Της Αναστασίας Πάπαρη*
Παρουσία της υπουργού Πολιτισμού κ. Λίνας Μενδώνη, του υφυπουργού Ανάπτυξης κ. Λάζαρου Τσαβδαρίδη, της Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας κ. Αθηνάς Αηδονά, του προέδρου της Κεντρικής Επιτροπής Δήμων Ελλάδος (Κ.Ε.Δ.Ε.) κ. Λάζαρου Κυρίζογλου, μελών της Διοικούσας Επιτροπής της Κ.Ε.Δ.Ε., δημάρχων και αντιδημάρχων από μέρη της Επικράτειας, πραγματοποιήθηκε χθες, 04/09/2025 στο Κεντρικό Μουσειακό Κτήριο του Πολυκεντρικού Μουσείου των Αιγών, με τη συν-διοργάνωση της Κ.Ε.Δ.Ε. και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας, καθώς και τη συμμετοχή του Δήμου Βέροιας και της Π.Ε.Τ.Α. Α.Ε (υπαγόμενης στην ΚΕΔΕ), Ημερίδα με τίτλο
‘Το τοπόσημο ως συντελεστής οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης των τοπικών κοινωνιών’.
Σε μια γενική τοποθέτηση, η υπουργός αναφέρθηκε στο μέχρι σήμερα έργο του ΥΠΠΟ, στην συμβολή του πολιτισμού στη συνολική ανάπτυξη ενός τόπου και έκλεισε με την υπογράμμιση της συμβολής των μνημείων, ως διακριτών ‘τοπόσημων’ – καταλυτών της αναπτυξιακής διαδικασίας.
Οι εισηγητές επιστήμονες, δήμαρχοι και αντιδήμαρχοι, παρουσίασαν τις θέσεις και τις προτάσεις τους, αναδεικνύοντας τη χρησιμότητα του ‘τοπόσημου’ στο ευρύτερο χωρικό και αναπτυξιακό τους πρόγραμμα. Οι εισηγήσεις ήταν υψηλού επιπέδου προς ικανοποίηση του ακροατηρίου.
Στο κλείσιμο της Ημερίδας μου δόθηκε ο λόγος και αναφέρθηκα:
1. Στην ανάγκη εκπόνησης του Εθνικού Χωροταξικού Σχέδιου (ανά 25ετία) και του Ειδικού Χωροταξικού Σχεδίου για τον Πολιτισμό.
2. Στην ανάγκη δημιουργίας μητροπολιτικής διοίκησης σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, πόλεις με μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς (μνημεία UNESCO), διότι έτσι θα αξιοποιηθούν τα ‘τοπόσημά’ τους, όχι μεμονωμένα, αλλά συσχετισμένα μεταξύ τους στον πυκνό αστικό ιστό. Μόνον έτσι δημιουργείται προστιθέμενη αξία και παράγονται πολλαπλασιαστικά αναπτυξιακά αποτελέσματα. Για το θεσμικό πλαίσιο της μητροπολιτικής διοίκησης (‘μητροπολιτική περιφέρεια’) έχω αρθρογραφήσει σχετικά πρόσφατα.
3. Στην ανάγκη αξιοποίησης των σχετικών με το θέμα προτάσεων, που υποβάλλονται από φορείς, επιστήμονες και πολίτες στις έδρες των ΟΤΑ Α’ & Β’ βαθμού, όπως π.χ., η δημιουργία δικτύων διαδρομών επισκεπτών, που ενώνουν τα μνημεία και τα άλλα όχι κατ’ ανάγκη κηρυγμένα ‘τοπόσημα’ στις πόλεις και στην ύπαιθρο. Συνήθως οι προτάσεις αυτές φθάνουν μόνο μέχρι να λάβουν αριθμό πρωτοκόλλου, ενώ δεν δίδεται καμιά συνέχεια.
4. Επειδή, τόσο ο αστικός, όσο και ο εξωαστικός χώρος είναι κατάσπαρτοι από μνημεία και κηρυγμένα ή μη πολιτισμικά τοπία, η προσέγγισή τους να γίνεται στον πληθυντικό, αξιοποιώντας τα δίκτυα των δημοσίων χώρων που τα συνδέουν και τα οποία θα πρέπει να καταστούν προσβάσιμα για όλους: τα ‘τοπόσημα’ στον πληθυντικό και τα πλέγματα των δημοσίων χώρων που τα συνδέουν να είναι προσβάσιμα από όλους.
5. Παράλληλα με την ιστορική και κοινωνιολογική έρευνα, καταλυτικό ρόλο σ’ αυτή την προσπάθεια μπορεί να διαδραματίσει η έρευνα σε όλες τις χωρικές κλίμακες: αρχιτεκτονική, αστική / πολεοδομική και χωροταξική. Κατ’ αυτό τον τρόπο θα καταστεί δυνατή η μέγιστη αξιοποίηση των ‘τοποσήμων’ – χρηστική / λειτουργική και συμβολική / νοηματική, χαρίζοντας μοναδικότητα στα πολύτιμα πολιτισμικά μας τοπία, αστικά και εξω-αστικά (brand name).
ΥΓ.: Ως Βεροιώτισσα, θεωρώ, πως ο Δήμος μας, ως ένας από τους οικοδεσπότες της εκδήλωσης, θα έπρεπε στο στάδιο της προετοιμασίας να δημοσιοποιήσει πρόσκληση στο τοπικό επιστημονικό δυναμικό και ειδικότερα στους Ημαθιώτες ιστορικούς, αρχιτέκτονες και πολεοδόμους, με στόχο την εκπροσώπηση του τόπου μας στον διάλογο που ξεκίνησε, πέραν των όσων παρουσίασε σε επανάληψη η τοπική Εφορεία Αρχαιοτήτων. Η απουσία αυτής της πρωτοβουλίας οδήγησε κατ’ ουσία στην πενιχρή παρουσία της τοπικής επιστημονικής κοινότητας και κατ’ επέκταση στην απουσία διαλόγου για την πολιτισμική / πολιτιστική και εν γένει ανάπτυξη της Ημαθίας και της Βέροιας σε σχέση με το βαρύτιμο πολιτιστικό μας απόθεμα σε αστικά και εξωαστικά πολιτισμικά τοπία.
Ο πληθυντικός των ‘τοποσήμων’ απαιτεί ταυτόχρονα επιστημονική γνώση και πλουραλισμό στον δημοκρατικό διάλογο.
*Δρ Αρχιτέκτων & Πολεοδόμος / Urban Designer
Dipl., MSc, M. Phil. & PhD (A.U.Th. & U.C.L., The Bartlett)
*Μέλος Συντακτικής Ομάδας, EuropeNow, CES, Temple University, USA,
Εμπειρογνώμων της ΕΕ για τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης
*Ιδρύτρια ARCHI.POLIS Dr Anastasia Paparis Architects & City Planners / Urban Designers,
*TEE, ΣΑΔΑΣ, ΣΕΠΟΧ, ISoCARP, exMRTPI
E-mail: anastpapa@teemail.gr, ecoc2021@gmail.com,
