Σήμερα 30 Ιουλίου συμπληρώνονται 14 χρόνια από την απώλεια του μεγάλου δασκάλου Χρίστου Τσολάκη(2012), μιας από τις σημαντικότερες μορφές της νεοελληνικής παιδείας. Η απουσία του γίνεται ακόμη πιο αισθητή σήμερα, σε μια εποχή όπου η εκπαίδευση συχνά περιορίζεται σε διαδικασίες, εξετάσεις και τυπικές αποτυπώσεις, αφήνοντας στο περιθώριο το ουσιαστικό της περιεχόμενο, την παιδεία.
Ο Χρίστος Τσολάκης υπήρξε δάσκαλος με την πλήρη, βαθιά έννοια του όρου. Δεν αντιμετώπιζε την εκπαίδευση ως απλή μετάδοση γνώσεων, αλλά ως πράξη διαμόρφωσης ανθρώπων και χαρακτήρων. Με το έργο, τη διδασκαλία και τον δημόσιο λόγο του υπενθύμιζε ότι ο εκπαιδευτικός δεν είναι μόνο φορέας γνώσης, αλλά και φορέας αξιών, ήθους και ανθρωπισμού.
Χαρακτηριστική ήταν η εμμονή του στη διάκριση ανάμεσα στην εκπαίδευση και την παιδεία. Όπως ο ίδιος τόνιζε, η εκπαίδευση είναι η οργανωμένη διαδικασία με την οποία το κράτος προσφέρει μορφωτικά αγαθά στους πολίτες του. Η παιδεία, όμως, είναι κάτι πολύ ευρύτερο και βαθύτερο, δεν διδάσκεται ως μάθημα, αλλά αναδύεται μέσα από τη σχέση δασκάλου, μαθητή και αξιών, οδηγώντας τον άνθρωπο σε πνευματική και ηθική ολοκλήρωση.
Και ίσως σήμερα τα λεγόμενα του Χρίστου Τσολάκη είναι ακόμη πιο επίκαιρα, αφού εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη σημερινή έλλειψη, όχι μόνο στην απουσία τέτοιων δασκάλων από τις σχολικές αίθουσες, αλλά και στην απουσία ενός εκπαιδευτικού προσανατολισμού που να υπηρετεί πραγματικά την παιδεία. Γιατί ο Τσολάκης δεν άφησε μόνο ένα έργο· άφησε και ένα πρότυπο δασκάλου που αγωνιούσε για το σχολείο, τη γλώσσα, τον άνθρωπο και την κοινωνία.
Την ίδια ώρα, μια ακόμη πικρή υπενθύμιση παραμένει ανοιχτή, ακόμη και τόσα χρόνια μετά, το Μουσείο Εκπαίδευσης «Χρίστος Τσολάκης» στη Βέροια μοιάζει να «αναζητείται». Ένα μουσείο που θα έπρεπε να αποτελεί ζωντανό σημείο αναφοράς για την πόλη και την εκπαιδευτική μνήμη, εξακολουθεί να βρίσκεται σε εκκρεμότητα, σαν να μην έχει ακόμη βρει τη θέση που του αξίζει.
Η μνήμη του Χρίστου Τσολάκη δεν τιμάται μόνο με λόγια επετείου. Τιμάται κυρίως όταν η εκπαίδευση ξαναβρίσκει τον προορισμό της και γίνεται παιδεία. Και όταν οι κοινωνίες αναγνωρίζουν, προστατεύουν και αναδεικνύουν τους ανθρώπους που τις ανύψωσαν πνευματικά.
Ζήσης Μιχ. Πατσίκας
Ο Χρίστος Τσολάκης υπήρξε δάσκαλος με την πλήρη, βαθιά έννοια του όρου. Δεν αντιμετώπιζε την εκπαίδευση ως απλή μετάδοση γνώσεων, αλλά ως πράξη διαμόρφωσης ανθρώπων και χαρακτήρων. Με το έργο, τη διδασκαλία και τον δημόσιο λόγο του υπενθύμιζε ότι ο εκπαιδευτικός δεν είναι μόνο φορέας γνώσης, αλλά και φορέας αξιών, ήθους και ανθρωπισμού.
Χαρακτηριστική ήταν η εμμονή του στη διάκριση ανάμεσα στην εκπαίδευση και την παιδεία. Όπως ο ίδιος τόνιζε, η εκπαίδευση είναι η οργανωμένη διαδικασία με την οποία το κράτος προσφέρει μορφωτικά αγαθά στους πολίτες του. Η παιδεία, όμως, είναι κάτι πολύ ευρύτερο και βαθύτερο, δεν διδάσκεται ως μάθημα, αλλά αναδύεται μέσα από τη σχέση δασκάλου, μαθητή και αξιών, οδηγώντας τον άνθρωπο σε πνευματική και ηθική ολοκλήρωση.
Και ίσως σήμερα τα λεγόμενα του Χρίστου Τσολάκη είναι ακόμη πιο επίκαιρα, αφού εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη σημερινή έλλειψη, όχι μόνο στην απουσία τέτοιων δασκάλων από τις σχολικές αίθουσες, αλλά και στην απουσία ενός εκπαιδευτικού προσανατολισμού που να υπηρετεί πραγματικά την παιδεία. Γιατί ο Τσολάκης δεν άφησε μόνο ένα έργο· άφησε και ένα πρότυπο δασκάλου που αγωνιούσε για το σχολείο, τη γλώσσα, τον άνθρωπο και την κοινωνία.
Την ίδια ώρα, μια ακόμη πικρή υπενθύμιση παραμένει ανοιχτή, ακόμη και τόσα χρόνια μετά, το Μουσείο Εκπαίδευσης «Χρίστος Τσολάκης» στη Βέροια μοιάζει να «αναζητείται». Ένα μουσείο που θα έπρεπε να αποτελεί ζωντανό σημείο αναφοράς για την πόλη και την εκπαιδευτική μνήμη, εξακολουθεί να βρίσκεται σε εκκρεμότητα, σαν να μην έχει ακόμη βρει τη θέση που του αξίζει.
Η μνήμη του Χρίστου Τσολάκη δεν τιμάται μόνο με λόγια επετείου. Τιμάται κυρίως όταν η εκπαίδευση ξαναβρίσκει τον προορισμό της και γίνεται παιδεία. Και όταν οι κοινωνίες αναγνωρίζουν, προστατεύουν και αναδεικνύουν τους ανθρώπους που τις ανύψωσαν πνευματικά.
Ζήσης Μιχ. Πατσίκας
