Γράφει ο Θωμάς Γαβριηλίδης
ΓΙΑ ΚΟΙΤΑΞΟΥ ΣΤΟΝ ΚΑΘΡΕΦΤΗ
1. Γεροντάκι με φωνάζουν περγελώντας με οι γυναίκες
2. και μου λένε «για κοιτάξου στον καθρέφτη
3. για να δεις από τα νιάτα σου τι έχει απομείνει!»
4. Αλλά εμένα είτε άσπρες είτε μαύρες τρίχες έχω δε με μέλει
5. μιας και πάω προς το τέλος
της ζωής μου.
6. Σταματώ και τις στενάχωρες
φροντίδες πιά για μύρα
7. μυρωδάτα και στεφάνια,
μ΄ωριοπέταλα λουλούδια,
8. και του Βρόμιου Διόνυσου
τις κρασοκατάνιξει.
ΠΑΛΛΑΔΑ Ε.Α. ΧΙ, 54
1. Γυραλέον με γυναίκες αποσκώπτουσι,
λέγουσαι.
2. εις το κάτοπτρον οράν λείψανον ηλικίης.
3. Αλλ΄ εγώ ει λευκάς φορέω τρίχας,
είτε μελαίνας
4. ουκ αλέγω, βιότου προς τέλος ερχόμενος.
5. Ευόδμοις δε μύροισι και ευπετάλοις
στεφάνοισι
6. και Βρομίω παύω φροντίδας αργαλέας.
ΣΧΟΛΙΑ
Το παραπάνω επίγραμμα του Παλλαδά αποτελείται από τρία ελεγειακά δίστιχα στα οποία το μέτρο ρέει ομαλά, όπως και η γλώσσα, που είναι εύκολα κατανοητή, επειδή δεν έχει πολύπλοκη σύνταξη. Στο σκωπτικό αυτό επίγραμμά του ο Παλλαδάς παρουσιάζοντας εικόνες από τη ζωή του (του σήμερα και του χτες) μας αποκαλύπτει την αλλαγή που έγινε μέσα του, όταν συνειδητοποίησε ότι η ζωή του πήγαινε προς το τέλος της.
Στα νιάτα του νοιαζόταν με τις ώρες πού θα έβρισκε μυρωδικά που γοητεύουν τις γυναίκες και στεφάνια με ωραιοπέταλα άνθη, που φοριούνταν σε διάφορες τελετές και σε συμπόσια και μαρτυρούσαν την καλαισθησία αυτών που τα φορούσαν, όπως και το σεβασμό τους στον πολυώνυμο Θεό, τον Βρόμιο Διόνυσο Βάκχο, το Θεό των κρασοκατανύξεων.
Τώρα που είναι γηραλέος, με φανερά τα σημάδια της περασμένης ηλικίας, αντιμετωπίζει με ψυχραιμία τα πειράγματα των γυναικών, τις οποίες άλλοτε τις έβλεπε «αφ’ υψηλού», και δεν κάνει καμία προσπάθεια να κρύψει το άσπρισμα των μαλλιών του, γιατί τώρα πια έχει καταλάβει ότι το μείζον πρόβλημα δεν είναι ο ερχομός των γηρατειών, αλλά το πλησίασμα της ώρας του θανάτου.
ΠΑΛΛΑΔΑΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ
Ο Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς έζησε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου κατά τα χρόνια 330-404 (τέταρτος αιώνας αρχές 5ου αι. μ.Χ.)
Εικάζεται ότι εξέδωσε ο ίδιος ανθολόγιο των επιγραμμάτων του, το οποίο πρέπει να πήρε στα χέρια του ο Αγαθίας ο Σχολαστικός, όταν σπούδαζε στην Αλεξάνδρεια και το συμπεριέλαβε στο δικό του ανθολόγιο που είχε τον τίτλο «Κύκλος» τον 6ο αι. μ.Χ.
Έτσι, αφού ο κύκλος του Αγαθία, ο στέφανος του Μελεάγρου του Γαδαρηνού, ο Στέφανος του Φιλίππου του Θεσσαλονικέα και η Μούσα Παιδική του Στράτωνα αποτέλεσαν το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής ανθολογίας του πρωθιερέα της Βυζαντινής αυλής του 10ου αιώνα Κωνσταντίνου Κεφαλά, έφτασαν ως εμάς τα επιγράμματα και του Παλλαδά.
Η Αλεξάνδρεια και κατά τον 4ο μ.Χ. αιώνα παρέμενε μια οικονομικά ισχυρή και πολυάνθρωπη πόλη, μια μεγαλούπολη, που όπως λέγεται περιείχε μέσα της πολλές πόλεις και η καθημερινή ζωή της έμοιαζε με «ατελείωτο πανηγύρι… από χορευτές, τραγουδιστές και δολοφόνους».
ΠΑΛΑΔΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ Ε.Α.Χ, 97
1 Λίτραν ετών ζήσας μετά γραμματικής
βαρυμόχθου
2 βουλευτής νεκύων πέμπομαι εις αϊδην.
ΜΙΑ ΛΙΤΡΑ ΧΡΟΝΙΑ = 72 ΧΡΟΝΙΑ
1 Αφού με τη γραμματική -βαριά η κούρασή της-
2 μιας λίτρας χρόνια έζησα, στον Άδη ξαποστέλνομαι
3 να αναλάβω σύμβουλος εκεί των πεθαμένων.
ΣΧΟΛΙΑ
1 Από το επίγραμμα αυτό του Παλαδά πληροφορούμαστε ότι ο επιγραμματοποιός το έγραψε όταν ήταν, 72 ετών, όσα δηλαδή ήταν και τα χρυσά νομίσματα που κόβονταν από μια λίτρα χρυσού. Με βάση το επίγραμμα αυτό και με συνδυασμούς πληροφοριών προερχόμενων από άλλα επιγράμματα του ίδιου, οι ασχοληθέντες με τη ζωή και το έργο του κατέληξαν σε διάφορες ημερομηνίες σχετικές με τη γέννηση και το θάνατό του.
Στον γράφοντα το σημείωμα αυτό η πιο πιθανή θεωρείται η περιλαμβανόμενη στο έργο του Τζίμη Παπανικολόπουλου «Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς και το τέλος μιας εποχής» (εκδόσεις Γαβριηλίδης Αθήνα 2010), σύμφωνα με την οποία ο Παλλάδας έζησε στα χρόνια 330-404 μ.Χ. και ήταν, όταν πέθανε, 74 χρόνων περίπου.
2 Γραμματική (τέχνη ή επιστήμη). Η λέξη γραμματική είχε τη σημασία που έχει και σήμερα, αλλά ανάλογα με τα συμφραζόμενα, έπαιρνε και τη σημασία της κριτικής δεξιότητας, της πολυμάθειας και της παιδείας.
3 Ο Παλλαδάς ήταν δάσκαλος της Γραμματικής και αρχαίας ελληνικής γλώσσας και ποιητής. Αν και με πολύ κόπο, όπως λέει ο ίδιος, όμως έβγαζε τα προς το ζην ως Γραμματικός, τότε που πολλοί ξένοι ήθελαν να ξέρουν ελληνικά, τη διεθνή γλώσσα της εποχής τους.
ΌΧΙ ΠΛΟΥΣΙΟΠΑΡΟΧΑ…
ΑΛΛΑ… ΤΡΕΦΩ…
1 Πλουσιοπάροχα δε λές, όμως
κι εγώ ταΐζω.
2 Παιδιά, γυναίκα, δούλο και ορνίθια
κι έναν σκύλο.
3 Γιατί στο σπίτι κόλακας δεν μπαίνει
το δικό μου.
ΟΥ ΔΑΨΙΛΩΣ… αλλ’ όμως τρέφω…
1 Ου δαψιλώς μεν, αλλ’ όμως καγώ τρέφω.
2 Παιδας, γυναίκα, δούλον, ορνίθας, κύνα.
3 Κόλαξ γαρ ουδείς τους εμούς πατεί
δόμους.
Το παραπάνω επίγραμμα του Παλλαδά, (4ο-5ο αιώνας μ.Χ), που είναι γραμμένο σε ιαμβικό τρίμετρο στίχο, έχω την γνώμη ότι δεν χρειάζεται μετάφραση, επειδή και η γλώσσα και η σύνταξή του δεν διαφέρει σχεδόν καθόλου από τη σύγχρονη αστική γλώσσα. Η οικογενειακή κατάσταση του Παλλαδά, ενός δασκάλου της ελληνικής γλώσσας, στη μεγάλη πόλη της Αλεξάνδρειας, της Αιγύπτου, τον τέταρτο και στις αρχές του πέμπτου μετά Χριστόν αιώνα, είναι αντιπροσωπευτική των «ελεύθερων» επαγγελματιών της εποχής του. Είναι έγγαμος και, όπως αναφέρει ο ίδιος, με τα έσοδά του μπορεί και συντηρεί σύζυγο, παιδιά, δούλο και κατοικίδια ζώα, κότες, σκύλο.
Η σύνθεση της «φαμίλιας» του Παλλαδά, έχω την γνώμη ότι μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι διέθερε κάποια μονοκατοικία στα περίχωρα της πολυάνθρωπης και πολύβουης αιγυπτιακής Αλεξάνδρειας, με προσκτίσματα, για τη στέγαση δούλου, ορνίθων, σκύλου και κήπο.
Ως δάσκαλος της ελληνικής γλώσσας και ως ποιητής, αποτελούσε μέλος της ακτινοβολούσας ελληνικής Αλεξάνδρειας, της Αθήνας της Αιγύπτου, και ως οικογενειάρχης και κάτοικος των περιχώρων της, απολαμβάνε και τα αγαθά της υπαίθρου. Ένας θαυμάσιος συνδυασμός δύο εντελώς διαφορετικών τρόπων ζωής. Τυχεροί όσοι και στις μέρες μας μπορούν να τον απολαμβάνουν.
