Τα πρότυπα των δύο αδελφών βρίσκονται στον περίγυρό τους αλλά κυρίως στη Γραφή, στις Πράξεις των Αποστόλων και τις επιστολές του Παύλου. Δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε το καινούριο αυτό άλμα του Χριστιανισμού στον κόσμο των Σλάβων χωρίς την εικόνα του Αποστόλου Παύλου και την αιώνια παρακαταθήκη του.
Οι πύλες στον κόσμο των Σλάβων άνοιξαν για τους Κωνσταντίνο και Μεθόδιο προς Ανατολάς από την Κριμαία. Ενώ προς τους Δυτικούς Σλάβους άνοιξαν από τη Μοραβία. Οι εικόνες από τις δύο αυτές εισόδους διαφέρουν μεταξύ τους.
Στην Κριμαία οι δύο αδελφοί βρίσκονται σε Ελληνικό έδαφος. Ακόμη και σήμερα οι Ουκρανοί θεωρούν τους Έλληνες γηγενείς. Και έτσι είναι. Επειδή δεν είμαστε στα χρόνια του πρώτου αποικισμού της Ταυρικής (θυμηθείτε την Ιφιγένεια εν Ταύροις, το χρυσόμαλλο δέρας και τις Ελληνικές αποικίες στη Χερσώνα), είμαστε στα χρόνια τα Βυζαντινά, χρόνια της Ρωμανίας, να θυμηθούμε ότι τον Θ΄ αιώνα η Κριμαία είναι Βυζαντινό Θέμα. Άλλο θετικό επίτευγμα ήταν ότι ο Χριστιανισμός είχε ανοίγματα στον χώρο των Ρως από τους Έλληνες εμπόρους ή και συνοίκους από προηγούμενα χρόνια.
Στη Μοραβία οι εκχριστιανισμένοι γείτονες των Μοραβών Γότθοι – Γερμανοί επιχείρησαν διείσδυση στη Μοραβία κατά τα πρότυπα των Λατίνων. Όταν ο ηγεμόνας των Μοραβών παρακαλεί τον Μιχαήλ να σταλούν στη χώρα του κληρικοί από την Κωνσταντινούπολη για τον εκχριστιανισμό των υπηκόων του, αποστέλλονται οι αδελφοί Κωνσταντίνος και Μεθόδιος κατηχούν και βαπτίζουν τους Μοραβούς. Η ιεραποστολή των Ελλήνων δεν υπέκρυπτε καμία μορφή υποταγής και γλώσσα της λατρείας ήταν η Σλαβική. Η διάδοση του χριστιανισμού ήταν ταχεία.
Πολλά τα ερωτηματικά. Πως έγιναν τόσα πράγματα! Διάδοση του χριστιανισμού στους Ρως, αποστολή στους Χαζάρους και τώρα στους Μοραβούς. Πότε και ποιοι μετέφρασαν τη Γραφή, τα λειτουργικά βιβλία; Κοινή πεποίθηση είναι ότι το αλφάβητο είναι δημιούργημα των δύο αδελφών, όπως και οι μεταφράσεις μερών της Γραφής και των λειτουργικών βιβλίων. Οι δύο αδελφοί δεν είχαν συνεργάτες; Μεταξύ των υπήρχαν και κάποιοι σλαβογενείς νεοφώτιστοι Χριστιανοί; Κριτικές της γλώσσας από ειδικούς επιστήμονες καταλήγουν στο ότι το μεταφραστικό έργο των αδελφών διακρίνεται για την υψηλή γνώση της σλαβικής, αλλά είναι έργο Έλληνα.
Να θυμηθούμε ότι ο Απόστολος Παύλος είχε μαζί του Ελληνιστές Ιουδαίους, αλλά και τον εξ Εφέσου Τρόφιμον, Εθνικό, τον οποίον οι Εβραίοι νόμισαν ότι ο Παύλος εισήγαγε στον Ναό και “κεκοίνωκεν τὸν Ἅγιον τόπον τοῦτον”. Το τί επακολούθησε. Αναστάτωση του όχλου που διψούσε αίμα, σύλληψη του Παύλου, φυλάκιση δέσιμο “άλύσεσι δυσἱ”, δίκη. Καταγράφονται όλα στις Πράξεις των Αποστόλων από το κεφ. 21, στ. 27 κ.ε. Αποτέλεσμα; Η μεταγωγή του Παύλου στη Ρώμη.
Δυστυχώς, ενώ το έργο των δύο αδελφών είναι μεγαλειώδες, δεν έχουμε βιβλίο πράξεων και επιστολές. Μαρτυρίες έχουμε από πλάγιες πηγές. Έμελλε στους δύο αδελφούς να κληθούν από τον Πάπα στη Ρώμη, κατηγορούμενοι.
