Γράφει ο
Παναγιώτης
Παπαδόπουλος
Φιλόλογος
1.Η προσφορά του Αντάρτικου στον Πόντου. Η ανάγκη της αυτοπροστασίας του άμαχου πληθυσμού οδήγησε τους Ποντίους στη δημιουργία των αντάρτικων ομάδων στα βουνά .
Με την επιστράτευση των ανδρών από την ηλικία των 15 έως 70 ετών κατά την διάρκεια του Α Παγκοσμίου Πολέμου 1914-1918, οδήγησε πολλούς στρατεύσιμους να μη παρουσιαστούν, διότι γνώριζαν ότι η τύχη τους ήταν καταδικασμένη. Άλλοι πάλι μετά την επιστράτευσή τους δραπέτευσαν από τα στρατόπεδα και πήγαν στα βουνά.
Έτσι από τους φυγόστρατους και τους λιποτάκτες χριστιανούς των στρατοπέδων(των ταγμάτων θανάτου) δημιουργήθηκε ο πολυάριθμος στρατός που στήριξε τους καταδιωκόμενος συμπατριώτες τους . Ήταν ένας αγώνας άνισος και σκληρός. Διεξάγονταν κάτω από δραματικές συνθήκες και πολλές στερήσεις.
Οι αντάρτες της Σάντας με αρχηγό τον Ευκλείδη Κουρτίδη ( τα οστά του οποίου φυλάσσονται στο Πανελλήνιο Προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά, της Βέροιας) θα γίνει ο φόβος και ο τρόμος των Τούρκων. Κάποτε ο αριθμός τους θα φτάσει και τις 20 χιλιάδες, κατά την εκτίμηση του Μητροπολίτου Αμάσειας Γερμανού Καραβαγγέλη, ο οποίος ήταν και ο διοργανωτής τους. Έδωσαν πολλές μάχες και έγραψαν καινούργιες ένδοξες σελίδες στην ελληνική ιστορία. Δυστυχώς δεν αξιοποιήθηκαν από την τότε Ελληνική κυβέρνηση στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο στη Μ. Α
Το τέλος τους ήταν δραματικό. Όταν έγινε η ανταλλαγή των πληθυσμών οι αντάρτες έμεναν κάτω από δραματικές συνθήκες στην ύπαιθρο γιατί δεν υπήρχαν ελληνικοί πληθυσμοί για να έχουν καταφύγιο. Οι ελληνικές αρχές μετά το 1923 μεσολάβησαν και οι αντάρτες της Σάντας κατέβηκαν από τα βουνά με την παρουσία του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού.
Από τα χωριά που περνούσαν οι αντάρτες οι κάτοικοι έτρεχαν να δουν τα «θηρία» που αντιμετώπισαν μια ολόκληρη Αυτοκρατορία. Όταν τους είδαν στα χάλια τους, ένας Χότσας ρώτησε τον επικεφαλής φρουρό: «Αυτοί οι κακόμοιροι είναι οι αντάρτες της Σάντας»? Πήρε την εξής απάντηση. Αχ αν ήξερες Χότσα μου πόση ανδρεία κρύβεται κάτω από τα κουρέλια που βλέπεις δεν θα ρωτούσες. Και ο Χότσας έφτυσε στο έδαφος και είπε: Κρίμα στην Κυβέρνησή μας.
2. Η τύχη των ορφανών παιδιών. Ένα άλλο που τραυμάτισε στην καρδία των Ελλήνων ήταν η τύχη των ορφανών του Πόντου. Δεν είναι μόνο οι άντρες και οι γυναίκες που πλήρωσαν με τη ζωή τους το τίμημα της αντίστασης για την πίστη τους και την αφοσίωσή τους στην ιστορική τους πατρίδα την Ελλάδα.
Θύματα υπήρξαν και τα παιδιά, πολλά από τα οποία εξοντώθηκαν κατά τις θανατηφόρες αποστολές εκτοπισμού , ενώ κάποια άλλα έμειναν κλαίγοντας στους έρημους δρόμους. Ποτέ δεν θα μάθουμε πόσα παιδιά των Ελληνικών οικογενειών χάθηκαν ενώ κάποια άλλα αρπάχτηκαν από την ζεστή αγκαλιά της μητέρας τους και οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα των γενιτσάρων. Πόσα αγοράκια και κοριτσάκια γνώρισαν τη βία και την ταπείνωση, ενώ κάποια άλλα οδηγήθηκαν στις μεγάλες αίθουσες των χαρεμιών για να ικανοποιήσουν τις ακορεστες επιθυμίες των Τούρκων Πασάδων. Κάποια παιδιά είχαν χάσει και τους δύο γονείς τους και έμειναν ορφανά στους δρόμους και οδηγήθηκαν σε ορφανοτροφεία για να καταλήξουν βορά σε άγνωστες οικογένειας της Τουρκίας και της Αμερικής.
Το μεγάλο ψέμα με την ανταλλαγή των πληθυσμών. Η κατάρρευση του Ελληνικού στρατού στο πολεμικό μέτωπο, τον Αύγουστο του 1922, σήμανε και το τέλος του Ελληνισμού της Μ. Α. και του Πόντου. Ο θρήνος και η συμφορά σκέπασε τις ελπίδες και τα όνειρα όλων των Ελλήνων της Μ. Α. και του Πόντου.
Η είδηση της κατάρρευσης συνοδεύτηκε με θρήνους και κλάματα για τη δική τους την τύχη αλλά και για την τύχη των παιδιών τους. Όλοι οι επιζήσαντες Πόντιοι πήραν τον πικρό δρόμο της προσφυγιάς και κατέληξαν πρόσφυγες άλλοι στη Ρωσία, στη Γεωργία και τη Συρία και οι περισσότεροι στην Ελλάδα. Στην πλειοψηφία τους γεωργοί ήταν στον Πόντο γι αυτό συνέχισαν την ίδια απασχόληση στους τόπους εγκατάστασής τους, αφού η πνευματική και οικονομική τους ηγεσία εξοντώθηκε βάναυσα.
Η εγκατάστασή τους στην Ελλάδα έγινε με τις χειρότερες συνθήκες. Όταν δόθηκε η εντολή της αλλαγής του πληθυσμού με κριτήριο τη θρησκεία στον Πόντο δεν υπήρχαν κάτοικοι. Οι Τούρκοι έφυγαν όλοι χωρίς να τους πειράξει κανείς, ενώ κάποιοι πούλησαν την ακίνητη περιουσία Πολλοί από τους Έλληνες πέθαναν από τις κακουχίες και τις αρρώστιες κατά τη διαδρομή του ταξιδίου με τα καράβια, ενώ κάποιοι άλλοι στα απολυμαντήρια της Μακρονήσου. Τις δραματικές εμπειρίες του που έζησε εκεί μου διηγήθηκε ο πατέρας λίγες ώρες πριν ξεκινήσει το ταξίδι στην αιωνιότητα..
Η συμπεριφορά των κρατούντων ήταν απαράδεκτη. Πολλές φορές θεωρούνταν και ανεπιθύμητοι από τους ντόπιους κατοίκους. Άνθρωποι νοικοκυραίοι και ευκατάστατοι που ζούσαν με αξιοπρέπεια στον Πόντο, τώρα νιώθουν την περιφρόνηση και την ταπείνωση. Ευτυχώς βρέθηκε ο Αμερικανός H. Morgethau ως πρόεδρος της Επιτροπής Αποκατάστασης και προσέφερε κάποια ανακούφιση. Έτσι αναγκάστηκαν να εγκατασταθούν με άθλιες συνθήκες και με μικρά παιδιά σε ακατοίκητες εκτάσεις τις οποίες με την εργατικότητά τους μετέτρεψαν σε σύγχρονες πόλεις και χωριά.
Γρήγορα θα προκύψουν μέσα από τις παράγκες οι επιστήμονες και οι έμποροι που θα κυριαρχήσουν στην οικονομία της Ελλάδος και του εξωτερικού. Ποτέ, όμως, δεν θα λησμονήσουν οι πρόσφυγες της πρώτης γενιάς την ευλογημένη γη του Πόντου την οποία εγκατέλειψαν βίαια. Θα μείνουν μέχρι το τέλος της ζωής τους αθεράπευτοι νοσταλγοί της γενέτειρας γης του Πόντου, συναίσθημα που κληρονόμησαν και οι απόγονοί τους.
