρίου), και καταγγέλλει πως την ίδια μέρα (17-11-1914), μετά την ανάγνωση του τηλεγραφήματος των 13 προκρίτων, ο Ν. Αντωνιάδης αγωνιζόταν «παντὶ τρόπῳ νὰ συλλέξῃ ὑπογραφὰς ἐν τῇ ἀγορᾷ».
Αλλά ακριβώς στις 16:30 της ίδιας μέρας (17-11-1914) οι εξουσιοδοτηθέντες (Αντωνιάδης-Καρακωστής) κοινοποιούσαν στην «Μακεδονία» την από 14-11-1914 δήλωση πληρεξουσιότητας «ἑκατὸν πεντήκοντα (150) πολιτῶν Βερροίας»• και επειδή η «Μακεδονία» «δὲν ἐδημοσίευσε τὰς δηλώσεις τοῦ λαοῦ καὶ πληρεξουσίων», ο Σύνδεσμος των Συντεχνιών Θεσσαλονίκης και δι’ αυτού οι θιγέντες αντιπρόσωποι κατέφυγαν στην φιλοξενία της «Νέας Ἀληθείας»:
«Μία ἐπιστολὴ
Ὁ Σύνδεσμος Συντεχνιῶν Θεσσαλονίκης
Πρὸς τὴν Ἀξιότιμον Διεύθυνσιν τῆς “Νέας Ἀληθείας”
Ἐνταῦθα
Ἐπειδὴ ἡ ἐφημερὶς “Μακεδονία” δὲν ἐδημοσίευσε τὰς κατωτέρω δηλώσεις τοῦ λαοῦ καὶ πληρεξουσίων Βερροίας ἐν τῷ Συλλαλητηρίῳ Θεσσαλονίκης, εἰς ἔνδειξιν βεβαίως τοῦ μίσους της πρὸς πᾶν ὅ,τι προέρχεται ἀπὸ τὰς λαϊκὰς τάξεις, παρακαλοῦμεν τὴν “Νέαν Ἀλήθειαν” ἵνα θελήσῃ καὶ δημοσιεύσῃ τὰ δύο ἔγκλειστα ἔγγραφα.
29)11)14
(Ἐκ τοῦ Γραφείου)
Ἀπάντησις
Ἀξιότιμε κ. Διευθυντά,
Εἰς ἀπάντησιν τῶν ἐρεσχελιῶν[8] τὰς ὁποίας μετ᾿ ἀπολυταρχικοῦ ὕφους ἐδημοσίευσεν εἷς φίλος τῆς εφ. “Μακεδονία” ἐν τῷ αὐτῷ φύλλῳ ὑπὸ ἡμερομηνίαν 22 τρεχ. περὶ τῶν ἀντιπροσώπων Βερροίας ἐν τῷ συλλαλητηρίῳ Θεσσαλονίκης ἐκλαβὼν τοὺς ἐλευθέρους καὶ συνταγματικοὺς πολίτας Βερροίας ὡς ἀγέλην Ὀττεντότων καὶ διοικητέους διὰ τῆς μάστιγος κατά την στρατιωτικήν μέθοδον των Νεοτούρκων καταχωρίζομεν αὐτὸ τοῦτο τὸ κείμενον τῶν πληρεξουσίων τοῦ λαοῦ Βερροίας τηλεγραφηθέντος εἰς τὰς 17 τρεχ. 4 ½ ὥραν μ.μ. ἀποτελοῦν τὴν εὐγλωττοτέραν ἀναίρεσιν τῶν γραφέντων ἐν τῇ ἐφ. “Μακεδονίᾳ”.
Ταῦτα διὰ τελευταίαν φοράν.
Ἐν Βερροίᾳ τῇ 23ῃ Νοεμβρίου 1914.
Οἱ πληρεξούσιοι τοῦ λαοῦ Βερροίας ἐν τῷ συλλαλητηρίῳ Θεσσαλονίκης
Ν. Ἀντωνιάδης
Μ. Ἀ. Καρακωστῆς.
Πληρεξούσιον τοῦ λαοῦ Βερροίας
Οἱ ὑπογεγραμμένοι πολῖται Βερροίας συμμεριζόμενοι τῶν αἰσθημάτων τοῦ Λαοῦ Θεσσαλονίκης ἐν τῷ γενησομένῳ μεθαύριον Συλλαλητηρίῳ διαμαρτυρίας πρὸς τὴν Σεβαστὴν Κυβέρνησιν κατὰ τῆς ἀθρόας κυρώσεως διαφόρων νομοθετημάτων ἐκτὸς τῆς στρατιωτικῆς φύσεως τοιούτων ἐπιζημίων εἰς τὴν Μακεδονίαν ἄνευ ἀντιπροσώπων ἐν τῇ Βουλῇ δυναμένων παραστήσωσιν, ὡς γνῶσται τοῦ τόπου, τὴν ἀληθινὴν ἐλεεινὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν λαϊκῶν πρὸ πάντων τάξεων, ἐξουσιοδοτοῦμεν τὸν κ. Νικόλαον Ἀντωνιάδην, Ἰατρὸν καὶ τὸν κ. Μερκούριον Ἀ. Καρακωστῆν, ἵνα ἀντιπροσωπεύσουν ἡμᾶς ἐν τῷ ρηθέντι συλλαλητηρίῳ τῆς προσεχοῦς Κυριακῆς 16ης Νοεμβρίου ἐ.ἔ. Θεσσαλονίκης συνυπογράφοντες καὶ τὸ σχετικὸν ψήφισμα.
Ἕπονται ἑκατὸν πεντήκοντα (150) πολιτῶν Βερροίας ὑπογραφαί.
Ἀκριβὲς ἀντίγραφον
Ἐν Βερροίᾳ τῇ 14ῃ Νοεμβρίου 1914
Ν. Ἀντωνιάδης
Μ. Ἀ. Καρακωστῆς»
«Νέα Ἀλήθεια», 01-12-1914.
Ο εκτός της Θεσσαλονίκης τύπος (αθηναϊκός και ομογενειακός) υποδέχθηκε το αίτημα των Μακεδόνων για συμμετοχή τους στην Εθνική Αντιπροσωπεία,
είτε εγείροντας (λογικοφανή μεν, αλλά οπωσδήποτε ισχνά) αντεπιχειρήματα, επενδυμένα με στρώματα επικρίσεων…
«Τὸ συλλαλητήριον τῆς Θεσσαλονίκης
Δὲν γνωρίζομεν ποῖοι ἦσαν οἱ ῥήτορες τοῦ συλλαλητηρίου τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἐκ ποίων ἐπιχειρημάτων ἀναχωρήσαντες ἔφθασαν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἀντιπροσωπεύει τὴν Μακεδονίαν καὶ πρέπει νὰ παύσῃ νὰ ψηφίζῃ νόμους μέχρις ὅτου λάβουν μέρος εἰς αὐτὴν καὶ ἀντιπρόσωποι τῆς Μακεδονίας. Ὑποθέτομεν ὅμως ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα θὰ ἦσαν θαυμασίως μὲν εἰς τὴν θέσιν των ἀπὸ ἀπόψεως δικηγορικῆς**, ἀλλὰ ἀτυχέστατα ὡς πολιτικά.
Διότι δὲν εἶνε μόνον ἡ Μακεδονία ἡ ὁποία δὲν ἀντιπροσωπεύεται εἰς τὴν σημερινὴν Βουλήν. Εἶνε καὶ ἡ Ἤπειρος καὶ αἱ Νῆσοι καὶ ἡ Κρήτη. Καὶ ὅμως ἀπὸ πουθενὰ ἀλλοῦ δὲν ἠκούσθη τὸ παράπονον τὸ ὁποῖον ἀκούεται ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τῆς Μακεδονίας. Καὶ δὲν ἔχει μόνον ἡ Θεσσαλονίκη συμφέροντα μεγάλα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀνάγκην νὰ κανονισθοῦν. Ἔχουν καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀνακτηθεῖσαι Ἑλληνικαὶ χῶραι, […] Δοθέντος δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἀντιπροσωπεύει μόνον τὰς ἐπαρχίας τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, ἀπὸ τὰς ὁποίας προέρχονται οἱ βουλευταί, ἀλλά τὸ ἔθνος ὁλόκληρον […]»
«Καιροί», 18-11-1914.
[** πάντως ουδείς εκ των ρητόρων του συλλαλητηρίου ήταν δικηγόρος…]
…είτε καλώντας ευθέως την Κυβέρνηση «νὰ λάβῃ μέτρα ὑπὲρ τῆς Μακεδονίας»…
«Ὁ “Χρόνος” τονίζει ὅτι πρέπει νὰ παύσουν αἱ κατὰ τοῦ συλλαλητηρίου τῆς Θεσσαλονίκης εἰρωνίαι τῶν κυβερνητικῶν δημοσιογραφικῶν ὀργάνων, νὰ λάβῃ δὲ ἡ Κυβέρνησις μέτρα ὑπὲρ τῆς Μακεδονίας μὲ νοῦν πρακτικὸν καὶ διαυγεῖς σκέψεις.»
«Ἀστραπή», 19-11-1914.
…είτε με ενθουσιασμό, προσβλέποντας στον αναγεννητικό, για όλη την Ελλάδα, ρόλο της Μακεδονίας (τον οποίο ακόμη δεν αξιώθηκε να διαδραματίσει!)…
«Ἡ Μακεδονία εἰς πολιτικὸν ὀργασμὸν
Θὰ ἐκλέξῃ Μακεδόνας βουλευτάς […]
Παλαιὰ Ἑλλάς! Ἑτοιμάσου νὰ πάρῃς πολιτισμὸν ἀπὸ τὴν Νέαν. Ἔλα νὰ δεχθῇς ἰδεολογικήν κίνησιν ἀπὸ τοὺς Μακεδόνας. Οἱ ἄνθρωποι ποὺ ἕως χθὲς ἀκόμη ἠγωνίζοντο τὸν ἀγῶνα τοῦ ξίφους καὶ τοῦ αἵματος διὰ νὰ κατισχύσουν τοῦ Τούρκου καὶ τοῦ Βουλγάρου καὶ διὰ νὰ ἐπιβάλουν τὴν ὑπεροχήν των καὶ τὴν ζωήν των ἀνάμεσα εἰς ἕνα ἀλληλοσφαζόμενον πανδαινόμιον φυλῶν καὶ ἐθνοτήτων, ἀφῆκαν σήμερα κατὰ μέρος τὴν σπάθην καὶ ὕψωσαν τὸ Εὐαγγέλιον. Εὐαγγέλιον εἰρήνης, ἀδελφώσεως, ἀναγεννήσεως, προόδου, πολιτικῶν καὶ κοινωνικῶν ἀντιλήψεων νέων, συγχρόνων, τῆς ἡμέρας καὶ ὄχι τοῦ παρελθόντος αἰῶνος. […]
Συναισθανομένη ἡ Μακεδονία τὰς ὑποχρεώσεις της πρὸς ἑαυτὴν καὶ πρὸς τὴν ὅλην Πατρίδα• μὴ δεχομένη νὰ παίξῃ βωβὸν πρόσωπον, ἀλλὰ εἰς τὴν νέαν περίοδον ποὺ ἠνοίχθη διὰ τὸ Ἔθνος νὰ κρατήσῃ τὴν θέσιν ποὺ τῆς ἀνήκει• φοβουμένη τὴν ἀντιπροσωπευτικὴν καλπονόθευσιν• μὴ ἔχουσα ἐμπιστοσύνην παρὰ μόνον εἰς τὸν ἑαυτόν της, εἰς τοὺς ἰδικούς της ἀνθρώπους, εἰς τὰ ἰδικά της στοιχεῖα, εἰς τὰ ἰδικά της μέσα καὶ ὄργανα, κατέληξεν εἰς μίαν, ἀπὸ κοινοῦ, στερρὰν καὶ ἀκλόνητον απόφασιν•
―Νὰ ἐκλέξῃ Μακεδόνας βουλευτάς. […]
Γρ. Βασιλᾶς»
«Νέα Ἡμέρα» (Τεργέστης), 10-12-1914.
Ακριβώς 6,5 μήνες αργότερα, οι εκλογές της 31ης Μαΐου 1915 άνοιξαν τις πύλες του Κοινοβουλίου στους Αντιπροσώπους των Νέων Χωρών.
Στην Βουλή της Κ’ Περιόδου, σχεδόν το 60% των εδρών κατελήφθη από το Κόμμα των Φιλελευθέρων (του Ελευθερίου Βενιζέλου), όμως ειδικότερα στον Νομό Θεσσαλονίκης (επαρχία του οποίου αποτελούσε τότε η Βέροια) πλειοψήφισε η αντιβενιζελική πλευρά, καταλαμβάνοντας το σύνολο των 32 βουλευτικών εδρών του Νομού.
Έτσι, ο πρώτος Βουλευτής της Βέροιας στην Ελληνική Βουλή (αν και τοπικά υπερίσχυσαν οι βενιζελικοί) ανήκε στην φιλοβασιλική-γουναρική παράταξη: ήταν ο Αναστάσιος Σιορμανωλάκης, εκλεγείς με 39.032 ψ., ο οποίος, μαζί με άλλους 12 προκρίτους, είχε συνυπογράψει το, περί την εκπροσώπηση της Βέροιας στο συλλαλητήριο της 16-11-1914, τηλεγράφημα.
Από τους πρωταγωνιστές της τοπικής αυτής έριδας:
ο (επίσης συνυπογράψας το επίμαχο τηλεγράφημα) Ιωάννης Μάρκου ήταν υποψήφιος στις εκλογές αυτές (της 31-05-1915), με τον μακεδονικό συνδυασμό του Στέφανου Δραγούμη: έλαβε 24.078 ψ. και δεν εξελέγη, λίγο αργότερα όμως, ως διακεκριμένο στέλεχος της βενιζελικής μερίδας, ανεδείχθη (1920) Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Βέροιας, και Δήμαρχος Βέροιας (αρχικά διορισμένος, 1921-1925, και κατόπιν πρώτος εκλεγμένος Δήμαρχος, 1925-1929)•
ο Νικόλαος Αντωνιάδης ήταν, επίσης, υποψήφιος Βουλευτής στις εκλογές της 31-05-1915, με το Κόμμα των Φιλελευθέρων: έλαβε 27.992 ψ. και δεν εξελέγη, απέσπασε όμως τα εύσημα του αθηναϊκού τύπου[9] για την προσφορά του στον τόπο και την παράταξή του, και διετέλεσε διορισμένος Δήμαρχος Βέροιας (1918-1920)[10].
Και όπως ο ρους των γεγονότων (των επόμενων έως σήμερα δεκαετιών) καταδεικνύει, η συμμετοχή των Μακεδόνων Βουλευτών στην Εθνική Αντιπροσωπεία ούτε την εν Αθήναις λήψη (μονομερών) αποφάσεων θεράπευσε, ούτε τις έναντι του αθηνοκεντρισμού αιτιάσεις των Θεσσαλονικέων επράϋνε•
και, αντίστοιχα, ο πρόσκαιρος τοπικός, περί την εκπροσώπηση της Βέροιας σε ένα συλλαλητήριο, παροξυσμός δεν εκτόνωσε την, μεταξύ αντιπάλων (αξιοθαύμαστα εύπλαστων και δημιουργικά αλληλοπεριχωρούμενων) μερίδων, ένταση, η οποία, ανεξαρτήτως εποχής, προσώπων και διακυβευμάτων, πάντοτε δονεί την ατμόσφαιρα, και ιδίως το υπέδαφος, της πόλης μας[11].
[1] «έτους φρικτού για την Ευρώπη και τον κόσμο», καθ’ ότι την 28η του μηνός Ιουλίου εξερράγη ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος.
[2] Η Νάουσα δήλωσε, με δικό της τηλεγράφημα, ότι «ἐπικροτεῖ τὰς ἐνεργείας» αδυνατεί όμως να αποστείλει αντιπροσώπους της στο συλλαλητήριο:
«Ἡ Νάουσσα ὑπὲρ τοῦ συλλαλητηρίου
Δι᾿ ἐπιστολῆς ὁ Πρόεδρος τοῦ Λαϊκοῦ Συνδέσμου Ναούσσης κ. Χ΄΄Μαλούσης πρὸς τὸν κ. Κράλλην δηλοῖ ὅτι ὁ Λαϊκὸς Σύνδεσμος Ναούσσης εἶνε καθ᾿ ὅλα σύμφωνος μὲ τὰς αποφάσεις τοῦ Συνδέσμου καὶ ἐπικροτεῖ τὰς ἐνεργείας αὐτοῦ. Τονίζει δὲ ὅτι ἐὰν ἐγένετο καθυστέρησις ἐν τῇ ἀπαντήσει καὶ τῇ ἀποστολῇ ἀντιπροσώπων διὰ τὸ συλλαλητήριον, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὰς νέας ἐκλογὰς τοῦ Λαϊκοῦ Συνδέσμου Ναούσσης, αἵτινες συνέπεσαν νὰ γίνουν ἀκριβῶς τὴν Κυριακήν, ὁπότε ἐγένετο τὸ συλλαλητήριον ἐνταῦθα. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, προσθέτει ἡ επιστολή, δηλοῦμεν ὅτι ἐπιθυμοῦμεν ὅπως διατελῶμεν ἐν συνεργασίᾳ εἰς τὸ μέλλον.»
«Νέα Ἀλήθεια», 19-11-1914.
Η εκπροσώπηση όμως της Βέροιας στο συλλαλητήριο άναψε τοπικές φωτιές…
[3] Ο μετέπειτα εξάκις Πρωθυπουργός Θεμιστοκλής Σοφούλης (1860-1949) διετέλεσε Γενικός Διοικητής Μακεδονίας από 10-04-1914 έως 08-04-1915.
[4] Το Ψήφισμα αυτούσιο με συντομότατη περιγραφή του συλλαλητηρίου και στις εφ. «Καιροί», 17-11-1914• «Νέα Ἡμέρα» (Τεργέστης), 17-11-1914• «Ἀθῆναι», 17-11-1914.
[5] «Εἰς τὰ τελευταῖα, ἰδίως, χρόνια τῆς τουρκικῆς κυριαρχίας ὑπῆρχαν δύο φανατικῶς ἀνταγωνιζόμεναι κομματικαὶ μερίδες. Τὸ κόμμα τῶν πλουσίων, ὑπὸ τὸν ἰατρὸν Δημ. Τούσαν, καὶ τὸ κόμμα τοῦ λαοῦ, ὑπὸ τὸν ἰατρὸν Νικόλαον Ἀντωνιάδην, τὰ ὁποῖα μὲ μεγάλον πεῖσμα διεξεδίκουν τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, δηλαδὴ τῶν ἐκκλησιῶν καὶ τῶν σχολείων. Τόσον μάλιστα σφοδρὸς ἦτο ὁ ἀνταγωνισμὸς καὶ τόση ἔχθρα εἶχεν ἀναπτυχθῆ μεταξὺ τῶν δύο μερίδων, ὥστε ἠπειλήθη καὶ μονομαχία μεταξὺ τῶν δύο ἰατρῶν καί, ὅταν ἐπεκράτησεν ἐξ ὁλοκλήρου ἡ μερὶς τοῦ ἰατροῦ Ἀντωνιάδη, ὁ ἀντίπαλός του ἰατρὸς Τούσας, ἠναγκάσθη νὰ ἐκπατρισθῇ, μετοικήσας οἰκογενειακῶς εἰς Θεσσαλονίκην. […] κατὰ την διενέργειαν τῶν πρώτων βουλευτικῶν ἐκλογῶν τοῦ 1915, ἡ συντριπτικὴ πλειοψηφία τοῦ ἑλληνικοῦ στοιχείου ἦτο φανατικῶς προσκολλημένη εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν ἰατρὸν Ἀντωνιάδην, ὅστις ὑπῆρξε καὶ ὁ ὑποψήφιος τῶν Φιλελευθέρων γιὰ τὴν περιφέρειαν τῆς Βεροίας.»• Ἰωάννης Παπαδάκης-Στάϊκος, Μισὸς αἰώνας πολιτικῶν ἀγώνων καὶ ἐθνικῆς δράσεως, Ἀθῆναι, 1974, σ. 54.
Απότοκος αυτής της χρόνιας αντιπαράθεσης ίσως να ήταν και η συνυπογραφή, στο τηλεγράφημα αμφισβήτησης των αντιπροσώπων της Βέροιας, του Α. Σιορμανωλάκη, ο οποίος, με τον τρόπο αυτό, αν μη τι άλλο προσέβαλε τον παλιό του συμμαχητή, υπαρχηγό και διάδοχό του στην τοπική ηγεσία του Μακεδονικού Αγώνα Μ. Καρακωστή**• αυτή η κατά του παλαιού συνεργάτη αποδοκιμασία, μάλλον θα πρέπει να εκληφθεί ως παράπλευρη απώλεια της «υποχρέωσης» του Α. Σιορμανωλάκη να ταχθεί (και αυτός) απέναντι στον Ν. Αντωνιάδη, παλαιόθεν σφοδρό αντίπαλο του Δ. Τούσα: και ήταν ο Δ. Τούσας γαμπρός επ’ ανεψιά του Α. Σιορμανωλάκη (Αναστάσιος Χριστοδούλου, Ιστορία της Βεροίας, Μάρτιος 1960, κεφ. Αναστάσιος Σιορμανωλάκης, σ. 87)• όθεν, η αρνητική κριτική, οι απαξιωτικές εκφράσεις, οι ορμητικές (έως καταστροφικές) επιθέσεις, τις οποίες υφίστανται οι αποφάσεις, οι πρωτοβουλίες και οι ενέργειες των όποιων τοπικών ή κεντρικών ιθυνόντων, δεν πηγάζουν πάντοτε μόνον από αμιγώς πολιτική εκτίμηση των δεδομένων…
[** του οποίου Μ. Καρακωστή η οικία, μόλις προ ολίγου καιρού, είχε πληγεί από πυρκαϊά:
«Πυρκαϊὰ εἰς Βέρροιαν
Βέρροια, 6.- Πυροβολισμοὶ ριφθέντες χθὲς τὴν νύκτα ἀνήγγειλον τὴν ἔναρξιν πυρκαϊᾶς.
Περὶ τὴν 10ην νυκτερινὴν ὥραν ἐξερράγη πυρκαϊὰ ἐν τῇ συνοικίᾳ Ἁγ. Ἰωάννου καὶ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Ἀθ. Τσουκνίδα.
Τὸ πῦρ μετεδόθη καὶ εἰς τὰς γειτονικὰς οἰκίας ἐντὸς ὀλίγου.
Ἐκάησαν τέσσαρες οἰκίαι ἐβλάβη δὲ ἡ τοῦ κ. Μ. Ἀ. Καρακωστῆ.
Διὰ τὴν κατάσβεσιν τῆς πυρκαϊᾶς εἰργάσθησαν οἱ γενναῖοι εὔζωνοι καὶ οἱ πυροβοληταί, εἰς τοὺς ὁποίους πᾶς ἔπαινος ἀνήκει.
Ἡ Δημαρχία οὐδεμίαν προσέφερεν ὑπηρεσίαν διότι ἡ ἀντλία ἦτο κατεστραμμένη.»
«Μακεδονία», 08-02-1914.
[6] ἔναγχος = προσφάτως.
[7] τα αποσιωπητικά της εφημερίδας.
[8] ἐρεσχελία = μωρολογία, ανόητος λόγος.
[9] «…Οἱ ἐπίλεκτοι Μακεδόνες ἔχουν καὶ αὐτὴν τὴν ἰδιότητα. Μορφόνονται διὰ μεγαλουπόλεις, διὰ πρωτευούσας, καὶ ὅμως ἐννοοῦν νὰ μένουν εἰς τὴν Μακεδονικήν των κωμόπολιν, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀγαπημένων των συντοπιτῶν.
Τοιοῦτος Γερμανομαθὴς καὶ ὑπέροχος ἰατρὸς εἶνε ὁ κ. Ν. Ἀντωνιάδης εἰς τὴν Βέρροιαν.
Εἷς ἀπὸ τοὺς πλέον ἐπιλέκτους ὑποψηφίους τοῦ Βενιζελικοῦ κόμματος.
Διότι οἱ ἐπίλεκτοι τῶν ἐπιλέκτων εἰς ὅλην τὴν Μακεδονίαν ἔχουν συνταχθῆ ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ.
Ὁ κ. Ν. Ἀντωνιάδης καὶ αὐτός, ἂν καὶ ἠδύνατο ὡς ὁ κ. Κωνστ. Μιχαήλ, νὰ διαπρέψῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, μένει κατευχαριστημένος εἰς την πρασινοστεφάνωτη Βέρροιάν του.»
«Ἀκρόπολις», 25-06-1915.
[10] «Διοικητικαὶ μεταβολαὶ
Διὰ Βασ. Διατάγματος […] Διωρίσθησαν δήμαρχοι Βερροίας ὁ κ. Ν. Ἀντωνιάδης καὶ Σαμοθράκης ὁ κ. Γιαννακουδάκης Ταρζῆς […]
«Πατρίς», 04-03-1918.
Στον πίνακα των διατελεσάντων Δημάρχων, που κοσμεί το περικαλλές Δημαρχείο (πρώην ιστορικό Γυμνάσιο), προσγράφεται, προφανώς εκ παραδρομής, και μια δεύτερη θητεία (1922) Αντωνιάδη• τόσο αυτή, όσο και άλλες ανακρίβειες του πίνακα αυτού θα πρέπει κάποτε, χάριν της ακριβούς αποτύπωσης της δημοτικής μας ιστορίας, να διορθωθούν.
[11] Ο Δήμος της οποίας, για να αποδοθούν και τα τω Καίσαρι, τον καιρό της έριδας των άρτι απελευθερωμένων Ελλήνων προκρίτων, προεκήρυσσε, υπό οθωμανική διοίκηση, μειοδοτικό διαγωνισμό (το 1914!) για την εκπόνηση «τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Βερροίας»:
«Ἀριθ. Πρωτοκ. 800
Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος
Ὁ Δήμαρχος Βερροίας διακηρύττει ὅτι
Ἐκτίθεται εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν ἡ ἐκπόνησις τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Βερροίας, συμφώνως τοῖς παρ᾿ ἡμῖν εὑρισκομένοις ὅροις, ὧν οἱ βουλόμενοι δύνανται νὰ λάβωσι γνῶσιν ἢ προσερχόμενοι εἰς τὸ Δημαρχεῖον Βερροίας ἢ αἰτοῦντες τούτους ἐγγράφως.
Δεκταί εἰσὶν ἔγγραφοι προσφοραὶ διπλωματούχων τοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου Ἀθηνῶν ἢ μηχανικῶν τοπογράφων ξένων σχολῶν ἄχρι τῆς 31ης Αὐγούστου ἐ.ἔ.
Ἐν Βερροίᾳ τῇ 30ῃ Ἰουλίου 1914.
Ὁ Δήμαρχος Βερροίας Χαλὴλ Ἀλῆ»
«Νέα Ἡμέρα» (Τεργέστης), 24/25/28-08-1914.
