Του Απόστολου Ιωσηφίδη
Ένα (χαριτωμένο για τους αναγνώστες του, επώδυνο για τους πρωταγωνιστές του) περιστατικό, που έλαβε χώρα τον πρώτο καιρό της Απελευθέρωσης στο τότε στρατιωτικό νοσοκομείο της Βέροιας, περιγράφει, σχεδόν δυο δεκαετίες αργότερα (1931), η απολαυστική (και καυστική) πένα του (δημοσιογράφου, παλαιού πολεμιστή και πρώην Νομάρχη) Σταμάτη Σταματίου, συνοδεύοντάς το, στις σελίδες του (τότε) περιοδικού ποικίλης ύλης «Μπουκέτο», με σκίτσα που φιλοτέχνησε ο ίδιος.
Ο Σταμάτης Σταματίου (1881-1946), δημοσιογράφος, συγγραφέας, σκιτσογράφος και πολιτικός, εργάστηκε, ήδη από τα πολύ νεανικά του χρόνια, ως τακτικός συνεργάτης, και κατά περιόδους ανταποκριτής στο εξωτερικό, πλειάδας εφημερίδων και περιοδικών (: Διάπλασις τῶν Παίδων, Ἀκρόπολις, Πατρίς, Ἔθνος, Ἐλεύθερος Λόγος, Ἐλεύθερον Βῆμα, Ἔδεσσα, Ἐδεσσαϊκή, Πρωΐα, Ἀπ᾿ ὅλα δι᾿ ὅλους, Μπουκέτο, Παρνασσός)•
διακρίθηκε για το πηγαίο χιούμορ και την αμεσότητα του λόγου του, και καλλιέργησε ιδιαίτερα τη σάτιρα και το ευθυμογράφημα, με θέματα κυρίως πολεμικές και χωριάτικες ιστορίες, πλαισιωμένες με δικά του σκίτσα, υπογράφοντας με την βραχυγραφία «Σταμ.Σταμ.»•
συμμετείχε, ως έφεδρος δεκανέας, στους Βαλκανικούς πολέμους, και, μετά τη λήξη τους, υπηρέτησε, διαδοχικά στο Γραφείο Τύπου της Γενικής Διοίκησης Ηπείρου, στις Υποδιοικήσεις Σιδηροκάστρου και Καστοριάς, και στο Καστελλόριζο ως απεσταλμένος του Ελ. Βενιζέλου• διετέλεσε Νομάρχης Πέλλας (από 13-09-1918 έως 09-11-1920, και από 06-12-1922 έως 21-06-1924), καθώς και Νομάρχης Φλώρινας, Δράμας, και Ρεθύμνης[1]•
στο πλήθος των χρονογραφημάτων και ευθυμογραφημάτων του συγκαταλέγονται πολεμικές αναμνήσεις, από την, υπό την στρατιωτική του ιδιότητα, εκ Βεροίας διέλευσή του, και ταξιδιωτικές εντυπώσεις από τις εδώ, ως φιλοξενούμενος του Λώλη Σμυρλή, επισκέψεις του, κατά την δεκαετία του 1930[2].
Αλλά, ας γευθούμε την «σοῦπα», με την όρεξη της οποίας είχαν μείνει ο συγγραφέας και οι ταλαιπωρημένοι και πεινασμένοι σύντροφοί του:
«Ἱστορίες τοῦ πολέμου
Ἡ σοῦπα
Τοῦ πολέμου τ᾿ ἀφρισμένα κύματα μᾶς εἶχαν πνίξει ἕνα πρωῒ στὴ Βέρροια. Εἴμαστε τρεῖς. Ὁ ὑποφαινόμενος, ὁ Μῆτσος ὁ Πλαστήρας, συνταγματάρχης σήμερα τῆς στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης κι᾿ ὁ Στρατάκης, καθηγητὴς κατόπιν στὴν Καλλιθέα, ἂν εἶνε ἀκόμα ἐκεῖ.
Ἡ στολές μας εἶχαν χάλια. Ἦσαν ξεσχισμένες καὶ ραμμένες μὲ ὅ,τι εἴδους σπάγγο καὶ μὲ ὁποιουδήποτε χρώματος κλωστὴ βρίσκαμε. Ἐκτὸς τοῦ χτυπητοῦ μπαλλώματος αὐτοῦ, εἴμαστε καὶ γεμᾶτοι λάσπες. Λάσπες ἀπ᾿ ὅλα τὰ χωράφια της Μακεδονίας. Νόμιζε κανείς πὼς εἴμαστε μιὰ κινητὴ γεωλογικὴ ἔκθεσις τοῦ τόπου!…
Ἔτσι χαζεύαμε, στοὺς δρόμους τῆς Βερροίας, μιὰ βροχερὴ καὶ μελαγχολικὴ ἡμέρα τοῦ χειμώνα…
Μᾶς εἶχαν ἐπαινέσει τὰ στραγάλια τῆς Βερροίας καὶ μᾶς εἶχαν κατηγορήσει τὸ νερό της. Κι᾿ ἔτσι τρώγαμε στραγάλια, διψούσαμε, περνούσαμε ἀπ᾿ τὶς βρύσες καὶ δὲν τολμούσαμε νὰ πιοῦμε νερό. Ἀνοίγαμε τὸ στόμα μας ψηλὰ πρὸς τὴ βροχή, σὰν τὸν Σίσυφο, προσπαθῶντας μ᾿ αὐτὸ τὸν τρόπο νὰ ξεδιψάσουμε ἀπ᾿ τὸν οὐρανό.
Χρήματα δὲν εἶχε κανένας ἀπὸ ἐμᾶς, ἢ εἴχαμε ἐλάχιστα, χάρις στὴν ἀκαταστασία τῶν στρατιωτικῶν ταχυδρομείων. Κι᾿ ἔτσι, μὴ ἔχοντας ποῦ νὰ σταθοῦμε, σούρναμε τὴ δυστυχία καὶ τὴ στενοχώρια μας, τὸν γυλιὸ καὶ τὸ τουφέκι μας, στοὺς λασπωμένους δρόμους τῆς Βερροίας.
Ἐκεῖ λοιπόν, στὴν ὑγρὴ μελαγχολία τῆς βροχῆς καὶ τῶν στενῶν σοκκακιῶν τῆς πόλεως, ἀκούσαμε μιὰ φωνὴ νὰ μᾶς καλῇ. Γυρίσαμε καὶ κυττάξαμε. Ἦταν ἕνας γνωστός μας γιατρός, Διευθυντὴς τοῦ Αἰγυπτιακοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, ἑνὸς λαμπροῦ Νοσοκομείου, τὸ ὁποῖο μὲ χρήματά τους συνεκρότησαν οἱ Ἕλληνες τῆς Αἰγύπτου καὶ τὸ στείλανε στὸν πόλεμο.
Ἦταν ἕνα ἀπὸ τὰ καλύτερα Νοσοκομεῖα, ἂν ὄχι τὸ καλύτερο, τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου.
Οἱ γιατροί του, κύριοι. Κι᾿ ἡ νοσοκόμες του, ἄσπρες, λιγουριαστὲς καὶ νόστιμες, σὰν τὸ μαντουλάττο.
Σταθήκαμε, χαιρετιστήκαμε, ἀγκαλιαστήκαμε, ἀλληλοερωτηθήκαμε:
― Πῶς ἐδῶ; Ἀπὸ ποῦ ἐρχόσαστε;
― Ἀπὸ τὰ Γιαννιτσά.
― Ἀπὸ πόσα κόσκινα (μάχες) περάσατε; Πῶς εἴσαστε; Πῶς βρισκόσαστε;
― Μὲ ἀκμαῖο τὸ φρόνημα καὶ ἐν ἐσχάτῃ καταπτώσει τὸν στρατιωτικὸ… ἰματισμό!…
Ἀφοῦ εἴπαμε κι᾿ ἄλλα πολλὰ καὶ διάφορα, μᾶς λέει ὁ γιατρός:
― Ἀκοῦτε ἐδῶ. Τὸ μεσημέρι θὰ ῾ρθῆτε νὰ φᾶμε.
― Ποῦ;
― Στὸ Νοσοκομεῖο.
― Γιὰ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, γιατρέ.
Εἴχαμε ἕνα φόβο κι᾿ οἱ τρεῖς καὶ μιὰ ἀποστροφὴ στὰ Νοσοκομεῖα. Ἐκεῖνα τὰ ἄσπρα κρεββάτια, μὲ τὶς ὠχρὲς μορφὲς ἐπάνω τους, μᾶς πάγωναν τὸ αἷμα. Μετὰ τὸ Σαραντάπορο, εἴχαμε ἀρρωστήσει κι᾿ οἱ τρεῖς, κι᾿ ἐνῶ μᾶς εἶπαν νὰ μᾶς στείλουν στὸ Νοσοκομεῖο, προτιμήσαμε νὰ μείνουμε ἔξω μὲ τὸ στρατὸ καὶ νὰ πεθάνουμε στὸν ἀνοιχτὸ ἀέρα.
― Ἔννοια σας, μᾶς λέει ὁ γιατρός, καὶ τὸ Νοσοκομεῖο τὸ δικό μας δὲν εἶνε σὰν τ᾿ ἄλλα…
― Ἰωδοφόρμιο μυρίζει;
― Ὄχι.
― Ἔχει καλῶς.
Στὶς δώδεκα χτυπήσαμε τὴν πόρτα τοῦ Νοσοκομείου. Γιὰ Νοσοκομεῖο εἶχε χρησιμοποιηθεῖ κάποιο μεγάλο σπίτι Τουρκικό, σχολεῖο ἤτανε, τὶ ἤτανε, δὲν θυμᾶμαι.
Μιὰ νοσοκόμα, λευκὴ ὡς Χερουβείμ, ζεστὴ σὰν νεοξεφούρνιστο ψωμί, κι᾿ ἀφράτη σὰν κροῦστα σαντιγύ, μᾶς ἄνοιξε τὴν πόρτα.
― Τὶ θέλετε;
― Ὁ γιατρὸς μᾶς εἶπε νἄρθουμε.
― Ἆ! Κατάλαβα! Σταθῆτε μιὰ στιγμὴ ἐδῶ.
Ἀνεβαίνει ἐπάνω καὶ σὲ λίγο ξανακατεβαίνει φορτωμένη μὲ διάφορα κομμάτια ψωμιοῦ, τυρὶ καὶ κάτι μεγάλες ἄσπρες ρέβες Μακεδονικές, ἕνα εἶδος ραπανιῶν τοῦ τόπου, ποὺ εἶνε μεγάλα σὰν κυδώνια καὶ καυτερὰ σὰν διάβολος.
Ἐμεῖς τὰ δεχτήκαμε ἀλληλοκυτταζόμενοι καὶ χαμογελῶντας μὲ φαινομενικὴ προσοχὴ καὶ… ἐπιμέλεια. Τὰ βάλαμε στὰ σακκίδιά μας καὶ τυλίξαμε τὶς “ρέβες” μὲ χαρτί, γιὰ νὰ… μὴ σπάσουν!
― Ἀντέστε στὸ καλὸ τώρα. Καλὴ πατρίδα! μᾶς εἶπε ἡ νοσοκόμα. Καὶ γοργὴ καὶ πηδηχτὴ ἀνέβηκε τὶς σκάλες, σὰν ν᾿ ἀνελήφθη στοὺς οὐρανούς.
Ἐμεῖς ἀλληλοκυτταχτήκαμε ξαφνιασμένοι. Μὰ δὲν ἐφύγαμε. Κρατῶντας τὰ σακκίδιά μας, γιὰ νὰ μὴ μᾶς πέσουνε ἡ “ρέβες” καὶ τὶς… χάσουμε, ἀνεβήκαμε ἐπάνω.
Ἐψάχναμε ἀπὸ δωμάτιο σὲ δωμάτιο, γιὰ νὰ βροῦμε τοὺς γιατρούς.
Ἀξιωματικοί, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, τραυματισμένοι ἦσαν ξαπλωμένοι στὰ κρεββάτια. Θυμᾶμαι τὸ λοχαγὸ Θεοτόκη, τὸν μακαρίτη τὸν Τραπεζούντιο, ἔφεδρο ὑπολοχαγό, ἕνα λοχία Κολώνα ἀπ᾿ τὴ Θεσσαλία, ποὺ πέθανε σὰν ἥρωας, κι᾿ ἄλλους πολλοὺς δεμένους μ᾿ ἐπιδέσμους καὶ μουσκεμμένους στὸ αἷμα τους…
Ἔξαφνα, νὰ καὶ προβάλλει μπροστά μας ἡ λευκὴ ἡ νοσοκόμα, ποὺ μᾶς… ἐλέησε. Συνωφρυώθηκε ἅμα μᾶς εἶδε καὶ μᾶς ἐφώναξε:
― Ἐδῶ! Ἐδῶ! Τὶ θέλετε ἐδῶ;… Νὰ φύγετε ἀμέσως!… Ἐδῶ ἀπαγορεύεται… Θὰ φύγετε ἢ ὄχι;
― Δὲν ξέρουμε τὸ δρόμο…
― Πῶς; Τὶ εἴπατε; Δὲν ξέρετε τὸ δρόμο!… Θὰ φύγετε ἢ νὰ εἰδοποιήσω τὸ Διευθυντή;
― Θὰ μᾶς ὑποχρεώσῃς ἂν τὸν εἰδοποιήσῃς.
― Θὰ σᾶς ὑποχρεώσω… Καὶ γιατί;… Μὴ δὲν σᾶς φτάνει τὸ ψωμί;… Φύγετε, γιατὶ θὰ βρῆτε τὸν μπελᾶ σας… Θὰ φωνάξω, εἶπα, τὸ Διευθυντὴ…
― Εἴπαμε καὶ μεῖς, ὅτι θὰ μᾶς ὑποχρεώσῃς ἂν τὸν φωνάξῃς.
― Σταθῆτε λοιπὸν καὶ θὰ σᾶς δείξω ῾γώ!…
― Μωρέ, αὐτὴ εἶνε ἀψιὰ καὶ θυμώδης, σὰν ρέβα!… εἴπαμε.
Σὲ λίγο τὴν εἴδαμε νὰ μπαίνῃ σ᾿ ἕνα καμαράκι μὲ ὁρμὴ καὶ ν᾿ ἀναφέρῃ φωναχτά!
― Κάτι στρατιῶτες, ποὺ φαίνεται νὰ εἶνε ζητιάνοι, μπῆκαν μέσα στὸ Νοσοκομεῖο καὶ γυρίζουν στοὺς θαλάμους!… Καλέστε νὰ τοὺς βγάλουν ἔξω, γιατὶ θὰ μᾶς κλέψουν τίποτε.
― Καλά, ἀκούστηκε μιὰ ἄλλη φωνὴ ἀπὸ μέσα, πήγαινε νὰ ἑτοιμάσῃς τὸ φαῒ ἐσύ, κι᾿ ἐγὼ τοὺς διορθώνω…
Καὶ βγῆκε ἀμέσως ἔξω, κάπως ξαφνιασμένος, ὁ Διευθυντής. Ἀλλά, ἅμα μᾶς εἶδε, ἔσκασε στὰ γέλια. Ἦταν ὁ φίλος μας ὁ γιατρός.
Σὲ λίγο, καθόμαστε σ᾿ ἕνα μακρὺ τραπέζι, μὲ καθαρὰ τραπεζομάντηλα, ποὺ εἴχαμε καιρὸ νὰ δοῦμε καὶ πιάτα καὶ σερβίτσια. Ἦρθαν κι᾿ οἱ ἄλλοι γιατροὶ καὶ μιλούσαμε γιὰ τὸν πόλεμο, τοὺς φίλους ποὺ χαθῆκαν καὶ τὴν ἐγκαρτέρησι καὶ τὸν ἐνθουσιασμὸ τῶν πληγωμένων, ποὺ θεραπεύανε στὸ Νοσοκομεῖο.
― Δὲν μοῦ λέτε, μᾶς λέει ὁ Διευθυντής, ἔχετε καιρὸ νὰ φᾶτε σοῦπα;
― Καιρὸ λέει!… Μέρες κι᾿ ἡμέρες, βδομάδες, μῆνες, μπορεῖ νὰ εἶναι κι᾿ αἰῶνες!… Ξέρουμε κι᾿ ἐμεῖς!…
― Ἔ, λοιπὸν σᾶς ἔχω μιὰ σοῦπα σήμερα μ᾿ ἕξη κόττες καὶ κομμάτια ἀπὸ ἀρνί!… Δυὸ δάχτυλα αὐγόκομμα ἔχει ἀπὸ πάνω!… Θὰ χορτάσετε, γιὰ ὅλες τὶς βδομάδες, ποὺ ἔχετε νὰ φᾶτε!… Ἔχετε ὄρεξι;
― Θηρίο!… Ἀλλὰ καὶ νὰ μὴν εἴχαμε, μᾶς τὴν ἄνοιξε ἡ νοσοκόμα μὲ τὶς “ρέβες” της.
― Ἔ φᾶτε τότε σοῦπα, γιὰ δυὸ μῆνες!
Ἀλλὰ τὴ σοῦπα δὲν ἤτανε γραμμένο νὰ τὴ φᾶμε ἐμεῖς, ἀλλὰ τὸ… πάτωμα.
Καθὼς ἔμπαινε ἡ νοσοκόμα κρατῶντας μιὰ θεώρατη καὶ ἀχνίζουσα σουπιέρα καὶ μᾶς εἶδε καθισμένους στὶς τιμητικὲς θέσεις τοῦ τραπεζιοῦ, δίπλα στοὺς γιατρούς, μ᾿ ὅλες τὶς λάσπες, τὰ χώματα καὶ τὰ μπαλλώματά μας, ἐσάστισε, ἀπόμεινε ξερή, ἡ σουπιέρα τῆς ἔφυγε ἀπὸ τὰ χέρια, ἔπεσε καὶ ἔσπασε σὰν ὀβίδα κατὰ γῆς, σκορπίζοντας στὸ πάτωμα τὴ σοῦπα, σὰν μιὰ θάλασσα χρυσῆ!…
Σταμ. Σταμ.»
«Μπουκέτο», τχ. 374/21-05-1931, σ. 510-511.
[1] Εγκυκλοπαίδεια του Ελληνικού Τύπου 1784-1974, επιμ. Λουκία Δρούλια-Γιούλα Κουτσοπανάγου, τ. 4ος Ρ-Ω, έκδ. Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών/Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών-103, Αθήνα, 2008, σ. 127-129.
[2] Την αναδημοσίευση ορισμένων εξ αυτών είχε προαναγγείλει προγενέστερο σημείωμα του επιμελητή του παρόντος [: «Πρωτοπαλαισταὶ Βερροίας», υποσημ. [6], «Λαός του Σαββατοκύριακου», 20-21 Ιουν. 2026, σ. 10-11.]
