Του Απόστολου Ιωσηφίδη
«τετρίγει δ᾽ ἄρα νῶτα θρασειάων ἀπὸ χειρῶν
ἑλκόμενα στερεῶς· κατὰ δὲ νότιος ῥέεν ἱδρώς,
πυκναὶ δὲ σμώδιγγες ἀνὰ πλευράς τε καὶ ὤμους
αἵματι φοινικόεσσαι ἀνέδραμον· οἳ δὲ μάλ᾽ αἰεὶ
νίκης ἱέσθην τρίποδος πέρι ποιητοῖο·»[1]
Αν και δεν είναι απολύτως βέβαιο πως ο αρχαίος δήμος της Βέροιας είχε μεριμνήσει να εμπλουτίσει τις αθλητικές του υποδομές και με παλαίστρα[2], εν τούτοις δεν αποκλείεται να ευδοκιμούσε, στο διάβα των αιώνων, τόσο στην Βέροια, όσο και στην ευρύτερη περιοχή, η καλλιέργεια του ευγενούς αθλήματος της πάλης, το οποίο, αυτοφυές στον ελλαδικό χώρο, καρποφορούσε, αναδεικνύοντας μυθικούς ήρωες, πανελλήνια ινδάλματα, αλλά και απλούς, καθημερινούς τοπικούς πρωταγωνιστές και πρωτοπαλαιστές.
Μια πρώτη, μετά την ενσωμάτωση της Μακεδονίας στο ελληνικό κράτος, αναφορά σε διοργάνωση (ημιεπίσημων) παλαιστικών αγώνων, στην περιοχή μας, εντοπίζεται μόλις το 1919, σε μια γειτονική οθωμανική κοινότητα, της οποίας «ὁ προύχων» προσκάλεσε «ὅλους τοὺς μπεχλιβάνηδες τῆς περιφερείας», προσελκύοντας «χιλιάδες» θεατές – αναμεσά τους και κόσμος από την Βέροια…
«Τουρκικὰ ἔθιμα
Ἀπὸ τὴν συνάδελφον “Ἔδεσσαν”, ἐκδιδομένην εἰς τὴν ὁμώνυμον πόλιν τῆς Δυτ. Μακεδονίας, παραλαμβάνομεν μίαν περιγραφὴν ἀγώνων πάλης, τὴν ὁποίαν δημοσιεύει ὁ Μουφτῆς Ἐδέσσης Χουσεῒν Ζουχτσῆ.
Κατὰ τὴν περιγραφὴν αὐτὴν ὁ προύχων τοῦ χωρίου Νεδίρτσε[3] Ἰβραχὴμ Τσασῆ προεκάλεσε ἀγῶνας πάλης, προσκαλέσας εἰς τὸ ἀνωτέρω χωρίον ὅλους τοὺς Τούρκους παλαιστὰς (μπεχλιβάνηδες) τῆς περιφερείας.
Παρόμοιοι ἀγῶνες συνήθεις εἰς τὰς τουρκικὰς πόλεις, δὲν εἶχον τελεσθῆ ἀπὸ ἓξ ἐτῶν ἤδη.
Τὴν ὀρισθεῖσαν ἡμέραν συνέρρευσαν εἰς τὸ Νεδίρτσε χιλιάδες κόσμου ἀπὸ τὰς περιφερείας Καϊλαρίων[4], Φλωρίνης, Βερροίας, Ἐδέσσης, Κιλκισίου καὶ Μαγιάδας[5], ἐνῷ συγχρόνως συνεκεντρώθησαν καὶ εἴκοσι ζεύγη παλαιστῶν.
Πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἀγώνων οἱ παλαισταὶ ἐστάθησαν εἰς τὸ μέσον τοῦ στίβου γυμνοί, ἀλειμμένοι μὲ ἐλαιόλαδα καὶ φέροντες σφιγκτὰ δερμάτινα πανταλόνια καὶ ἐζητωκραύγασαν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος.
Οἱ ἀγῶνες διήρκεσαν τρεῖς ἡμέρας καὶ τὸ ἀπόγευμα τῆς τρίτης ἡμέρας, παρισταμένου καὶ τοῦ νομάρχου κ. Σταματίου[6], ἐπεδόθησαν τὰ χρηματικὰ ἔπαθλα εἰς τοὺς νικητάς.
Πρέπει νὰ σημειωθῇ ὅτι τό συρρεῦσαν εἰς Νεδίρτσε πρὸς παρακολούθησιν τῶν ἀγώνων πλῆθος ἀνερχόμενον εἰς τρεῖς χιλιάδας περίπου ἔτρωγε καὶ ἔπινε κατὰ τὰς τρεῖς ἡμέρας εἰς βάρος τοῦ διοργανώσαντος αὐτοὺς Ἰβραχὴμ Τσασῆ.
Οἱ ἀγῶνες ἔληξαν μὲ δέησιν τοῦ συγκεντρωθέντος πλήθους ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Φιλελευθέρας Κυβερνήσεως.»
«Ἔθνος», 19-03-1919.
…στην οποία, μετά την έλευση των προσφύγων (από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και τη Ρωσία), και με την συνδρομή αθλητών από την Θεσσαλονίκη, δεν άργησαν να οργανωθούν τμήματα και της ελευθέρας και της ελληνορωμαϊκής πάλης…
«Παλαιστικὴ κίνησις
Βέρροια. (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας).
― Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἱδρύθη εἰς τὴν πόλιν μας τμῆμα παλαιστικὸν ἐλευθέρας πάλης.
Κάποιος ὅμως πρωτοπαλαιστὴς τῆς Ἑλληνορωμαϊκῆς πάλης ἐκ Θεσσαλονίκης εὑρισκόμενος εἰς τὴν Βέρροιαν, παρέσυρε τότε πολλοὺς παλαιστὰς ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν εἰς τὴν Ἑλληνορωμαϊκήν.
Ἕνεκα τούτου οἱ παλαισταὶ Ἀ. Ἀσλάνογλου καὶ Κ. Φωτιάδης ἐκ τῶν ἱδρυτῶν τοῦ πρώτου παλαιστικοῦ τμήματος ἵδρυσαν δεύτερον τμῆμα παλαιστικὸν καὶ ἐνεγράφησαν εἰς τὸν σύλλογον Φ.Ο.Ν.Β.[7] ὅπου καὶ προπονοῦνται τακτικῶς εἰς τὴν ἐλευθέραν πάλην μὲ ἀλματώδη ἐξέλιξιν.
Εἰς τὸ αὐτὸ ρὶγκ προπονοῦνται ἐπίσης καὶ ἄλλοι πολλοὶ παλαισταὶ ἐλευθέρας πάλης, οἱ ὁποῖοι πρόκειται ἐντὸς ὀλίγου νὰ δώσουν ἀγῶνας διὰ τοὺς ὁποίους θὰ σᾶς γράψω εἰς ἄλλην μου ανταπόκρισιν.
Ἀντ. Ἀσλάνογλου»
«Ἀθλητισμός», 30-03-1936.
Ο – και τοπικός ανταποκριτής της τρισεβδομαδιαίας αθλητικής εφημερίδας “Ἀθλητισμὸς” – «πρωτοπαλαιστὴς Βερροίας Ἀντώνιος Ἀσλάνογλου» δεν περιορίζεται στα τοπικά ριγκ: μεταβαίνει στον Πειραιά, όπου εντείνει τις προπονήσεις του, αγωνιζόμενος «μετὰ τῶν καλυτέρων μαθητῶν τοῦ Μπόρα[8]» …
«Ὁ πρωτοπαλαιστὴς Βερροίας
Ὁ πρωτοπαλαιστὴς Βερροίας Ἀντώνιος Ἀσλάνογλου ἀφιχθεὶς χθὲς εἰς τὸν Πειραιᾶ ἐπροπονήθη εἰς τὸ ρὶγκ Βρυώνη μετὰ τῶν καλυτέρων παλαιστῶν μαθητῶν τοῦ Μπόρα σημειώσας λαμπρὰν πρόοδον.
Ἤδη ἀναχωρεῖ εἰς Βέρροιαν προτιθέμενος νὰ ἀντιμετωπίσῃ ὅλους τοὺς παλαιστὰς Βορείου καὶ Νοτίου Μακεδονίας[9].»
«Ἀθλητισμός», 15-07-1936.
«Βέρροια. (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας). Διοργανοῦται εἰς τὴν πόλιν μας μεγάλη παλαιστικὴ καὶ πυγμαχικὴ ὀργάνωσις εἰς τὴν ὁποίαν θὰ λάβουν μέρος οἱ καλύτεροι τῶν παλαιστῶν καὶ πυγμάχων μας.
Ἐκ τῶν παλαιστῶν ὁ πρωταθλητὴς Βερροίας Ἀ. Ἀσλάνογλου προπονεῖται καθημερινῶς καὶ συστηματικώτατα διὰ νὰ εἶνε ἕτοιμος νὰ ἀντιμετωπίσῃ κάθε παλαιστὴν εἰς τὴν προσεχῆ ὀργάνωσιν.»
«Ἀθλητισμός», 03-08-1936.
«Εἰς τὴν Βέρροιαν προπονοῦνται τακτικά, ὅπως μᾶς πληροφορεῖ ὁ ἀνταποκριτής μας, οἱ παλαισταὶ Ἀν.{τώνιος} Ἀσλάνογλου καὶ Ἀπ.{όλλων;} Τσακίρης οἱ ὁποῖοι θὰ δώσουν προσεχῶς ἀγῶνας ρεβὰνς μὲ τοὺς παλαιστὰς Θεσσαλονίκης μὲ τοὺς ὁποίους εἶχαν φέρει ἰσόπαλα ἀποτελέσματα κατὰ τὴν προηγουμένην των συνάντησιν.»
«Ἀθλητισμός», 24-05-1937.
Ενώ, σε μια από τις επόμενες παλαιστικές «οργανώσεις», στη Βέροια, συμμετέχει ο πρωτοπαλαιστής Ανδρέας Λαμπράκης[10], που αντιμετωπίζει νικηφόρα τον τοπικό πρωτοπαλαιστή Απ. Τσακίρη…
«Νέα νίκη τοῦ παλαιστοῦ Λαμπράκη
Εἰδήσεις ἐκ Θεσσαλονίκης μᾶς ἀναγγέλλουν νέαν νίκην τοῦ Λαμπράκη. Ἡ νίκη αὐτὴ ἐπετεύχθη αὐτὴν τὴν φορὰν εἰς Βέρροιαν ἐναντίον τοῦ πρωτοπαλαιστοῦ τῆς πόλεως Τσακίρη.
Ὁ Τσακίρης εἶνε γνωστὸς εἰς τοὺς κύκλους τῆς πάλης διὰ τὴν τεχνικήν του, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ νίκη τοῦ Λαμπράκη εἶνε ἐξαιρετική.
Ὁ Ἀθηναῖος πρωτοπαλαιστὴς ἀντιμετώπισεν τὸν Τσακίρην παρουσίᾳ ἀρκετῶν φιλάθλων τῆς πόλεως Βερροίας, ἐνίκησεν δὲ αὐτὸν εἰς τὸ 42ον λεπτὸν δι᾿ ἐγκαταλείψεως τοῦ ἀγῶνος κατόπιν ἰαπωνικῆς λαβῆς.
Ὁ πρωτοπαλαιστὴς Λαμπράκης ἀναχωρεῖ ἐντὸς τῶν ἡμερῶν ἐκ Βερροίας διὰ νὰ μετάσχῃ εἰς τοὺς ἐνταῦθα ἀποφασισθέντας ἀγῶνας πρωταθλήματος.»
«Ἀθλητικὸν Βῆμα», 11-02-1938.
«Ὁ Λαμπράκης μᾶς ἀπέστειλε χθὲς ἐπιστολὴν ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀγγέλλει νέαν νίκην του κατὰ τοῦ πρωτοπαλαιστοῦ Βερροίας Τσακίρη.
Ὁ Τσακίρης, γνωστὸς καὶ ἐδῶ, ὡς ἰσχυρὸς καὶ τεχνίτης παλαιστής, συνηντήθη εἰς Βέρροιαν μὲ τὸν Λαμπράκην κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν ἠττήθη δὲ εἰς τὸ 42ον λεπτὸν δι᾿ ἐγκαταλείψεως κατόπιν ἰαπωνικῆς λαβῆς τοῦ Ἀθηναίου πρωτοπαλαιστοῦ.
Ὁ Λαμπράκης μᾶς γράφει εἰς τὴν ἐπιστολήν του διὰ τὴν ἀξίαν τοῦ Τσακίρη καὶ προσθέτει ὅτι οἱ παρακολουθήσαντες ἀθρόοι τὸν ἀγῶνα φίλαθλοι Βερροίας τὸν ἀπεθέωσαν μετὰ τήν νίκην του.
Μᾶς γράφει ἀκόμη ὁ Λαμπράκης ὅτι ἠγάπησε τὴν Μακεδονίαν καὶ τοὺς φιλάθλους της καὶ τὸ σπουδαιότερον ὅτι φθάνει τὴν Δευτέραν μετὰ τοῦ παλαιστοῦ Χαραλάμπους Καραγιάννη[11] διὰ νὰ μετάσχῃ εἰς τὸ πρωτάθλημα τῆς ἐφημερίδος μας εἰς τὴν κατηγορίαν μέσων βαρῶν.
Ὁ Λαμπράκης εἶναι βέβαιος ὅτι θὰ κερδίσῃ τὸ πρωτάθλημα τῆς κατηγορίας του καὶ κατόπιν τὸ πρωτάθλημα ὅλων τῶν κατηγοριῶν διὰ νὰ ἀναχωρήσῃ καὶ πάλιν εἰς Μακεδονίαν, ὅπου κατέστη δημοφιλής.
«Ἀθλητικὸν Βῆμα», 11-02-1938• «Ἀθλητισμός», 11-02-1938.
…περιοδεύει σε όλη σχεδόν την Μακεδονία, και με τον συναθλητή και συνεργάτη του Χ. Καραγιάννη δίνουν παλαιστικές παραστάσεις (επιδείξεις) σε σχολεία, προς τέρψη του μαθητικού πληθυσμού…
«Ἡ περιοδεία του
Ὁ Λαμπράκης, ὡς γνωστόν, περιώδευσε τὰς κυριωτέρας Μακεδονικὰς πόλεις καὶ ἐκέρδισεν ἀρκετοὺς παλαιστὰς εἰς Θεσσαλονίκην, Χαλκιδικήν, Βέρροιαν, Ἔδεσσαν, κλπ.
Εἰς τὴν περιοδείαν του τὸν συνώδευεν ὁ παλαιστής Καραγιάννης μετὰ τοῦ ὁποίου ἔκαμεν ἀρκετὰς ἐπιδείξεις εἰς σχολικὰ γυμναστήρια παρουσίᾳ τῶν μαθητῶν τῶν Μακεδονικῶν πόλεων.»
«Ἀθλητικὸν Βῆμα», 11-02-1938• «Ἀθλητισμός», 11-02-1938.
…κατά την αναχώρησή του, όμως για την Αθήνα…
«Ὁ Λαμπράκης φθάνει σήμερον εἰς Ἀθήνας μετὰ τοῦ παλαιστοῦ Καραγιάννη διὰ νὰ μετάσχῃ εἰς ἀγῶνας. Ἀνεχώρησεν ἐκ Βερροίας ὅπου ἔδωσε τὸν τελευταῖον ἀγῶνα τῆς περιοδείας του κατὰ τοῦ παλαιστοῦ Τσακίρη, τὸν ὁποῖον ὅπως εἶνε γνωστὸν ἐνίκησεν.»
«Ἀθλητικὸν Βῆμα», 14-02-1938.
…«ἐκινδύνευσε νὰ πνιγῇ», όταν επιβαζόμενος ατμοπλοίου «ὀλισθήσας κατέπεσεν εἰς τὴν θάλασσαν»…
«Ἐκινδύνευσε νὰ πνιγῇ
Ἀπὸ τὸν ἀνταποκριτήν μας Βερροίας ἐπληροφορήθημεν καὶ κάτι ἄλλο διὰ τὸν Λαμπράκην.
Μετὰ τὸν ἀγῶνα του πρὸς τὸν Τσακίρην ἐπεβιβάσθη τὴν Τρίτην ἀτμοπλοίου διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλὰ καθ᾿ ἣν στιγμὴν ἀνήρχετο τὴν κλίμακα, ὀλισθήσας κατέπεσεν εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἐκινδύνευσε νὰ πνιγῇ.
Διεσώθη ἀπὸ μίαν βάρκα καὶ μετεφέρθη εἰς τὸ Νοσοκομεῖον Βερροίας, ὅπου ὅμως δὲν παρέμεινε παρὰ ὀλίγας ὥρας.
Σήμερα εὑρίσκεται εἰς ἀρίστην κατάστασιν ταξιδεύει δὲ διὰ τὴν πρωτεύουσαν μέσῳ Βόλου.
Ἔρχεται – φθάνει τὴν Δευτέρα μὲ τὸν παλαιστὴν Καραγιάννην μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μετάσχῃ εἰς τὸ πρωτάθλημα τοῦ “Ἀθλητισμοῦ”.»
«Ἀθλητικὸν Βῆμα», 11-02-1938• «Ἀθλητισμός», 11-02-1938.
…και ο μεν Λαμπράκης «διεσώθη», ο τοπικός όμως αθλητικός ανταποκριτής (και συνάδελφός του στα ριγκ), με την δραματική περιγραφή του παρ’ ολίγον πνιγμού, δεν απέφυγε τα ειρωνικά πυρά των συναδέλφων του:
«Μία ἐφημερὶς τῶν Ἀθηνῶν “ἐπληροφορεῖτο” ἀπὸ τὸν ἐν Βερροίᾳ ἀνταποκριτήν της ὅτι κάποιος παλαιστὴς ὅταν ἀνέβαινε στὸ βαπόρι γιὰ νὰ ἐπιστρέψῃ στὴν Ἀθήνα, γλύστρησε καὶ ἔπεσε στὴν θάλασσα.
Οἱ λεμβοῦχοι ἔσπευσαν καὶ κατώρθωσαν νὰ τὸν σώσουν.
Καὶ προχωρῶν εἰς τὴν περιγραφήν του ὁ ἐν Βερροίᾳ ἀνταποκριτὴς λέγει ὅτι ὁ παθὼν ὠδηγήθη ἀμέσως εἰς τὸ νοσοκομεῖον Βερροίας.
Δὲν εἶνε ἀπίθανον ὕστερα ἀπὸ τὴν περιγραφὴ νὰ βρεθῇ κανένας θεσιθήρας ἀναγνώστης τῆς ἐφημερίδος καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ διορισθῇ πράκτωρ ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρείας στὴν Βέρροια.»
«Ταχυδρόμος», 18-02-1938.
Σώος και αβλαβής, «κατὰ πέντε κιλὰ βαρύτερος» (και κατά τι πλουσιότερος), ο πρωταθλητής συνέχισε τους αγώνες και τις επιδείξεις του στην Αθήνα…
«Ἐπανῆλθεν ὁ Λαμπράκης
Ὁ πρωταθλητὴς Ἀθηνῶν Ἀνδρέας Λαμπράκης ἐπέστρεψεν χθὲς ἐκ Θεσσαλονίκης, ἐπροπονήθη δὲ τὴν ἑσπέραν εἰς τὸ Παλαὶ Ντὲ Σπόρ.
Ὁ Λαμπράκης ἐπανῆλθεν κατὰ πέντε κιλὰ βαρύτερος καὶ μὲ ἀρκετὰς νίκας καὶ χρήματα.
Ἠγωνίσθη εἰς Θεσσαλονίκην, Χαλκιδικήν, Βέρροιαν καὶ ἐπέδειξε τὴν τέχνην του εἰς τοὺς μαθητὰς πολλῶν Μακεδονικῶν Σχολῶν.
Ἐνίκησεν εἰς ἀγῶνα τοὺς παλαιστὰς Σταμούλην, Βασιλειάδην, Δούναβιν, Βαντάροβιτς καὶ Τσακίρην, τὸν πρωτοπαλαιστὴν δὲ Θεσσαλονίκης Μαρινάκην ἄνευ ἀγῶνος. Ὁ Μαρινάκης τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐφυγομάχησε.
Ὁ Λαμπράκης ἐμφανίζεται τὴν Κυριακὴν εἰς ἐπίδειξιν εἰς τοὺς παλαιστικοὺς ἀγῶνας τοῦ Παλαὶ ντὲ Σπόρ.»
«Ἀθλητικὸν Βῆμα», 18-02-1938.
…ενώ στην Βέροια, οι παλαιστικοί αγώνες συνεχίζονταν, αυτή τη φορά στο φιλόξενο ριγκ του ελληνορουμανικού συλλόγου «Τραϊὰν»…
«Ὁ Μ. Βασιλειάδης εἰς Βέρροιαν
Τὴν πρωΐαν τῆς Κυριακῆς {= 07-05-1939} ἀναχωρεῖ διὰ Βέρροιαν ὁ πρωτοπαλαιστὴς Μακεδονίας Μ.{ιχάλης} Βασιλειάδης, προκειμένου τὸ ἀπόγευμα τῆς ἰδίας ἡμέρας νὰ συναντηθῇ εἰς τὸ ρὶγκ τοῦ Παλαιστικοῦ Συλλόγου Τραγιάνου μετὰ τοῦ πρωταθλητοῦ Βερροίας Κ. Παπαδοπούλου.
Τὴν μεταπροσεχῆ Κυριακὴν ὁ Βασιλειάδης θὰ μεταβῇ εἰς Κατερίνην διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν Ταυρίδην.»
«Μακεδονία», 05-05-1939.
«Ὁ Βασιλειάδης ἐνίκησε τὸν Παπαδόπουλον
Βέρροια, 8 (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας).- Εἰς τὸ ρὶγκ τοῦ γηπέδου Τραγιάνου ἔλαβε χώραν ὁ παλαιστικὸς ἀγὼν μεταξὺ τοῦ πρωτοπαλαιστοῦ Μακεδονίας Μ. Βασιλειάδη καὶ τοῦ πρωταθλητοῦ Βερροίας Παπαδοπούλου.
Νικητὴς ἀνεδείχθη ὁ Βασιλειάδης εἰς τὸ 19ον λεπτὸν διὰ πτώσεως.
Πρὸ τοῦ ἀνωτέρω ἀγῶνος συνηντήθησαν οἱ Μουταφίδης καὶ Ἀσλάνογλου. Νικητὴς ἀναδείχθη ὁ Ἀσλάνογλου.»
«Μακεδονία», 09-05-1939.
…και επαναλήφθηκαν μετά από ένα δίμηνο, διευρυμένοι ως προς τις συμμετοχές, αλλά με εμφανείς οργανωτικές αδυναμίες…
«Οἱ παλαιστικοὶ ἀγῶνες Βερροίας ἀπέτυχον ἀπὸ διοργανωτικῆς ἀπόψεως
Ὁ Βασιλειάδης ἐνίκησε τὸν Βασματζῆ
Βέρροια.- Προχθὲς ἐγένοντο εἰς τὸ ρὶγκ «Τραϊὰν» Βερροίας οἱ προαναγγελθέντες παλαιστικοὶ ἀγῶνες μεταξὺ τῶν παλαιστῶν τοῦ ἀνωτέρω ρὶγκ καὶ ὁρισμένων παλαιστῶν τῆς πόλεώς μας {= Θεσσαλονίκης}, οἱ ὁποῖοι δυστυχῶς δὲν ἐσημείωσαν μεγάλην ἐπιτυχίαν ἀπὸ διοργανωτικῆς ἀπόψεως καὶ τοῦτο λόγῳ τοῦ ὅτι οἱ διοικοῦντες τὸ ρὶγκ «Τραϊὰν» εἶναι ἀκόμη ὅπως φαίνεται ἄπειροι εἰς τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν πάλην.
Πρὸ τοῦ ἀγῶνος Βασιλειάδη-Βασματζῆ ἐτελέσθησαν ἀγῶνες ἐπιδείξεως μεταξὺ τῶν παλαιστῶν Θεσσαλονίκης καὶ Βερροίας οἱ ὁποῖοι ἐσημείωσαν ἀρκετὰ καλὴν ἐπιτυχίαν.
Μετὰ τοὺς ἀγῶνας αὐτοὺς ὁ Βασιλειάδης ἀντεμετώπισε ὑπὸ τὴν διαιτησίαν τοῦ κ. Παπαδοπούλου τὸν Βασματζῆν τὸν ὁποῖον ἐνίκησεν εὐκόλως.
Μετὰ τὸν ἀγῶνα αὐτὸν καὶ σύμφωνα μὲ τὸ πρόγραμμα ὁ Βασιλειάδης θὰ ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν διεκδικητὴν τοῦ τίτλου Βερροίας Τσακίρην ἀλλὰ οὗτος ὅλως ἀπροσδοκήτως παρ᾿ ὅλον ὅτι εὑρίσκετο ἐκεῖ δὲν κατῆλθε εἰς τὸ ρὶγκ τὴν τελευταίαν στιγμὴν φυγομαχήσας.
Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐπροκάλεσε πολλὰ σχόλια ἐκ μέρους τῶν φιλάθλων τῆς Βερροίας εἰς βάρος τοῦ ἀνωτέρω παλαιστοῦ.»
«Νέα Ἀλήθεια», 04-07-1939.
…τις οποίες, ιδιαίτερα στην επαρχία, προσπαθούσε (και προσπαθεί) τότε (και τώρα και πάντα…) να καλύψει το μεράκι και η φιλοδοξία των αθλητών, το φιλότιμο και ο ζήλος των παραγόντων, η συμπάθεια και η συμπαράσταση των φιλάθλων.
Των φιλάθλων, που, με την ίδια ζέση και το ίδιο πάθος (και ίσως με εντονότερο φανατισμό) παρακολουθούσαν, ή μάλλον εβίωναν, και την άλλη, την πιο βίαιη και οδυνηρότερα «φοινικόεσσα» εκδοχή των μαχητικών αθλημάτων: την πυγμαχία, – για την οποία η παρούσα, πενιχρή αποδελτίωση αρκείται, αντί επιλόγου, στην ανάσυρση ενός χαριτωμένου σημειώματος του ευρηματικού σχολιαστή και χρονικογράφου[12] της εφημερίδας «Ἀθλητισμός»[13]:
«Ἀθλητικὲς πινελιὲς
Τ᾿ αὐτιὰ τῶν πυγμάχων
― Καλὴ εἶνε ἡ πυγμαχία – ἔλεγε μιὰ χαριτωμένη κοπέλλα σὲ κύκλο φιλάθλων – μόνο ποὺ τ᾿ αὐτιὰ τῶν ἀθλητῶν χαλοῦνε, μαζεύουνε κι᾿ εἶνε τόσο ἀποκρουστικό θέαμα. Καὶ ὁ ὡραιότερος πυγμάχος γίνεται τέρας![14]
― Μ᾿ ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντιφάρμακο δεσποινὶς τὶ νὰ κάνωμε. Τὶς κουμπάρες φυσικὰ δὲν παίζουνε οἱ πυγμάχοι, χτυπιοῦνται οἱ ἄνθρωποι!
Τὸ πρόβλημα τῶν αὐτιῶν τῶν πυγμάχων ἀπασχόλησε καμπόσο καὶ τὴν ἀρχαιότητα. Τὰ ἀγάλματα τῶν πυγμάχων ἔφεραν τὸ χαρακτηριστικὸ πρήξιμο τῶν αὐτιῶν. Γι᾿ αὐτὸ κι᾿ οἱ πυγμάχοι λεγόντανε “ὠτοθλαδίαι”[15] ἢ τὰ “ὦτα κατεαγότες”[16] καὶ τὸ πάθημά τους “ὠτοκάταξις”[17].
Γιὰ ν᾿ ἀποφύγουν τὸ μεγάλο πρήξιμο οἱ Ἀρχαῖοι ὅπως κι᾿ οἱ σύγχρονοι πυγμάχοι φοροῦν τὰς “Ἀμφωτίδας”[18] δερμάτινα καλύμματα τοῦ κεφαλιοῦ ποὺ περιζώνουν τὰ μάγουλα καὶ τὸ σαγόνι.
Στοὺς ἀγῶνας ὅμως ποὺ δὲν φοροῦσαν τὰ προφυλακτικὰ αὐτὰ τὰ κτυπήματα ἦσαν μοιραῖα κι᾿ ἀναπόφευκτα.
Ὁ Δίων ὁ Χρυσόστομος ἐθαύμαζε τὸν πύκτην Μελαγκόμαν γιατὶ ὕστερα ἀπὸ τόσους ἀγῶνας ἦταν ἀρτιμελής. “Πυγμὴν οὖν ἀγωνιζόμενος οὕτως ὑγιὴς ἦν ὥσπερ τῶν δρομέων τις”[19].
Οἱ σατυρικοὶ ποιηταὶ τῆς Ἀρχαιότητος βρῆκαν ἐξαίρετο στόχο τῶν σαρκαστικῶν των βελῶν τὰ καβουρωμένα αὐτιὰ τῶν πυγμάχων καὶ διεσώθησαν μερικὰ ἐπιγράμματα πολὺ δηκτικά, φωτιὰ καὶ λαύρα, ποὺ ἀσφαλῶς θὰ ἦταν πανελληνίως γνωστά.
Νὰ ἕνα-δυὸ περίφημα:
«Τὸ σκυλλὶ τοῦ Ὀδυσσέα ὁ Ἄργος γνώρισε τὸν ἀφέντη του, ὕστερα ἀπὸ εἴκοσι χρόνια ἀπουσίας του, ἀλλὰ ἐσύ Στρατοφὼν πυγμαχήσας τέσσαρης μονάχα ὧρες ὄχι στὰ σκυλλιὰ μὰ στὴν ἴδια σου τὴν πόλι ἔγινες ἀγνώριστος! Κι᾿ ἂν θὰ ἤθελες νὰ ἰδῇς τὸ πρόσωπό σου στὸν καθρέφτη θἄλεγες μὲ ὄρκον “Μὰ τὴν πίστη μου δὲν εἶμαι ὁ Στρατοφών”»[20].
Νὰ κι᾿ ἕνα ἄλλο:
«Τὸ κεφάλι σου Ἀπολλοφάνη ἔγινε κόσκινον ἀπὸ τὰ κτυπήματα. Ἀλλὰ δίχως φόβο συνέχιζε τοὺς ἀγώνας σου. Κι᾿ ἂν κτυπηθῇς κι᾿ ἀπὸ πάνω ἀκόμη δὲν ἔχεις νὰ πάθῃς τίποτε! Περισσότερα κτυπήματα δὲν μπορεῖς ν᾿ ἀποκτήσῃς! Τὸ κεφάλι σου δὲν ἔχει χῶρο γι᾿ ἄλλα!» [21].
Ἀπὸ τοὺς δικούς μας μεγάλους πυγμάχους ὁ Χριστοφορίδης παρουσιάζει τ᾿ αὐτιά του δίχως καμμιὰ βλάβη. Μὰ καὶ τοῦ Βάσση τ᾿ αὐτιὰ καὶ τοῦ Τζανετοπούλου δὲν χάλασαν πολύ. Ἐλάχιστα, ποὺ μήτε καὶ διακρίνονται. Μονάχα ὁ Βακιρλῆς ἀναγκάσθηκε δυὸ χρόνια στὴν Ἀμερικὴ νὰ μείνῃ στὸ περιθώριο γιατὶ φούσκωσαν τόσο πολὺ τ᾿ αὐτιά του ποὺ σκέπασαν σἄν μανιτάρια καὶ τὸ ἀκουστικό του τύμπανο. Ὕστερα πῆγε γιὰ ἐγχείριση.
Ὁ κ. Σοφρώνιος»
«Ἀθλητισμός»,
12-08-1940.
[1] «σκηνή» από την συγκλονιστική ομηρική περιγραφή του πεισματώδους, πλην ισόπαλου, παλαιστικού αγώνα μεταξύ Οδυσσέα και Αίαντα, στην ραψωδία Ψ της Ιλιάδας («ἆθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ»), όπου και οι δυο ήρωες-παλαιστές ανακηρύχθηκαν νικητές από τον αθλοθέτη Αχιλλέα, που απένειμε στον καθένα τους το ίδιο βραβείο {«νίκη δ᾽ ἀμφοτέροισιν· ἀέθλια δ᾽ ἶσ᾽ ἀνελόντες» Ψ 735), δηλαδή ένα μεγάλο τρίποδα και μια σκλάβα.
«Στα θρασεμένα μέσα χέρια τους, καθώς μεβιάς τραβούσαν,
τρίζαν οι ράχες τους, κι εχύνουνταν ο ιδρώτας τους ποτάμι,
και τα πλευρά τους κι οι ώμοι εγέμισαν με μελανιές ολούθε,
ματοκομμένες, μαυροκόκκινες, μ᾿ αυτοί τη νίκη πάντα
λαχτάριζαν, το καλοδούλευτο τριπόδι ποιος θα πάρει.»
Ψ 714-718, Μετάφραση Καζαντζάκη-Κακριδή.
[2] «Εἶναι πιθανὸν νὰ ὑπῆρχε {στην αρχαία Βέροια} μία ἢ καὶ περισσότερες παλαῖστρες, ἂν ληφθεῖ ὑπ’ ὄψη ὅτι στὸν 4ο στίχο τῆς δεύτερης ὄψεως τοῦ γυμνασιαρχικοῦ νόμου διευκρινίζεται ὅτι ὅποιος συχνάζει στὸ γυμνάσιο δὲν μπορεῖ νὰ ἀσκεῖται σὲ ἄλλη παλαίστρα τῆς ἴδιας πόλεως. Ἂν τὸ κείμενο αὐτὸ ἐμπνέεται ἀπὸ βασιλικὸ «διάγραμμα» γενικῆς ἰσχύος ποὺ ἀπευθύνεται σὲ ὅλες τὶς πόλεις τοῦ μακεδονικοῦ βασιλείου, δὲν ἀποτελεῖ ἀσφαλῶς τεκμήριο γιὰ τὴν Βέροια. Ἂν ὅμως ἰσχύει μόνον γιὰ τὴν Βέροια, ἐπιβεβαιώνει ὅτι ὑπῆρχε τοὐλάχιστον μία παλαίστρα στὴν πόλη.», Laurence Brocas-Deilassieux, Ἀρχαία Βέροια: Μελέτη Τοπογραφίας, έκδ. Δήμου Βέροιας και Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (Κέντρον Ελληνικής και Ρωμαϊκής Αρχαιότητος-Παράρτημα Βεροίας), 1999, σ. 90.
[3] Νεδίρτσε (Νιδήρ) = Άνυδρο Πέλλας [: β.δ. της 28-06-1918 «Περὶ ἀναγνωρίσεως Κοινοτήτων ἐν τῇ Γενικῇ Διοικήσει Θεσσαλονίκης», ΦΕΚ Α’ 152/09-07-1918, «[…] Ἀναγνωρίζονται ἐν τῇ Γενικῇ Διοικήσει Θεσσαλονίκης […] Ἐν τῇ Ὑποδιοικήσει Γενιτσῶν […] 9) Ὁ συνοικισμὸς Καλλίνιτσα ὑπὸ τὸ ὄνομα “Κοινότης Καλλινίτσης” καὶ ἕδρα τὸν ὁμώνυμον συνοικισμόν. Πρὸς τὴν κοινότητα Καλλινίτσης ἑνοῦνται καὶ οἱ συνοικισμοὶ Μανδάλεβον, Νιδέρτσεβον καὶ Σένδελ. […]». δ. της 13-03-1926 «Περὶ ἐγκρίσεως μετονομασίας κοινοτήτων καὶ συνοικισμῶν αὐτῶν τοῦ νομού Πέλλης», ΦΕΚ Α’ 97/18-03-1926, «[…] ἐγκρίνομεν τὴν μετονομασίαν κοινοτήτων καὶ συνοικισμῶν αὐτῶν ἐν τῷ νομῷ Πέλλης ὡς ἑξῆς: […] Γ’ Ἐν τῇ Ὑποδιοικήσει Γιαννιτσῶν […] 20) Οἱ συνοικισμοὶ […] ε’) Νιδὴρ εἰς Ἄνυδρο (τὸ) […]»].
[4] Καϊλάρια = Πτολεμαΐδα [: δ. της 20-01-1927 «Περὶ μετονομασίας κοινοτήτων καὶ συνοικισμῶν», ΦΕΚ Α’ 18-01-02-1927, «[…] ἐγκρίνομεν ἵνα αἱ κάτωθι κοινότητες καὶ συνοικισμοὶ αὐτῶν μετονομασθῶσιν ὡς ἑξῆς: 1ον Ἐν τῷ Νομῷ Κοζάνης […] Γ’) Ἐν τῇ Ὑποδιοικήσει Καϊλαρίων […] 29) Ἡ Κοινότης Καϊλαρίων μετονομάζεται εἰς “κοινότητα Πτολεμαΐδος” καὶ ὁ ὁμώνυμος αὐτῇ συνοικισμὸς Καϊλάρια εἰς “Πτολεμαΐς”. […]»• στο τέλος του ίδιου έτους (1927) ακολούθησε και η μετονομασία της Επαρχίας: δ. της 12-12-1927 «Περὶ μετονομασίας ἐπαρχιῶν», ΦΕΚ Α’ 304/21-12-1927, «[…] ἄρθρον μόνον […] 3) Ἡ ἐπαρχία Καϊλαρίων μετονομάζεται ἐπαρχία Ἐορδαίας. […]»].
[5] Μαγιαδάγ (Μαγιάδα) = Φανός Κιλκίς [: δ. της 01-11-1926 «Περί μετονομασίας κοινοτήτων και συνοικισμῶν Ὑποδιοικήσεως Βερροίας κλπ», ΦΕΚ Α’ 401/12-11-1926, «[…] ἐγκρίνομεν ἵνα αἱ κάτωθι κοινότητες καὶ συνοικισμοὶ αὐτῶν μετονομασθῶσιν ὡς ἑξῆς: Αον Νομὸς Θεσσαλονίκης […] 3) Ὑποδιοίκησις Γουμενίτσης […] 15) Ἡ κοινότης Μαγιαδὰγ μετονομάζεται εἰς “κοινότητα Φανοῦ” καὶ ὁ ὁμώνυμος αὐτῇ συνοικισμὸς Μαγιαδὰγ εἰς “Φανὸς” (ὁ). […]»].
[6] Σταμάτιος Σταματίου (1881-1946), δημοσιογράφος, συγγραφέας, σκιτσογράφος και πολιτικός• Νομάρχης Πέλλας (από 13-09-1918 έως 09-11-1920, και από 06-12-1922 έως 21-06-1924)• διετέλεσε, επίσης, Νομάρχης Φλώρινας, Δράμας, και Ρεθύμνης• απολαυστικά χρονογραφήματα και ευθυμογραφήματά του (με υπογραφή την βραχυγραφία «Σταμ.Σταμ.»), που περιγράφουν, μεταξύ άλλων, στιγμιότυπα των πρώτων μεταπελευθερωτικών ημερών (αλλά και των χρόνων της δεκαετίας του 1930) της Βέροιας, ελπίζεται ότι θα παρουσιαστούν σε προσεχή σημειώματα.
[7] πιθανή αποκρυπτογράφηση του αρκτικόλεξου: «Φιλαθλητικός Όμιλος Νέων Βερροίας» (;) ή «Νέας Βερροίας» (;).
[8] του Παράσχου Μπόρα (Κοτίδη), από την Κερασούντα του Πόντου, του στυλοβάτη της ελληνικής πάλης, παμπρωταθλητή Ελλάδος το 1933, ιδρυτή του ιστορικού συλλόγου “Άτλας” Καλλιθέας, πρώτου προπονητή του (μετέπειτα) ολυμπιονίκη παλαιστή Μπάμπη Χολίδη, και παππού του, επίσης, ολυμπιονίκη παλαιστή Ηρακλή Δεσκουλίδη• ο Παλαιστικός Σύλλογος Θέρμης (Θεσσαλονίκης), ιδρυθείς από τον ανεψιό του Θεόφιλο Τριανταφυλλίδη, φέρει στον τίτλο του το όνομά του: «Παλαιστικός Σύλλογος Θέρμης “Παράσχος Μπόρας”».
[9] προφητικοί γεωγραφικοί προσδιορισμοί!
Συνέχεια στη σελίδα 12
[10] Ανδρέας Λαμπράκης (1920 – ;), «εἰς ἡλικίαν 15 (!) ἐτῶν ἐνεφανίσθη τὸ πρῶτον εἰς τὴν πάλην τὸ 1935. {και παρ’ ότι έφηβος} κατήγαγε θριάμβους εἰς ὅλα τὰ παλαιστικὰ ρὶγκ {στην Ελλάδα: Αθήνα, Πειραιά, Ηράκλειο, Κόρινθο, Θεσσαλονίκη, Βέροια, κ.α., – και αργότερα στο εξωτερικό}»• συμμετείχε, υποδυόμενος τον εύρωστο σωματοφύλακα του εκάστοτε πρωταγωνιστή, στις ελληνικές ταινίες «Μὴν ἐρωτεύεσαι τὸ Σάββατο» (1962), «Ὀργὴ» (1962), «Αὐτὸ τὸ κάτι ἄλλο!» (1963).
[11] Χαράλαμπος Καραγιάννης, από το μαρτυρικό Φουλατζίκι της Βιθυνίας, αθλητής με υπερφυσικές δυνάμεις και πολλές τοπικές και πανελλήνιες διακρίσεις• ο Παλαιστικός Σύλλογος του Ευρωπού Κιλκίς (όπου, ως πρόσφυγας, μετά το 1922, εγκαταστάθηκε) φέρει στον τίτλο του το όνομά του: «Παλαιστικός Σύλλογος Ευρωπού “Καραγιάννης”».
[12] του «κ. Σοφρωνίου», που μάλλον αποτελούσε το δημοσιογραφικό ψευδώνυμο είτε του κορυφαίου συντάκτη του «Ἀθλητισμοῦ» Πάνου Μακρίδη, είτε άλλου τινός συνεργάτη της ίδιας εφημερίδας.
[13] πλήρης τίτλος «Ἀθλητισμὸς τῆς Ἑλλάδος – Μεγάλη Βαλκανικὴ Ἀθλητικὴ Ἐφημερίς», πρόγονος της ιστορικής «Ἀθλητικῆς Ἠχοῦς».
[14] Αποκτώντας, εξ αιτίας των χτυπημάτων, το -κατά την παλαιστική ορολογία- «αυτί κουνουπίδι» (cauliflower ear).
[15] ὠτοθλαδίας = ο με συντριμμένο, τσακισμένο αυτί [: οὖς, ὠτὸς = αυτί + θλαδίας < θλῶ = συντρίβω, τσακίζω].
[16] τὰ ὦτα κατεαγότες = αυτοί που έχουν σπασμένα αυτιά [κατεαγότες / κατεαγώς: μετοχή μέσου-παθητικού παρακειμένου του ρ. κατάγνυμι = συντρίβω, σπάζω].
[17] ὠτοκάταξις = η πάθηση του σπασμένου αυτιού• και για πυγμάχο: αυτός που έχει σπασμένα αυτιά [: οὖς, ὠτὸς = αυτί + κάταξις < κατάγνυμι = συντρίβω].
[18] ἀμφωτίδες (ή ἐπωτίδες): κάλυμμα για την προστασία των αυτιών από τα χτυπήματα• τις αποτελούσαν δυο στρογγυλά κομμάτια από δέρμα δεμένα με λεπτές λωρίδες γύρω από το κεφάλι και κάτω από το σαγόνι.
[19] Δίων Χρυσόστομος (40-120 μ. Χ.): σε δύο λόγους του αναφέρεται στον βίο του πυγμάχου Μελαγκόμα. Ο Μελαγκόμας, από την Καρία της Μικράς Ασίας, αναδείχθηκε ολυμπιονίκης στο άθλημα της πυγμαχίας το 45 μ.Χ. Ο Δίων τον θεωρούσε πρότυπο ιδανικού αθλητή:
«πυγμὴν γοῦν ἀγωνιζόμενος οὕτως ὑγιὴς ἦν ὥσπερ τῶν δρομέων τις, οὕτω δὲ σφόδρα γεγύμναστο καὶ τοσοῦτο περιῆν τοῖς πόνοις, ὥστε δυνατὸς ἦν καὶ δύο ἡμέρας ἑξῆς μένειν ἀνατετακὼς τὰς χεῖρας, καὶ οὐκ ἂν εἶδεν οὐδεὶς ὑφέντα αὐτὸν ἢ ἀναπαυσάμενον, ὥσπερ εἰώθασιν.»
Δίων Χρυσόστομος, Λόγοι, Μελαγκόμας Β, 7.
[20] Επίγραμμα του σατιρικού ποιητή Λουκιλλίου (59-139 μ.Χ.)• Παλατινή Ανθολογία, ΧΙ, 77:
Εἰκοσέτους σωθέντος Ὀδυσσέος εἰς τὰ πατρῷα
ἔγνω τὴν μορφὴν Ἄργος ἰδὼν ὁ κύων·
ἀλλὰ σὺ πυκτεύσας, Στρατοφῶν, ἐπὶ τέσσαρας ὥρας
οὐ κυσὶν ἄγνωστος, τῇ δὲ πόλει γέγονας.
ἢν ἐθέλῃς τὸ πρόσωπον ἰδεῖν ἐς ἔσοπτρον ἑαυτοῦ,
Οὐκ εἰμὶ Στρατοφῶν, αὐτὸς ἐρεῖς ὀμόσας.
Το επίγραμμα αυτό το παρουσίασε στον «Λαό», όπως πάντα αριστοτεχνικά μεταφρασμένο και εποικοδομητικά σχολιασμένο, ο σεβαστός μου δάσκαλος, Καθηγητής κύριος Θωμάς Γαβριηλίδης:
«1. Όταν εγύρισε γερός στη γη την πατρική του
2. Ο Οδυσσέας ύστερ’ από μια εικοσαετία,
3. Ο σκύλος του τον γνώρισε, μόλις τον είδε, ο Άργος,
4. Ενώ εσένα, Στρατοφών, μετά ‘πο πυγμαχία,
5. Που κράτησε συνολικά τέσσερις βέβαιες ώρες,
6. Σ’ αναγνωρίζουν τα σκυλιά μα όχι και η πόλη.
7. Κι αν θα θελήσεις για να δεις πως είσαι στον καθρέφτη,
8. “δεν ειμ’ ο Στρατοφών” θα πεις εσύ δίνοντας κι όρκο.»
Θωμάς Γαβριηλίδης, Επιγράμματα από την Ελληνική Ανθολογία / Λουκιλλίου
“Σε Πυγμάχους”, Λαός, 14-15 Δεκ. 2024, σ. 8.
[21] Επίγραμμα του σατιρικού ποιητή Λουκιλλίου (59-139 μ.Χ.)• Παλατινή Ανθολογία, ΧΙ, 78:
Κόσκινον ἡ κεφαλή σου, Ἀπολλόφανες, γεγένηται
ἢ τῶν σητοκόπων βυβλαρίων τὰ κάτω·
ὄντως μυρμήκων τρυπήματα λοξὰ καὶ ὀρθά,
γράμματα τῶν λυρικῶν Λύδια καὶ Φρύγια.
πλὴν ἀφόβως πύκτευε· καὶ ἢν τρωθῇς γὰρ ἄνωθεν,
ταῦθ’, ὅσ’ ἔχεις, ἕξεις· πλείονα δ’ οὐ δύνασαι.
[«Ο κ. Σοφρώνιος», στην απόδοσή του, παραλείπει τις πανέξυπνες παρομοιώσεις των στ. 2-3-4: ο Λουκίλλιος βλέπει το κεφάλι του πυγμάχου να έχει γίνει «σαν τις κάτω άκρες των βιβλίων που τις έφαγε ο σκόρος» και να είναι γεμάτο «λοξές και όρθιες τρύπες σαν μυρμηγκοφωλιά ή σαν τα γράμματα {τις νότες, τα σημαδόφωνα} των λυρικών ποιητών {τη λύδια και τη φρύγια μουσική κλίμακα}»!].
