Τα εβραίικα αποτελούν για τις γενιές των μόνιμων κατοίκων αυτής της πόλης, ένα κοινό σημείο αναφοράς και μνήμης. Άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών, μεγάλωσαν και μεγαλώνουν στη Βέροια, με την εικόνα μίας γειτονιάς που δεν θυμίζει σε τίποτα τον υπόλοιπο αστικό ιστό, όπου τα σπίτια και οι δρόμοι της μοιάζουν να ξεπήδησαν απευθείας από τις σελίδες ενός ιστορικού βιβλίου.
Αν και η ιστορία μπερδεύεται στο μυαλό των περισσότερων, μία απλή ιστορική αναδρομή, μας ενημερώνει ότι η εβραϊκή κοινότητα στη Βέροια χρονολογείται περίπου από το 50-60 μ.Χ., όπου ερχόμενος ο Απόστολος Παύλος στην πόλη μας, επισκέπτεται και την εβραϊκή συναγωγή. Αρκετά χρόνια αργότερα, προσφυγικά κύματα από την Ισπανία, χρησιμοποιούνται πολιτικά από την οθωμανική αυτοκρατορία, με τους εκδιωγμένους Εβραίους να διαμοιράζονται στα βαλκάνια, ανάμεσα τους και στη Βέροια, μεγαλώνοντας την ήδη υπάρχουσα κοινότητα.
Η εβραϊκή συνοικία απαριθμεί περίπου 50 σπίτια, χτισμένα από τις αρχές του 1800 και μετά. Τα σύνορα της συνοικίας παραμένουν αναλλοίωτα από την αρχή της δημιουργίας της, κάτι αξιοθαύμαστο, που δικαιολογείται από τη φυσική και τεχνητή οχύρωση της περιοχής. Ο ποταμός Τριπόταμος από τη μία πλευρά, με τα σπίτια να έχουν οικοδομηθεί στο χείλος του γκρεμού σε ύψος 30 μέτρων, τα αρχαία τείχη της Βέροιας από την άλλη πλευρά και από τη μεριά της πόλης, τα σπίτια με τον πρώτο όροφο να ξεκινάει στα 4 μέτρα, εξηγεί πως επιβίωσαν πολέμους, αψιμαχίες και φυσικές καταστροφές.
Φυσικά, ότι δεν κατάφερε να καταστρέψει ο χρόνος και ο πόλεμος, επιχειρεί να το αποτελειώσει η οικονομική ανέχεια. Προστατευόμενη με νόμο του Υπουργείου Πολιτισμού από το 1974, όλη η εβραϊκή συνοικία έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό μνημείο και οποιαδήποτε παρέμβαση, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις προδιαγραφές της αρχαιολογίας και της Εφορίας Νεωτέρων Μνημείων· μία διαδικασία αναστήλωσης πολυδάπανη και απαγορευτική για τους ιδιώτες ιδιοκτήτες των σπιτιών. Χάρη σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα χρηματοδότησης, στο Δήμο Βέροιας ανήκουν τα κτίρια Αναστασίου, Μπέκα και ο Όλγανος, των οποίων η αποκατάσταση ολοκληρώθηκε το 2000. Τα υπόλοιπα σπίτια αναμένουν ένα αντίστοιχο πρόγραμμα συγχρηματοδότησης, που θα δίνει κίνητρα στους ιδιοκτήτες. Ωστόσο κάτι τέτοιο δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα.
Όπως δήλωσε, ο κ.Μιχάλης Κινικλής, αρχιτέκτονας-μηχανικός στην Πολεοδομία Βέροιας και μέλος της δημοτικής επιχείρησης “Ήφαιστος” που είχε αναλάβει την αναστήλωση των εβραϊκών σπιτιών την περίοδο 1997-2000, «Τα συγκεκριμένα σπίτια πρέπει να διατηρηθούν γιατί είναι η ιστορία της πόλης μας. Αποτελούν μοναδικό δείγμα αρχιτεκτονικής στα βαλκάνια και παρόμοια με της Βέροιας, όχι ίδια, μπορείς να βρεις μόνο στην εβραϊκή συνοικία της Πράγας». Από την πλευρά μας, οι πολίτες αντικρύζουμε καθημερινά την εικόνα μίας συνοικίας που θρυμματίζεται στωικά. Το αποτύπωμα μίας κοινωνίας, που υπήρχε εκεί για αιώνες, προτού ένας πόλεμος συντρίψει τη ζωή της και κάθε αίσθηση ασφάλειας, θάβεται παντοτινά κάτω από ένα σωρό πέτρες και σάπια ξύλα, μαζί με μία πολύτιμη μαρτυρία για τις γενιές που θα ακολουθήσουν.
Στεφανία Βερροιώτου
