Γράφει
ο Γιώργος
Ντελιόπουλος
Τα ποτάμια αποτελούν τις μεγάλες υδάτινες αρτηρίες που διασχίζουν ορεινές και πεδινές περιοχές, για να εκβάλουν τελικά στη θάλασσα ή σε κάποια λίμνη.
Ο κύριος όγκος του νερού τους προέρχεται από φυσικές πηγές. Εμπλουτίζονται όμως και από επιφανειακά νερά, όπως εκείνα της βροχής και του χιονιού. Η προσφορά του ποταμού στο περιβάλλον, του οποίου αποτελεί κύριο συστατικό, είναι απίστευτα μεγάλη. Τα όντα του φυτικού και ζωικού βασιλείου που ζουν μέσα στα νερά του και σε εκτάσεις γύρω από αυτόν είναι αναρίθμητα. Στην αρχαιότητα ο άνθρωπος, εντυπωσιασμένος από την θέα των ποταμών τους θεοποιούσε και τους λάτρευε. Ακόμα και στις μέρες μας υπάρχουν περιοχές της γης, όπου το λούσιμο στα νερά του ποταμού αποτελεί θρησκευτικό καθήκον, διότι πιστεύεται ότι επιφέρει τον εξαγνισμό σώματος και ψυχής. Άλλωστε και στη δική μας θρησκεία ένα ποτάμι -ο Ιορδάνης- κρατάει κυρίαρχη θέση.
Ίσως όμως δεν ήταν ο θαυμασμός και κάποτε το δέος που τον οδηγούσαν στη λατρεία. Κανένα άλλο μέρος της γης δεν παρείχε τόσες δυνατότητες και ευκαιρίες για επιβίωση στον πρωτόγονο προγονό μας. Από τον ποταμό εξασφάλιζε το πόσιμο νερό και κοντά σ’ αυτόν έβρισκε εύκολη και άφθονη τροφή ψαρεύοντας, κυνηγώντας ή συλλέγοντας καρπούς.
Δυστυχώς, τα υπέροχα αυτά οικοσυστήματα, που αποτελούσαν κάποτε πηγή ζωής έχουν υποστεί, με την γενίκευση της εκβιομηχάνισης, της επέκτασης των χημικών ουσιών στη γεωργία και το χειρότερο κάποτε με την εγκατάσταση γύρω απ’ αυτά πυρηνικών αντιδραστήρων, ανεπανόρθωτες καταστροφές. Τα διαυγέστατα πηγαία νερά τους μετατράπηκαν σε ρέουσες δηλητηριώδης μάζες. Η θέα τους προκαλεί πλέον θλίψη και αγανάκτηση
ΤΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΜΑΣ
Η περιοχή μας, το Ρουμλούκι, έχει το προνόμιο να διασχίζεται από μερικές αξιόλογες ποτάμιες αρτηρίες. Άλλωστε η ίδια η γόνιμη, εύφορη και παραγωγική πεδιάδα μας είναι δημιούργημα, κατά κύριο λόγο, δύο σπουδαίων ποταμών: του Αξιού και του Αλιάκμονα.
Ο Αλιάκμονας είναι το μοναδικό ποτάμι της πατρίδας μας, που πηγάζει από ελληνικό έδαφος και χύνεται σε ελληνική θάλασσα.
Η προσφορά του, παλιότερα και σήμερα, είναι ανεκτίμητη. Ως τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα αποτελούσε τη μοναδική πηγή ύδρευσης των χωριών της περιοχής μας, ενώ σήμερα τα νερά του φτάνουν ως το δίκτυο της Θεσσαλονίκης.
Ποτάμι ήρεμο και ειδυλλιακό κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, άλλαζε διάθεση και όψη τους χειμερινούς, ξεχείλιζε και πλημμύριζε όλο τον κάμπο, προκαλώντας καταστροφές σε καλλιέργειες, σε κοπάδια, σε νοικοκυριά. Η κατάσταση αντιμετωπίστηκε με την κατασκευή του αναχώματος τη δεκαετία του 1930. Αργότερα, στις στενωπούς που σχηματίζονται μεταξύ των Πιερίων και του Βερμίου, δημιουργήθηκαν φράγματα με διπλή χρησιμότητα: από τη μία παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και από την άλλη άρδευση του μακεδονικού κάμπου, με ένα πυκνό σύστημα καναλιών.
Η σημερινή εικόνα του Αλιάκμονα, παρουσιάζει δύο όψεις. Η μία είναι η χειμερινή. Τα νερά του καθαρά όσο και των πηγών της Δ. Μακεδονίας που τον τροφοδοτούν. Η άλλη, η θερινή, είναι, δυστυχώς, διαμετρικά αντίθετη. Τα απόβλητα εποχιακών βιομηχανιών τον μολύνουν επικίνδυνα.
Τάφρος 66: Στους πρόποδες του Βερμίου είναι κτισμένες τρεις γραφικές πόλεις, με καταπληκτική ομοιότητα μεταξύ τους. Η καθεμιά διασχίζεται από ένα ορμητικό ποτάμι. Η Έδεσσα από τον ομώνυμο Εδεσσαίο, η Νάουσα από την ιστορική Αραπίτσα και η Βέροια από το δικό της Τριπόταμο
Τα νερά των μικρών αυτών ποταμών, αφού πρόσφεραν τις αγαθές υπηρεσίες τους στα αστικά κέντρα που προαναφέραμε, κατέληγαν παλιότερα στη λεκάνη της λίμνης των Γιαννιτσών, στο γνωστό Βάλτο.
Το 1928 μια μεγάλη εταιρία ανέλαβε την αποξήρανση της λίμνης. Για το σκοπό αυτό κατασκεύασε μία τάφρος, ένα τεχνητό ποτάμι ουσιαστικά, μέσα στο οποίο διοχετεύτηκαν τα τρία ποτάμια των μακεδονικών πόλεων. Είναι η λεγόμενη Τάφρος 66, που εκβάλλει στον Αλιάκμονα, στο ύψος της Κουλούρας.
Δυστυχώς, το μεγάλο αυτό κανάλι που ανοίχτηκε για να εξυγιάνει μια περιοχή ελώδη και να την παραδώσει ως εύφορη γη στους αγρότες τις τελευταίες δεκαετίες έχει μεταβληθεί σε μάστιγα. Τους καλοκαιρινούς μήνες, λόγω της διοχέτευσης σ’ αυτήν λημμάτων από βιομηχανίες, κυρίως φρούτων, εκπέμπει μιαν αφόρητη δυσοσμία σε ακτίνα χιλιομέτρων. Είναι αυτή που μεταφέρει τη μόλυνση και στον Αλιάκμονα.
Ο Λουδίας: Μικρός σε μήκος, γνωστός και με την τουρκική του ονομασία Καρά-Ασμάκ, είναι ωστόσο το ποτάμι με το μεγαλύτερο βάθος πανελληνίως. Το βάθος αυτό μάλιστα παρέμενε σταθερό όλες τις εποχές, γεγονός που τον καθιστούσε κατάλληλο για την κίνηση επάνω του πλωτών μέσων.
Ο Λουδίας ήταν ακόμα γνωστός για το μεγάλο πλήθος ψαριών και χελιών, που ζούσαν στα νερά του. Αυτό, δυστυχώς, έπαψε να ισχύει μετά τη δεκαετία του 1970. Σήμερα τα νερά του έχουν γίνει αφιλόξενα και προσφέρονται μόνο για κωπηλασία.
