Της Ιωάννας Βαλδήρ
Η ελληνική κοινωνία αρέσκεται να αυτοπροσδιορίζεται μέσα από μύθους. Μαζευόμαστε τις Κυριακές γύρω από ένα τραπέζι γεμάτο φαγητό, για να καταπιούμε τις σιωπές μας. Αυτή είναι η ελληνική κοινωνία. Μια βιτρίνα γεμάτη «φιλότιμο» και «Αγία Οικογένεια», που αν την ξύσεις λίγο, βγάζει μούχλα. Μας αρέσει να δείχνουμε οικείοι, ζεστοί και ανοιχτοί, αλλά στην πραγματικότητα ζούμε μέσα σε ένα συλλογικό ψέμα. Κρατάμε τα προσχήματα, ενώ οι ζωές μας σαπίζουν πίσω από τις κλειστές κουρτίνες.
Ήρθε η ώρα να ξεράσουμε την υποκρισία.
1. Το συμβόλαιο της ενοχής. Γονείς-ιδιοκτήτες και παιδιά-αιώνιοι έφηβοι.
Στην Ελλάδα δεν γεννάς παιδιά, παράγεις επενδύσεις. Η ελληνική οικογένεια είναι μια επιχείρηση συναισθηματικού εκβιασμού. Σου αγοράζουν ένα σπίτι, σου πληρώνουν τις σπουδές, σου μαγειρεύουν μέχρι τα σαράντα σου, με ένα και μοναδικό αντάλλαγμα. Την ψυχή σου. Η ιδιοκτησία του παιδιού είναι απόλυτη.
Βλέπεις μαντράχαλους και γυναίκες στην καλύτερη ηλικία τους να ζητάνε την άδεια της μάνας τους για να ανασάνουν, εγκλωβισμένους σε μια αιώνια εφηβεία. «Εγώ θυσιάστηκα για σένα», ακούς, και αυτή η φράση είναι η πιο βαριά αλυσίδα. Δεν είναι η οικονομική κρίση που κρατάει τους νέους στα πατρικά τους, είναι ο τρόμος ότι, αν φύγουν, θα θεωρηθούν αχάριστοι. Προτιμάμε να έχουμε ανάπηρους ενήλικες, αρκεί να παραμένουν δικοί μας.
Η ελληνική οικογένεια, με το πρόσχημα της προστασίας, συχνά λειτουργεί ως ένας βελούδινος ζουρλομανδύας. Ο γονεϊκός έλεγχος δεν σταματά ποτέ, και η ενοχή γίνεται το απόλυτο εργαλείο χειραγώγησης. «Σου τα έδωσα όλα και έτσι μου το ξεπληρώνεις;». Αυτή η φράση έχει θάψει περισσότερα όνειρα και προσωπικότητες από οποιαδήποτε οικονομική κρίση.
2. «Τα εν οίκω μη εν δήμω. Το Xanax και η «στεναχώρια».
Αν πάθεις σκωληκοειδίτιδα, τρέχεις στο νοσοκομείο. Αν πάθεις κατάθλιψη, σου λένε «βγες μια βόλτα να ξεσκάσεις, έχει ήλιο». Η ψυχική υγεία στην Ελλάδα είναι μια πολυτέλεια για τους «τρελούς». Εμείς δεν έχουμε ψυχικά νοσήματα, έχουμε «στεναχώριες» και «νεύρα».
Η αλήθεια είναι ότι είμαστε μια κοινωνία στα πρόθυρα νευρικής κρίσης, που καταπίνει ηρεμιστικά σαν καραμέλες, αρκεί να μην το μάθει ο γείτονας. Το «τι θα πει ο κόσμος» είναι ο πραγματικός Θεός αυτής της χώρας. Γυναίκες που ανέχονται κακοποίηση, άντρες που πνίγουν την ταυτότητά τους, παιδιά που καταρρέουν από το άγχος, όλοι κουρδισμένοι να χαμογελάνε στις γιορτές. Η λειτουργική δυστυχία είναι το εθνικό μας σπορ.
3. Η αποθήκη των γερόντων. Η μεγάλη απάτη της σεβαστικής τρίτης ηλικίας.
Κουνάμε το δάχτυλο στους Ευρωπαίους που «πετάνε» τους γονείς τους στα γηροκομεία, ενώ εμείς τους κρατάμε στο σπίτι. Γιατί; Γιατί χρειαζόμαστε τη σύνταξή τους για να πληρώσουμε το ρεύμα και τη δωρεάν νταντά για τα παιδιά.
Η τρίτη ηλικία στην Ελλάδα είναι μια αργή, βιολογική τιμωρία. Τους κλείνουμε σε ένα δωμάτιο με μια τηλεόραση να παίζει σκουπίδια, τους φορτώνουμε σε μια υποπληρωμένη μετανάστρια για να μην μυρίζουν, και καθαρίζουμε τη συνείδησή μας επειδή «είναι μαζί μας». Τους στερούμε την αξιοπρέπεια, το δικαίωμα στην επιθυμία, στην ανεξαρτησία. Είναι ζωντανά έπιπλα που περιμένουν τη σειρά τους, την ίδια ώρα που εμείς δηλώνουμε υπερήφανοι για τον «σεβασμό» μας στους ηλικιωμένους.
4. Ο ρατσισμός του καναπέ και η «κανονικότητα».
Δεν είμαστε ρατσιστές, προς θεού. Είμαστε απλώς «παραδοσιακοί». Ο ρατσισμός μας δεν φοράει κουκούλες, φοράει παντόφλες. Είναι ο τρόπος που σφίγγει η κυρία την τσάντα της στο ασανσέρ όταν μπαίνει ο ξένος, είναι το «καλό παιδί, αλλά…» όταν συζητάμε για έναν γκέι, είναι η άρνηση να νοικιάσουμε το διαμέρισμα σε κάποιον που δεν έχει ελληνικό επίθετο.
Ανεχόμαστε τη διαφορετικότητα μόνο ως θέαμα στην τηλεόραση ή ως φτηνό εργατικό δυναμικό. Όταν ο «άλλος» διεκδικήσει να γίνει ίσος, να μπει στο σπίτι μας, να γίνει ο διευθυντής μας ή ο σύντροφος του παιδιού μας, τότε βγάζουμε τα νύχια μας. Η δήθεν φιλοξενία μας σταματάει ακριβώς εκεί που αρχίζει η δική μας άνεση.
Ξηλώνοντας το πλεκτό
Αλλάζει η κοινωνία επειδή αλλάζουν οι νόμοι; Μόνο όταν αρχίζεις να φτύνεις τις αλήθειες σου αντί να τις καταπίνεις. Όσο συνεχίζουμε να λατρεύουμε το είδωλό μας στον καθρέφτη, θα παραμένουμε μια χώρα γεμάτη θυμωμένους, καταπιεσμένους ανθρώπους που ξεσπούν ο ένας στον άλλον.
Το να είσαι ανατρεπτικός σήμερα στην Ελλάδα δεν σημαίνει να σπας βιτρίνες. Να λες τη μάνα σου χειριστική, τον πατέρα σου συντηρητικό, τον εαυτό σου υποκριτή. Αν δεν σπάσουμε αυτές τις μικρές, καθημερινές ομερτά, η Ελλάδα θα παραμείνει αυτό που είναι πάντα, ένα υπέροχο, ηλιόλουστο νεκροταφείο ζωντανών νεκρών. Να λες τα πράγματα με το όνομά τους, ακόμα κι αν αυτό χαλάει την ησυχία του κυριακάτικου τραπεζιού. Γιατί η αλλαγή δεν θα έρθει από αυτούς που βολεύονται στο ψέμα, αλλά από εκείνους που αντέχουν το βάρος της αλήθειας.
