Γράφει ο Μανώλης Βαλσαμίδης
Πιέζομαι να μιλήσω για την Αμφίπολη. Η ανασκαφή έφτασε στο τέλος της. Περίσσεψαν οι απορίες και η λύση ελπίζεται να προκύψει από τις εργασίες με σύγχρονες μεθόδους εξέτασης του γενετικού υλικού. Η πίεση να μιλήσω είναι εσωτερική και κάποιων φίλων, οι οποίοι δεν σταματήσατε τις προτροπές. Νομίζω ότι υπό τις παρούσες συνθήκες κάτι καλύτερο από τη σιωπή μπορεί να λεχθεί.
Είχα μια ενδιαφέρουσα συζήτηση στην Πέλλα TV με τον φίλο Γιώργο Παναγιωτίδη πριν αποκαλυφθεί ο χώρος ταφής του νεκρού της Αμφίπολης στον νεκρικό θάλαμο. Εκεί λέχθηκε ότι οι προέχουσες πόλεις στο Μακεδονικό χώρο με τη σειρά ήταν οι Αιγές, όπου και οι βασιλικοί τάφοι, η Πέλλα, τμήμα της οποίας έχει ανασκαφεί και η Αμφίπολη, η οποία την περίοδο της ταφής του νεκρού βρίσκεται σε ακμή και συνεχή άνοδο. Ακολουθεί τελευταία η Θεσσαλονίκη που στα κατοπινά χρόνια είναι συμβασιλεύουσα με την Κωνσταντινούπολη. Λέχθηκε επίσης, ότι με την πτώση της Μακεδονίας και την επικράτηση της Ρώμης, ο Αιμίλιος Παύλος ανακοινώνει τις αποφάσεις της συγκλήτου και του ιδίου για τη νέα τάξη πραγμάτων στην Αμφίπολη, την οποία αναγορεύει πρωτεύουσα της πρώτης μερίδας της Μακεδονίας.
Ένα δεύτερο σημείο στο οποίο στάθηκα στην εκπομπή, την οποία ο φίλος κ. Παναγιωτίδης ανέβασε στο προφίλ του στο Facebook και στο Youtube, ήταν το γεγονός ότι την περίοδο για την οποία συζητάμε (τέλος 4ου π.Χ. αιώνα) οι Μακεδόνες Έλληνες, όπου και αν έφτασαν, για τον προσωπικό τους προσδιορισμό χρησιμοποιούσαν το όνομά τους, το πατρώνυμό τους ως επώνυμο και τον τόπο καταγωγής τους. Παραδείγματα αναφέρθηκαν ο Πευκέστας Αλεξάνδρου ο Μιεζεύς, Αμύντας Αλεξάνδρου ο Μιεζεύς, Πτολεμαίος ο Λάγου Εορδαίος, Λαομέδων ο Μυτιληναίος, Λυσίμαχος ο Πελλαίος και Αριστόνους ο Πελλαίος.
Στο σημείο αυτό θέλω να υπογραμμίσω ότι δεν είναι καθόλου τυπική η αναφορά στον τόπο προέλευσης για τους Έλληνες γενικώς και στην προκειμένη περίπτωση για τους Μακεδόνες Έλληνες. Το δέσιμο με τον τόπο καταγωγής είναι πολύ δυνατό, έως απόλυτο, και είναι έξω από κάθε συνήθεια η ταφή στην ξένη. Οι κοινωνικές, ηθικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις, το ήθος των Ελλήνων απαιτεί την ταφή των νεκρών στον τόπο τους. Γνωστή η ρήση των Σπαρτιάτιδων γυναικών “ή θα φέρεις την ασπίδα πίσω ή να σε φέρουν επάνω στην ασπίδα” και λακωνικά η ρήση: “ή ταν ή επί τάς”.
Ως εξαίρεση και παρηγοριά θα πρέπει να θεωρηθεί η ρήση του Περικλέους: “ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος”. Η επιμέλεια, με την οποία η πατρίδα φρόντιζε για την ταφή των νεκρών στη γη των, είναι υποχρέωση των πολιτειακών ηγετών. Και είναι γνωστή η καταδίκη στρατηγού, γιατί δεν περισυνέλλεξε τους νεκρούς ναυμαχίας για να τους φέρει πίσω να ταφούν στην Αθήνα. Η πρακτική αυτή αποτελούσε πατριωτική επιταγή για χρόνους και αιώνες. Στη μάχη π.χ. του Πέττα οι Μακεδόνες υπό τον Τάσο Καρατάσο, υποχώρησαν με τάξη μέσα σε εκείνη την άτακτη φυγή των ηττημένων υπό τον Μαυροκορδάτο, συναποκομίζοντας και τους νεκρούς των. Η φίλη Χριστίνα Μπίζα θα το επιβεβαιώσει.
Η παραπάνω θέση ήταν ένας από τους προσδιορισμούς του ιστορικού γίγνεσθαι της εποχής που με ώθησε να πάρω εξ αρχής τη θέση ότι ο νεκρός της Αμφίπολης μπορεί να είναι ο ναύαρχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου Νέαρχος ο Αμφιπολίτης. Υπήρξαν βεβαίως και άλλα ιστορικά στοιχεία τα οποία οδηγούσαν στο να διατυπώσω αυτήν την άποψη. Σήμερα, μετά τα δεδομένα της ανασκαφής, μπορώ να προσθέσω κάτι καινούριο. Είμαι πιο βέβαιος ότι ο νεκρός δεν είναι ο Αλέξανδρος, ότι ο νεκρός είναι ένας επιφανής στρατηγός του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ότι με περισσότερες πιθανότητες πλέον μπορεί να είναι ο ναύαρχος Νέαρχος.
Είδα σε μια αναπαράσταση του νεκρού να του βάζουν κόκκινα μαλλιά ή καστανά. Είναι αταίριαστα. Στην περιοχή Παλιοκκλήσι της Νάουσας αποκαλύφτηκε ένα στρατιωτικό νεκροταφείο της εποχής της πάλης της Μακεδονίας με τους Ρωμαίους. Εντύπωση έκαναν τα μηριαία οστά των νεκρών. Εξείχαν από τα μηριαία οστά των σημερινών ανδρών έως μία πιθαμή. Ήταν Μακεδνοί. Ήταν υψηλόσωμοι, ήταν Μακεδόνες. Ο νεκρός είναι Αμφιπολίτης, αλλά μετρίου αναστήματος. Υπολογίζεται στο 1,65. Ο κ. Φάκλαρης είχε εκφράσει την πρόβλεψη ότι θα έχουμε εικόνα του νεκρού, ίσως είχε πει, ένα ψηφιδωτό στο νεκρικό θάλαμο.
Η θέση του κ. Φάκλαρη στηρίζεται στο ότι σε τάφους μακεδονικούς της εποχής εικονίζεται ο νεκρός, π.χ. στον τάφο που ανέσκαψε ο Δανός αρχαιολόγος Κίνγκ υπήρχε εικόνα του νεκρού, φανταστική στη σύλληψη και την απεικόνιση, έφιππου να δορατίζει αντίπαλό του. Στον τάφο της Κρίσεως, που ανέσκαψε ο αρχαιολόγος Φώτης Πέτσας έχουμε τον στρατηγό του Μεγάλου Αλεξάνδρου όρθιο να ακολουθεί τον Ερμή στο δρόμο προς τους κριτές του Άδη, τον Αιακό και τον Ραδάματυ, που εικονίζονται σε μέτωπο πλάτους 8 μέτρων.
Στον τάφο της Αμφίπολης νομίζω ότι εικονίζεται ο νεκρός στο ψηφιδωτό που βρέθηκε στο δάπεδο του προθαλάμου στη θέση του Πλούτωνα. Έχουμε έναν Πλούτωνα μελαχρινό, στεφανωμένο στο άρμα του κατά την περιγραφή της αποθεωτικής εκείνης πομπής στις γιορτές που ο Αλέξανδρος οργάνωσε σε τιμή του Νέαρχου για το μεγάλο του κατόρθωμα, τον περίπλου. Οι συμβολισμοί είναι γλώσσα και έχει τους δικούς της κανόνες στο χώρο της επιστήμης της Συμβολικής. Θα κλείσω με τη διαπίστωση ότι είναι άλλος ο Πλούτωνας της Βεργίνας και άλλος ο Πλούτωνας της Αμφίπολης. Αυτά και αναμένουμε.
