«ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ» Η κραυγή των Ελλήνων του 21

Γράφει ο  Παναγιώτης Παπαδόπουλος Φιλόλογος

Η Αγία Λαύρα. Το Μοναστήρι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου των Καλαβρύτων, του θρύλου και της ελληνικής ιστορίας γιορτάζει το Μεγάλο Ξεσηκωμό. Το λίκνο της αναγεννημένης, από τις στάχτες και τα αποκαΐδια, σκλαβωμένης Ελλάδας στέλνει το δικό του μήνυμα στην εποχή της αμφισβήτησης των αξιών . Η Αγία Λαύρα. Είναι η φλόγα  της ελευθερίας και της τραυματισμένης αξιοπρέπειας των Ελλήνων. Είναι η μέρα της  25ης Μαρτίου του 1821.

Ημέρα γεμάτη μυστήριο. Παράδοση και ιστορία, σαν δίδυμες αδελφές, ακολουθούν παράλληλους δρόμους της πορείας της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού, Στην Αγία Λαύρα, το ιστορικό Μοναστήρι των Καλαβρύτων θα συναντηθούν σήμερα παράδοση και ιστορία.

Εκεί θα χτυπάει  την  ημέρα αυτή  η καρδιά των Ελλήνων. Εκεί είναι στραμμένα  τα βλέμματα όλων εκείνων, που πιστεύουν στα οράματα και τις πανανθρώπινες αξίες της φυλής μας. Θα γιορτάσουν πάλι την  μεγάλη γιορτή της Ορθοδοξίας του Ευαγγελισμού  στο ιερό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στα Καλάβρυτα  και την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου  του 1821,  

    Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος,  κλήρος και λαός  θα τιμήσουν την 25 Μαρτίου στις εκκλησίες τον Ευαγγελισμό της Παναγίας ότι θα  γεννήσει τον Σωτήρα του κόσμου, το Χριστό. Την ίδια, όμως, μέρα θα αποδώσουν και τον οφειλόμενο σεβασμό στη μνήμη όλων εκείνων των ψυχών των Ελλήνων που ύψωσαν τις ουρανόμηκες κραυγές τους και θυσιάστηκαν  διεκδικώντας την Ελευθερία τους.

Υπάρχει, όμως κάποια ιστορική σύγχυση με την παράδοση  για την αλήθεια της  ύψωσης του Λάβαρου της Επανάστασης και της ορκωμοσίας των επαναστατών οπλαρχηγών  της ημέρας εκείνης της 25ης Μαρτίου στη Μονή του Μητροπολίτη Παλαιών Πατρών Γερμανό, Είναι βεβαιωμένο ιστορικά ότι στο Μοναστήρι της Αγίας Λαύρας, όπως σε όλα τα μοναστήρια , έγιναν συναντήσεις οργανωτικών συσκέψεων των οπλαρχηγών και των προκρίτων κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Κατοχής.

Ο Π. Π. Γερμανός, στα απομνημονεύματά του αναφέρει τη συνάντησή του με τους προκρίτους στις 5 Μαρτίου 1821. «Καμία υπεύθυνη μαρτυρία,» γράφει ο Β. Σφυρόερας «δεν υπάρχει για την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης από το ιστορικό Μοναστήρι.

Ο θρύλος που συνδέει το λάβαρο του μοναστηριού με τον Παλαιών Πατρών Γερμανό συνδυάζοντας την αυγή της Εθνεγερσίας με τον Ευαγγελισμό οφείλεται σε φανταστική περιγραφή του Γάλλου Πυκεβίλ».  Στη συνέχεια  ο Β. Σφυρόερας, αναφέρεται στην κατασκευή λαβάρου «στις αρχές του 18ου αι. ως σύμβολο της ελευθερίας και ότι «ο συμβολισμός αυτός έγινε ανεπιφύλακτα δεκτός από τον Ελληνικό λαό ανεξάρτητα από την ιστορική αλήθεια» 1.

Ο ίδιος ως συγγραφέας  του βιβλίου της Γ΄ Λυκείου στη σελ. 161 γράφει: « Η Επανάσταση που η  ημερομηνία της έναρξης είχε οριστεί η  25 Μαρτίου γενικεύθηκε στις 21 Μαρτίου.»  και ότι «στις 25 Μαρτίου στην Πάτρα ο Μητροπολίτης Π. Π. Γερμανός όρκισε τους αγωνιστές στην πλατεία Αγίου Γεωργίου».

  Ο  ιστορικός-συγγραφέας Αλέξανδρος. Δεσποτόπουλος γράφει για την Αγία Λαύρα. « Η ιστορική αλήθεια απέχει πολύ από τον θρύλο. Ούτε στις 25 Μαρτίου,  αλλά ούτε και στις 21 που έγινε η πρώτη πολεμική επιχείρηση βρισκόταν κανείς στη Αγία Λαύρα. Λίγες μέρες μετά την άφιξή τους εκεί στις 10 ή 13 Μαρτίου όλοι οι Αρχιερείς και η πρόκριτοι διασκορπίστηκαν στα ορεινά χωριά της Αχαΐας. »  Αναφέρει τον Κανέλλο Δεληγιάννη που συνδέει τα γεγονότα της Αγίας Λαύρας με την έναρξη  της Επανάστασης στις 23 Μαρτίου. Ακόμη αποδίδει τον θρύλο της Αγίας  Λαύρας στον ιστορικό Γάλλο Πουκεβίλ.2

 « Εκεί, (ο Πουκεβίλ) λίγα χρόνια αργότερα, στο έργο του «Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης» που δημοσίευσε το 1824  αφηγήθηκε ότι στην Αγία Λαύρα ο Παλαιών Πατρών Γερμανός τέλεσε δοξολογία, εκφώνησε επαναστατικό λόγο και όρκισε τους αγωνιστές, λεπτομέρειες που έχουν κριθεί ως φανταστικές από τους σύγχρονους ιστορικούς.3

      Η ομάδα του συναδέλφου, από την Ιωνίδειο, φιλολόγου Β. Σκουλάτου  στο βιβλίο της Γ΄ Λυκείου αναφέρει  ότι : «Οι Φιλικοί είχαν προσδιορίσει ως ημερομηνία έναρξης του Αγώνα την 25η Μαρτίου 1821. Τα γεγονότα εξελίχθηκαν διαφορετικά». Εκείνο όμως, που δεν αλλάζει είναι  η ψυχική δύναμη και η πίστη των Ελλήνων που μαζί με τον κλήρο θα μπορούσε να τροφοδοτήσει το  θάρρος εκείνο  εναντίον της πανίσχυρης τότε Τουρκίας.

Γι αυτό οι Φιλικοί συνέδεσαν την ημερομηνία της έναρξης της Επανάστασης της 25ης Μαρτίου  με ένα θρησκευτικό γεγονός , τον συμβολισμό του Ευαγγελισμού  της Θεοτόκου. Αυτήν την ημερομηνία γνώριζαν και διατήρησαν χωρίς να γνωρίζουν τις εξελίξεις  οι μυημένοι συνεργάτες  της Φιλικής Εταιρείας.  Ο γνωστός (αείμνηστος πλέον) Σαράντος  Καργάκος γράφει. Το ότι δεν ανυψώθηκε η σημαία της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα αυτό δεν σημαίνει τίποτε ούτε πρόκειται για ένα αλοστημένο ψέμα . «Ποτέ ο θρύλος  δεν πλάθεται αν δεν υπάρχει ζύμη αληθείας».4

Είναι ιστορικά αποδεκτό  ότι η παράδοση ήταν πηγή πληροφοριών για το συγγραφικό έργο του  Μωυσή (1225 π.χ.) και της συγγραφής της Ιλιάδας και της Οδύσσειας  του Ομήρου(800 π.χ.) Η Παράδοση και σήμερα πολλές φορές υπερισχύει των νόμων. Ο Κ. Τσάτσος σε μια ομιλία του είπε:«Αν θέλουμε να εμβαθύνουμε στο νόημα του 21 δεν πρέπει να λησμονούμε πως όλα τα ιστορικά γεγονότα, καθώς ανήκουν στο χώρο του πνεύματος και γενικά της ελευθερίας του ανθρώπου, δεν συλλαμβάνονται με γενικούς άκαμπτους νόμους ..αλλά με μια εξατομικευμένη ανάλυσή τους.»5

Βιβλιογραφία.1΄Σφυρόερας Β. Καθ. Πανεπιστημίου. Εγκ-  ΠΑΠΥΡΟΣΟΣ- LAROUSSE- BRITANIKA τ. ΙΒ. Σελ.37.- Βασίλειος Σφυρόερας. «Ιστορία νεότερη και σύγχρονη» σελ.160-161 εκδόσεις ΟΕΔΒ.1991-2.Αλ. Δεσποτόπουλος. «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» σελ. 83-84 τ. ΙΒ. Εκδοτική Αθηνών 3.Φραγκίσκος Πουκεβίλ. . «Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης» 1824..4.Σ. Καργάκος. Η Ελληνική Επανάσταση του 1821. Μέρος Β’ σελ18. εκδόσεις Realnews 5.Κωνσταντίνος Τσάτσος πρώην Πρόεδρος .Ελληνικής Δημοκρατίας. «Ομιλίες1975-1977»

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ