Του ιερέως
Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
«Στους γέρους αρέσει να δίνουν καλά μαθήματα, για να παρηγορούνται που δεν είναι πια σε θέση να δώσουν κακά παραδείγματα»
Λα Ροσφουκώ
Γράφει, φίλοι αναγνώστες, ο Ρώσος συγγραφέας Τουργκένιεφ (1818-1883): Η ψυχή του άλλου είναι ένα σκοτεινό δάσος.
Μα αν αυτό ισχύει για την οποιαδήποτε ψυχή, τότε, στ’ αλήθεια, πόσο πιο μυστηριώδης, πιο δυσπρόσιτη και ανεξιχνίαστη είναι η ψυχή του νέου! Μια ψυχή ευμετάβλητη, γεμάτη θύελλα και πάθος, πείνα και δίψα αβάστακτη, μοναδική. Και όμως, αυτήν την ψυχή που απαιτεί μεγάλη δεξιοτεχνία για να την ανιχνεύσει κανείς και να την καθοδηγήσει, πόσες φορές αστόχαστα και με εισαγγελική αυστηρότητα δεν την κατακρίνουμε για τις απροσάρμοστες, με την κοινή λογική, εκδηλώσεις της. Μας «παρέχει πράγματα» και μας σκανδαλίζει, όποια εκδήλωσή της νομίζουμε πως φανερώνει ηθικό κατρακύλισμα, ξενομανία, αναρχισμό, υποταγή στον υλισμό, εξοβελισμό του πνεύματος, κυνική άρνηση των ιδανικών που αιώνες έθρεψαν τις πολιτισμένες κοινωνίες και τόσα άλλα.
Δεν γνωρίζω, όμως, όσοι από αυτούς που θεωρούν τον εαυτό τους τόσο ηλικιωμένο, ώστε να μη μπορεί να μετάσχει στις νεανικές τρέλες, αν νιώθουν ποτέ συνενοχή για τα νεανικά παραστρατήματα.
Φοβάμαι πολύ πως εξαιρούμε, ο καθένας χωριστά, τον εαυτό μας και μετατοπίζουμε την ευθύνη. Γιατί τα νεανικά παραστρατήματα δεν είναι, σε καμία περίπτωση, συνέπειες της αυτόματης γένεσης. Είναι κακό διαιωνιζόμενο, κληρονομικό. Γι’ αυτό ακριβώς το λόγο κάποιο φταίξιμο στην προκειμένη περίπτωση σημαντικό, έχουν και οι κληροδότες. Η δε ευθύνη καταλογίζεται στους θεματοφύλακες των παραδόσεων του Έθνους, σ’ αυτούς που είναι εντεταλμένοι να παραδώσουν στις επερχόμενες γενιές τα σκυτάλη του πνεύματος, αφού, βεβαίως, αυτοί προηγουμένως, με τιμιότητα και ευσυνειδησία, έχουν φέρει σε αίσιο πέρας «τον καλόν αγώνα».
Οι νέοι της εποχής μας, κληρονόμησαν, βέβαια, μια κοσμο-ΘΕΩΡΙΑ η βίο-ΘΕΩΡΙΑ. Δεν αντίκρυσαν, όμως, στο δύσκολο δρόμο της ζωής τους, ζωντανές παρουσίες ιδανικών, βιωμένη αρετή. Άκουσαν όμορφες συμβουλές, δεν γοητεύτηκαν, όμως, με καλά παραδείγματα. Γι’ αυτό δεν πίστεψαν ποτέ στο δυνατό της πραγματοποίησης όλων όσων θεωρητικά τους παραδόθηκαν.
Τραγικοί θεατές, αλλά και μέτοχοι του δέους και της αγωνίας που αισθάνεται η ανθρωπότητα μπροστά στο παγερό θέαμα της μηχανής, ακούσιοι συνδαιτυμόνες στο τραπέζι του αλληλοσπαραγμού των εθνών και της τρομοκρατίας, θα αναρωτιούνται ασφαλώς τι φταίνε που είναι παιδιά της εποχής μας.
Τα αμείλικτα όμως «κατηγορώ» εκτοξεύονται καταιγιστικά εναντίον τους, σαν να είναι αποκλειστικά αυτοί οι φταίχτες. Δεν γνωρίζουν ίσως, όσοι τους κατηγορούν, ότι για να έχουμε απαιτήσεις από τους νέους, πρέπει κάτι αξιόλογο να τους προσφέρουμε. Παρά ταύτα εμείς συνεχίζουμε να τους προσφέρουμε φλούδες όχι ουσία. Οι κατ’ εξοχήν χώροι της αγωγής των νέων, τα σχολεία, έχουν μετατραπεί, στον καιρό μας, σε εργοστάσια μαζικής παραγωγής εγγραμμάτων (αν πράγματι παράγονται και τέτοιοι).
Η αληθινή μόρφωση, η μόρφωση της ψυχής, βρίσκεται σε δευτερεύουσα θέση, όταν δεν απουσιάζει τελείως. Εξάλλου και όταν το σχολείο αγωνίζεται να προσφέρει σωστή αγωγή στο νέο άνθρωπο, τα πάντα, σε μια συνωμοτική ενότητα, αντιστρατεύονται στο έργο του και τα ζιζάνια καταπνίγουν τον καρποφόρο καρπό. Έχει πλημμυρίσει ο κόσμος μας από έναν άνεμο καυστικό, που αποξηραίνει κάθε ικμάδα τιμιότητας, ανθρωπιάς, θυσίας. Η αληθινή κοινωνικότητα χάνει καθημερινά έδαφος, παραχωρώντας την θέση της στον στυγνό ατομισμό και στην εγωλατρεία.
Από την άλλη πλευρά, η οικογένεια έχασε τον έλεγχο του παιδιού, για χάρη της φιλελεύθερης παιδαγωγικής (ίσως αδυναμίας να παιδαγωγήσει τον νέο). Έλειψε η στοργική ατμόσφαιρα και το πρόωρα χειραφετημένο παιδί έγινε δύσπλαστο, τις περισσότερες φορές επαναστατικό.
Έτσι, οι νέοι, στην πλειονότητά τους, έμειναν ακαθοδήγητοι οδοιπόροι, ανάμεσα στα ερείπια των ιδανικών. Η σημερινή Εκκλησία αγωνίζεται, παρά τη λυσσαλέα αντίδραση των γνωστών… κύκλων, να πλησιάσει τους νέους. Με τον τύπο της, με το ραδιόφωνό της, με την τηλεόρασή της, με τις κατασκηνώσεις της, με τις νεανικές της συντροφιές, κάνει έναν επίπονο, κουραστικό, εξαντλητικό ακόμη αγώνα, για να πείσει τους νέους ότι αυτά τα ιδανικά θεραπεύτηκαν και βιώθηκαν σ’ αυτόν τον τόπο.
Και ο αγώνας, φίλοι αναγνώστες, θα δικαιωθεί.
