Του ιερέως
Παναγιώτου Σ.
Χαλκιά
Και άλλη φορά, (ΛΑΟΣ Σαββατοκύριακου: 31ης Οκτωβρίου-1ης Νοεμβρίου 2015), φίλοι αναγνώστες, ασχολήθηκα με το θέμα των πνευματικών ανθρώπων. Θα μου επιτρέψετε να επανέλθω.
Κάθε κοινωνία πρέπει να διαθέτει χαρισματικές προσωπικότητες, προικισμένες με ξεχωριστές πνευματικές ικανότητες και αρετές και με πλούσια κοινωνικοπολιτική δράση. Με κριτικό πνεύμα, με θάρρος και συνέπεια λόγων και έργων.
Προβάλλονται αυτές οι προσωπικότητες ως ιδεολόγοι και οραματιστές και απολαμβάνουν την αναγνώριση και καταξίωση στον πνευματικό και κοινωνικό χώρο. Επειδή μπορούν να επιβληθούν ηθικοπνευματικά, αποκτούν τον τίτλο του διανοούμενου. Είναι αυτοί που με τη διαύγεια, τη ρητορική δεινότητα και πειθώ, προβληματίζουν και ευαισθητοποιούν την κοινωνία. Με την ευαισθησία τους, την ακράδαντη πίστη τους στις ανθρωπιστικές αξίες και με την ανυποχώρητη υπηρέτηση της αλήθειας και της δικαιοσύνης, αποτελούν πράγματι τους εμπνευσμένους ταγούς του κοινωνικού συνόλου.
Έχουν, αναμφίβολα, τεράστιες ευθύνες απέναντι στην κοινωνία. Οφείλουν να την διαφωτίζουν, να την φρουρούν και να την καθοδηγούν σε ορθές πολιτικές και εθνικές επιλογές, στοχεύοντας σταθερά στην ανάπτυξη και πρόοδό της. Οφείλουν να αντικρούουν κάθε ιδεολογία, που γεννάει τον αυταρχισμό και το ρατσισμό και να στρατεύονται στην προσπάθεια αναβάθμισης της πνευματικής στάθμης του κοινωνικού συνόλου. Είναι αδιανόητο να σιωπούν οι διανοούμενοι σήμερα που τα οικολογικά προβλήματα, οι πόλεμοι, οι ανισότητες, η ανεργία και η φτώχεια, εγκυμονούν κινδύνους για το μέλλον του πλανήτη.
Κι όμως στην εποχή μας, όλο και περισσότερο αμβλύνεται η ανυποχώρητη στάση πολλών διανοούμενων σε τέτοιο βαθμό, που θα μπορούσε ακόμα κανείς να μιλήσει για μεταλλαγές του κοινωνικού τους ρόλου. Συχνά ακούγονται εκφράσεις και καταγγελίες περί «προδοσίας των διανοούμενων». Αντί να πρωτοπορούν μπροστά στα μεγάλα ζητήματα, που απασχολούν τον κόσμο, πολλοί επιλέγουν τη σιωπή και την αποχή. Γι’ αυτό άλλωστε πληθαίνουν οι φωνές που μιλούν για ένοχη σιωπή και λιποταξία και αναχωρητισμό των διανοούμενων.
Αυτή η στάση σίγουρα συνδέεται με το γεγονός ότι πολλοί διανοούμενοι ασκούν πια επάγγελμα, προσφέροντας υπηρεσίες υπό την ιδιότητα των συμβούλων και του εμπειρογνώμονα σε επιχειρήσεις. Επίσης, πολλά ερευνητικά προγράμματα των πανεπιστημίων χρησιμοποιούνται από πολυεθνικές επιχειρήσεις, που καθορίζουν μάλιστα την προώθηση της έρευνας και της εφαρμογής της. Έτσι, ο ρόλος των διανοουμένων τείνει, δυστυχώς, να καταστεί περισσότερο τεχνοκρατικός και εμπορευματοποιημένος, παρά ηθικοπλαστικός.
Σ’ αυτή την αδυναμία συνεργεί και η παντοδυναμία των Μ.Μ.Ε., τα οποία, με την εικόνα και το συνθηματικό λόγο, συνεγείρουν τις πλατιές μάζες, οι οποίες έτσι κι αλλιώς έχουν εθιστεί στην εύπεπτη τροφή. Έτσι, ο συγκρατημένος λόγος των διανοουμένων εξασθενίζει.
Παρατηρείται, επίσης, από κάποιους διανοούμενους, η υπηρέτηση και προώθηση σκοπιμοτήτων και κομματικών, κρατικών ή άλλων συμφερόντων. Η στράτευσή τους αυτή, δηλώνει υποταγή, προκειμένου να ικανοποιηθούν «αλλότριοι» σκοποί. Είναι επιλεκτική στάση, αφού προβάλλει ό,τι συμφέρει και αποκρύπτει ό,τι ενοχλεί. Είναι αντιδεολογική και ανεπίτρεπτη, συνιστά άσκηση προπαγάνδας και προσηλυτισμό.
Στη σημερινή, λοιπόν, κοινωνία που ζούμε, η στρατευμένη αναζήτηση της αλήθειας, αντικαθίσταται από τη στρατευμένη αναζήτηση ατομικών ωφελειών. Ο λόγος των διανοουμένων απευθύνεται όλο και περισσότερο σε επίδοξους πελάτες και όλο λιγότερο σε ένα ευρύ σώμα αποδεκτών των ηθικοπολιτικών τους μηνυμάτων. Ο ειδικευμένος λόγος της γνώσης, αποτελεί ένα ακόμη ανταλλάξιμο προϊόν σε μια ανταλλακτική κοινωνία.
Θα μπορούσε να αλλάξει η κατάσταση αν αποφάσιζαν να λένε την αλήθεια στην εξουσία. Να επιλέγουν με επιμέλεια και ευσυνειδησία τις πραγματολογικές θεμελιώσεις των αποφάσεών τους και να καταλήγουν σε θέσεις σταθερές, καθαρές, ριζικές και ανυποχώρητες, τόσο λογικά, όσο και ηθικά. Δυστυχώς, όμως, σήμερα αυτό φαντάζει αδύνατο. Οι ελάχιστοι που εμφανίζονται και το πραγματοποιούν στην υφήλιο, είναι «φωνή βοώντος εν τη ερήμω». Έτσι, λοιπόν, φίλοι αναγνώστες, οι πολλοί οδηγούν αυτή τη φωνή στην αφάνεια.
