Του Απόστολου Ιωσηφίδη
Με την αίσια ολοκλήρωση μιας ακόμη εντυπωσιακά δημιουργικής θερινής περιόδου, ερανίζεται η παρούσα αποδελτίωση, – αντιχάρισμα στους αγαπητούς συγχωριανούς, τα μέλη και τους φίλους του πολυπράγμονος Πολιτιστικού Ομίλου Ξηρολειβάδου, που κάθε χρόνο, αδιάκοπα, καθρεφτίζουν την απαράμιλλη ομορφιά της φύσης, τα ψήγματα της ιστορίας και το βάθος των παραδόσεων του Ξηρολειβάδου στην ποικιλία, την ποιότητα και το ήθος των εκδηλώσεων, με τις οποίες λαμπρύνουν τα καλοκαίρια του Βερμίου!
1.- Σχολικά.
Τρεις μέρες πριν αυτοκαταργηθεί (για να μετακομίσει στην Αθήνα, αναλαμβάνοντας τα ηνία σύμπασας της ελληνικής επικράτειας), η Προσωρινή Κυβέρνηση του αποκληθέντος «Κράτους της Θεσσαλονίκης» εκδίδει το τελευταίο (αρ. 102) φύλλο του Β’ τεύχους της επίσημης Εφημερίδας της (ΦΕΚ), στο οποίο, μεταξύ άλλων, δημοσιεύεται η απόσπαση, για τους μήνες Ιούνιο-Ιούλιο-Αύγουστο του 1917, δέκα (10) δασκάλων [από σχολεία: της Βέροιας (5), της Νάουσας (3), της Μελίκης (1) και των Παλιάμπελων (1)] «εἰς τὰ θερινὰ διαιτήματα τῶν βλαχοφώνων τῆς περιφερείας Βερροίας»• ήγουν, στα σχολεία: του Κάτω Σελίου (6), του Άνω Σελίου (2) και του Ξηρολειβάδου (2), όπου, στην διάρκεια του καλοκαιριού, φοιτούσαν τα παιδιά των εποχικά μετακινούμενων κατοίκων[1] των ορεινών αυτών οικισμών.
«Ἀνωτάτη Διεύθυνσις Δημοσίας
Ἐκπαιδεύσεως
Διὰ τοῦ ὑπ᾿ ἀριθ. 4154 {τῆς 2ας Ἰουνίου} διαταγματος τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἀποσπῶνται εἰς τὰ θερινὰ διαιτήματα τῶν βλαχοφώνων τῆς περιφερείας Βερροίας οἱ ἑξῆς διδάσκαλοι:
1] Εἰς τὸ σχολεῖον Κάτω Σελίου, α] Κ. Δημάδης, ἐκ τοῦ Α’ δημοτ. σχολείου Βερροίας ὡς διευθυντής, β] ὁ Ἐμ. Ντίνας ἐκ τοῦ Β’ ἀρρένων Βερροίας, γ] ὁ Ἀχ. Κοντογιάννης ἐκ τοῦ Β’ σχολείου Ναούσης, δ] ἡ Ἀγλαΐα Φουντούκα ἐκ τοῦ Β’ Βερροίας, ε] ἡ Καλλιόπη Καζαμπάκα ἐκ τοῦ σχολείου θηλέων Ναούσης, καὶ ς] ἡ νηπιαγωγὸς Φωτεινὴ Φουντούκα ἐκ τοῦ νηπιαγωγείου Βερροίας.
2] Εἰς τὸ σχολεῖον Ἄνω Σελίου, α] ὁ Θωμ. Οἰκονόμου ἐκ τοῦ σχολείου Μελίκης καὶ β] ἡ Μαρία Εὐθυμίου ἐκ τοῦ σχολείου θηλέων Ναούσης.
3] Εἰς τὸ σχολεῖον Ξηρολειβάδου, α] ὁ Ἐμ. Νικολαΐδης ἐκ τοῦ Α’ σχολείου Βερροίας καὶ β] ὁ ὑποδιδάσκαλος Ἀντ. Διβόπουλος ἐκ τοῦ σχολείου Λοτζάνου[2].
Οἱ ἄνω διδάσκαλοι ἀποσπῶνται ἀπὸ 1ης Ἰουνίου μέχρι τέλους Αὐγούστου ἐ.ἔ. ἐπὶ μηνιαίᾳ προσθέτῳ ἀμοιβῇ ἴσῃ πρὸς τὰ 2/3 τοῦ μηνιαίου μισθοῦ ἐκάστου καὶ ἐπὶ καταβολῇ εἰς ἕκαστον αὐτῶν 50 δραχ. ἐφ᾿ ἅπαξ δι᾿ ἔξοδα μεταβάσεως καὶ ἐπανόδου.
Ὁ Σύμβουλος
Γ. Ἀβέρωφ[3]»
Ἐφημερὶς τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος,
τχ. Β΄ 102/11-06-1917.
Το σχολείο, ειδικότερα, του Ξηρολειβάδου φαίνεται να ακμάζει, καθώς (όχι στην θερινή περίοδο με απόσπαση, αλλά μέσα στο καταχείμωνο του 1920 με τακτικό διορισμό) ανακοινώνεται η τοποθέτηση δασκάλου σ’ αυτό…
«Διορίσθησαν διδάσκαλοι οἱ Ρένκλης εἰς Ξηρολείβαδον τῆς Βερροίας […]»
«Τὸ Φῶς», 31-01-1920.
…ενώ λίγους μήνες αργότερα, προκηρύσσεται, με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Μελά, «ἡ ἀνέγερσις Νηπιαγωγείου ἐν Ξηρολειβαδίῳ»:
«Διακήρυξις
Ἐκτίθεται εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν ἐν Θεσ/νίκῃ τὴν 27 Σεπτεμβρίου ἐ.ἔ. ἡ ἀνέγερσις Νηπιαγωγείου ἐν Ξηρολειβαδίῳ (Βερροίας) ἐκ κληροδοτήματος Μελᾶ.
Τὸ ἔργον προϋπελογίσθη εἰς δρ. 40.000 ἡ δὲ καταβλητέα ἐγγύησις εἰς δρχ. 2.000.
Ὁ Ἀναπληρωτὴς τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ
Ε. Παπαμάρκου»
«Μακεδονία», 14-09-1920, & 15-09-1920,
και «Ἐφημερὶς τῶν Βαλκανίων», 15-09-1920, & 16-09-1920.
Παράλληλα, η νεοπαγής (ιδρ. 1922) Λέσχη των Δημοσίων Υπαλλήλων της Βέροιας αφιέρωσε την, διοργανωθείσα κατά την πρώτη επέτειό της, καλλιτεχνική εσπερίδα «ὑπὲρ ἀνεγέρσεως Ἑλλ.{ηνικῆς} Σχολῆς ἐν τῷ χωρίῳ Ξηρολειβάδῳ»
«Ἀπὸ τὴν Βέρροιαν
Πρὸ ἡμερῶν ἐν τῇ ἐκτεταμένῃ αἰθούσῃ τοῦ Γυμνασίου, ἐδόθη ὑπὸ τῆς ἐνταῦθα Λέσχης τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων, τῆς πάντοτε πρωτοστατούσης εἰς τοιούτου εἴδους φιλανθρωπικὰ ἔργα, κατόπιν παρακλήσεως τοῦ κ. Ἐπιθεωρητοῦ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως περιφερείας Βερροίας, καλλιτεχνικὴ ἑσπερὶς ὑπὲρ ἀνεγέρσεως Ἑλλ. Σχολῆς ἐν τῷ χωρίῳ Ξηρολειβάδῳ. Εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς ἑσπερίδος ὅπερ ἦτο πλουσιώτατον εἰς ἐκλεκτὰ ᾄσματα, ἀπαγγελίας καὶ μουσικήν, περιελαμβάνετο καὶ χορὸς διαρκέσας μέχρι τῶν πρωϊνῶν ὡρῶν.
Ἰδιαιτέρως ἐχειροκροτήθησαν τὸ «ἀποχαιρετιστήριον τοῦ Φερετζὲ» ᾆσμα ψαλλὲν ὑπό της δ)δος Καλλιόπης Ἀβραὰμ δημοδιδασκαλίσσης καὶ τὰ «ἡ ἐξομολόγησις»[4] τοῦ Σαμάρα καὶ «ἡ τσιγγάνα τοῦ βαπτιστικοῦ»[5] ᾄσματα ὑπὸ τοῦ κ. Γεωρ. Μαυράκη εἰσηγητοῦ τῆς ἐνταῦθα ἐπιτροπῆς ἀπονομῆς συντάξεων καὶ ἐρασιτέχνου τῆς δραματικῆς σχολῆς Κων)πόλεως.
Ἐπίσης κατεχειροκροτήθησαν αἱ ἀπαγγελίαι τῶν δεσποινίδων Τασίας Ἀδὰμ[6] καλλιτέχνιδας τοῦ Ἐθνικοῦ Ὠδείου Ἀθηνῶν εἰς τὴν «Ἠγησὼ» τοῦ Παλαμᾶ καὶ τῆς δ)δος Ὄλγας Κρανιώτου καθηγητρίας εἰς τὸν «Λιποτάκτην» καὶ τὸ «Νερομένο κρασί».
Πολὺ ἤρεσαν μὲ τὰ ᾄσματά των αἱ μικραὶ δ)δες Ταξινοπούλου καὶ Μανωλίδου τῇ συνοδείᾳ μανδολίνου τῆς μικρᾶς δ)δος Ζάχου.
Κατὰ διαστήματα ἔπαιζεν ἔγχορδος μουσικὴ ἀποτελουμένη ὑπὸ τῶν κ.κ. Ἐμμ. Ζάχου, Θ. Καλαϊτζῆ, Γ. Πολυζωΐδου, Κ. Ζαμπούνη, Ἐμμ. Κύρου καὶ Δ. Γιαννακοπούλου.
Αἱ καθαραὶ εἰσπράξεις ἀνῆλθον εἰς τὸ ποσὸν τῶν 2.812 δραχμῶν αἵτινες παρεδόθησαν εἰς τὸν κ. Ἐπιθεωρητὴν πρὸς χρησιμοποίησιν διὰ τὸν διαληφθέντα ἐθνικὸν σκοπόν.
Ἓν μέγα εὖγε ὀφείλεται εἰς τὸ Σεβ. Διοικ. Συμβούλιον τῆς Λέσχης ὅπερ ἀθορύβως μὲν ἀλλὰ δραστηρίως ἐνεργεῖ καὶ πρωτοστατεῖ διὰ τῶν εὐγενῶν αὐτοῦ αἰσθημάτων εἰς τὴν ἐν γένει πρόοδον τῆς πόλεως καὶ περιήγαγε τὴν Λέσχην εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῇ θέσιν, μὴ παῦον νὰ μεριμνᾷ καὶ διὰ τὸ συμφέρον καὶ τὴν ἠθικὴν προαγωγὴν τῶν μελῶν αὐτῆς.
Βεργιώτης»[7]
«Μακεδονία», 18-07-1923.
2.- Προαπελευθερωτικά.
Στα προαπελευθερωτικά χρόνια για την ίδρυση σχολείων, εκκλησιών, νοσοκομείων και άλλων ευαγών ιδρυμάτων, έπρεπε η πρωτοβουλία, η γενναιοδωρία και οι θυσίες των ομογενών, να διασταυρωθούν δημιουργικά με τις διαθέσεις των «τοπικῶν (οθωμανικών) ἀρχῶν»:…
«Ἐπιστέλλουσιν ἡμῖν ἐκ Βερροίας ὅτι ἀνεγνώσθη ἐσχάτως ἐν τῷ ἐπιτοπίῳ πολιτικῷ δικαστηρίῳ τῆς Βερροίας διαταγὴ τῆς νομαρχίας Θεσσαλονίκης, διακελευομένη ὅπως, ὀσάκις τοῦ λοιποῦ ζητεῖται ἄδεια περὶ ἀνεγέρσεως ἐκκλησίας, ἢ σχολείου, ἢ νοσοκομείου καὶ παρομοίων καθιδρυμάτων, νὰ γίνηται ἔκθεσις ἐκ τῶν τοπικῶν ἀρχῶν, ἐσφραγισμένη παρ᾿ ὅλων τῶν μελῶν καὶ νὰ ἀποστέλληται εἰς τὴν νομαρχίαν πρὸς ἐξαγωγὴν φιρμανίου.»
«Ἀνατολικὸς Ἀστήρ», 13-09-1883.
…οι οποίες, στη συνέχεια, απολάμβαναν- σε όλα τα αλληλοδιάδοχα διοικητικά επίπεδά τους- τον ρόλο του σκανδαλωδώς μεροληπτικού, σε βάρος του ελληνικού πληθυσμού, διαιτητή, όπως καταγράφεται στην περιπέτεια του διδακτικού προσωπικού του σχολείου του Ξηρολειβάδου των ετών 1907-1908:
«Αἱ ρουμανικαὶ συμμορίαι ἐν Μακεδονίᾳ
Θεσσαλονίκη, 29 Ἰουνίου.- […] ἐκ τοῦ Ξηρολειβάδου ἐνεργείαις του ἀρχιρουμανιστοῦ της Βερροίας Χαντζῆ-Γώγου ἐξεδιώχθη ὁ Ἕλλην ἱερεὺς καὶ ὁ Ἕλλην διδάσκαλος.»
«Ἐμπρός», 03-07-1907.
«Ὁ Μητροπολίτης Βερροίας[8] ἐζήτησε παρὰ τοῦ βαλῆ συνοδείαν ὅπως μεταβῇ μετὰ τοῦ Ἕλληνος διδασκάλου εἰς Ξηρολείβαδον. Ὁ βαλῆς ἠρνήθη νὰ τὴν παράσχη, ὑπὸ τὴν πρόφασιν ὅτι ὁ μητροπολίτης δὲν συμμορφοῦται μὲ τὰς διαταγάς τοῦ Χιλμῆ Πασσᾶ[9], οὕτως ὥστε ὁ Μητροπολίτης μετὰ τοῦ διδασκάλου θὰ ἀναγκασθοῦν νὰ μεταβοῦν ἐκεῖ ἄνευ συνοδείας, μὲ κίνδυνον τῆς ζωῆς των.»
«Ταχυδρόμος» Ἀλεξανδρείας, 02-07-1907.
«Θεσσαλονίκη, 17 Ἰουλίου.- Οἱ γενικοὶ πρόξενοι Αὐστρίας καὶ Ρωσσίας[10] μετέβησαν εἰς Κατερίνην, ἐκεῖθεν εἰς Βέρροιαν καὶ εἰς τοὺς ἐπὶ τοῦ ὄρους Ἑλληνοβλαχικοὺς συνοικισμοὺς Ξηρολειβάδου καὶ Σελίων[11], ὅπως ἀντιληφθῶσι τὴν αὐτόθι ἔκρυθμον κατάστασιν.»
«Ἐμπρός», 21-07-1907.
«Ὁ Νομάρχης Θεσσαλονίκης ἐκδιώκων τὸν Μητροπολίτην
Ὁ Νομάρχης Θεσσαλονίκης παραθερίζει ἀπό τινων ἡμερῶν ἐν Βερροίᾳ. Ὁ Μητροπολίτης μετὰ τῶν Δημογερόντων καὶ ἄλλων προυχόντων μετέβησαν πρὸς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ. Μόλις τοὺς εἶδεν ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Σουλτάνου τοὺς λέγει: «Τὶ θέλετε νὰ δῶ τὰ μοῦτρα σας; Νὰ κάθεσθε φρόνιμα διότι ὅλους σας θὰ σᾶς ἐξορίσω εἰς τὸ Διαρμπεκίρ[12]». Οἱ δυστυχεῖς δὲν ἠνόησαν τί ἔπαθεν ὁ Βαλῆς. Ἐσκέφθησαν μόνον ὅτι ἡ ζέστη τὸν ἐπηρέασεν. Ἄλλως δὲν ἐξηγεῖται. Ἐνῷ αἱ ῥουμανοβουλγαρικαὶ συμμορίαι θύουν καὶ ἀπολύουν ἔξωθεν τῆς Βερροίας […] ἐνῷ ὁ Τοῦρκος ἀξωματικὸς σατραπικώτατα ξυλίζει ἀνηλεῶς καὶ ἀποπέμπει Ἕλληνας διδασκάλους ἐκ Ξηρολειβάδου, δὲν τολμᾶ δ᾿ Ἕλλην νὰ ἐξέλθη της Βερροίας […] Αὐτὸς εἶνε ὁ Νομάρχης ὁ θέλων νὰ μεταρρυθμίσῃ τὴν Μακεδονίαν.»
«Ἀστήρ», 13-09-1907.
«[…] Φυλακισθέντων πρό τινος χρόνου τῶν ἐν τῇ κωμοπόλει Ξερολίβαδον τῆς εἰρημένης ἐπαρχίας {Βερροίας} ἱερέως καὶ διδασκάλων, ἐπὶ τῇ κατηγορίᾳ ὅτι ἐνέχονται εἰς τὴν δρᾶσιν τῶν ἑλληνικῶν ληστανταρτικῶν σωμάτων, ἡ Α.{ὐτοῦ} Παν.{ιερότης} ὁ μητροπολίτης Βερροίας ἐζήτησε παρὰ τῆς ἐπιτοπίου ἀρχῆς τὴν νενομισμένην ἄδειαν, ὅπως ἀποστείλη εἰς Ξερολίβαδον ἱερέαν τινά, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ φυλακισθέντος ἀδίκως τοιούτου, ὅστις νὰ ἐκπληροῖ καὶ καθήκοντα διδασκάλου. […]»
«Πατρίς», 08-06-1908.
Ο Γενικός Επιθεωρητής της Μακεδονίας Χιλμή Πασάς Ο Καπουκεγαχιάς των Πατριαρχείων Αντώνιος Οικιάδης
«Τουρκικαὶ αὐθαιρεσίαι
Ὁ Μητροπολίτης Βερροίας διὰ γράμματος αὐτοῦ ἀγγέλλει ὅτι αἱ τουρκικαὶ ἀρχαὶ δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ διορισθέντας ἱερέα καὶ διδάσκαλον νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἐν Ξηρολειβαδίῳ θέσεις των ἐπειδὴ εἰς τὸ ἐν λόγῳ χωρίον ὑπάρχουσιν ἱερεὺς καὶ διδάσκαλος ῥωμουνίζοντες.
Ματαίως ὁ Μητροπολίτης Βερροίας ὑπέβαλε τὰς αἰτήσεις τῶν Ἑλλήνων χωρικῶν του Ξηρολειβαδίου εἰς τὸν Γενικὸν Ἐπόπτην Χιλμῆ πασᾶν• πᾶσαι αἱ προσπάθειαι τοῦ Μητροπολίτου οὐδὲν ἔσχον ἀποτέλεσμα.
Ἅμα ὡς ἔλαβε τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Μητροπολίτου Βερροίας ὁ Οἰκουμ.{ενικὸς} Πατριάρχης[13] διὰ τοῦ Καπουκεχαγιᾶ[14] τῶν Πατριαρχείων παρεκάλεσε τὸν Μ.{εγάλον} Βεζύρην[15] ὅπως διατάξῃ οὗτος νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς θέσεις των ὁ ἱερεὺς καὶ ὁ διδάσκαλος. Ὁ Μ. Βεζύρης ὅμως ἀπαντᾶ ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ ποτὲ νὰ μεταβῶσιν οἱ ἡμέτεροι εἰς Ξηρολειβάδιον, καθ’ ὅσον μεταβαίνοντας οἱ ἡμέτεροι ἱερεὺς καὶ διδάσκαλος εἰς τὸ ἐν λόγῳ χωρίον …θὰ φονεύσωσι τοὺς ῥωμουνίζοντας. Ἡ Ι. Σύνοδος μετὰ λύπης λαβοῦσα γνῶσιν τῆς τοιαύτης ἀπαντήσεως τοῦ Βεζύρου ἐνέκρινεν ὅπως γραφῇ τὸ κατάλληλον τακρίριον[16].»
«Ἀθῆναι», 07-06-1908.
Ο Μητροπολίτης Βεροίας & Ναούσης Απόστολος Χριστοδούλου
Ο Μεγάλος Βεζύρης Σαΐτ Πασάς
«Κωνσταντινούπολις, 1 Ἰουνίου.- Χθὲς εἰς τὴν συνεδρίαν τῆς Ἱ. Συνόδου ἀνεγνώσθη γράμμα τοῦ Μητροπολίτου Βεροίας λέγοντος τὰ ἑξῆς:
Εἰς τὸ Ξερολίβαδον τῆς ἐπαρχίας του ὑπάρχουν 10 Ῥουμανίζουσαι οἰκογένειαι καὶ 300 Ἑλληνικαί. Αἱ ῥουμανίζουσαι ἔχουν δύο ἱερεῖς καὶ ἕνα διδάσκαλον. Αἱ ἑλληνικαὶ οὐδένα. Ὁ Μητροπολίτης Βερροίας ἠθέλησε νὰ στείλη ἕνα ἱερέα, ὃν ἀπηγόρευσεν ὁ καϊμακάμης νὰ μεταβῇ συνεπείᾳ διαταγῆς τοῦ Χιλμῆ πασᾶ.
Λόγοι τοῦ Μ. Βεζύρου
Τὸ Πατριαρχεῖον κατ᾿ ἀπόφασιν τῆς Ἱ. Συνόδου διεμαρτυρήθη παρὰ τῷ Μ. Βεζύρῃ διὰ τὴν μεροληψίαν τοῦ Χιλμῆ πασᾶ.
Ὁ Μ. Βεζύρης ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς ἑλληνιστὶ εἰς τὸν καπουκεχαγιᾶν:
― Τα θέλετε νὰ στείλετε δικό σας παπᾶ εἰς τὸ Ξερολίβαδο διὰ νὰ σκοτώσῃ τοὺς ἄλλους δύο;
Ταῦτα.»
«Ἀκρόπολις», 07-06-1908.
3.- Υγειονομικά.
Η στρατηγική θέση του Ξηρολειβάδου, που αποτελούσε την συνδετήρια, μεταξύ Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας, πύλη, καταδεικνύεται και από το γεγονός της εγκατάστασης, στα όριά του, λοιμοκαθαρτηρίου («καραντίνας»), στα χρόνια (1892-1893) της πανδημίας χολέρας, από την οποία είχε πληγεί σχεδόν στο σύνολό της η Ευρώπη, – όμως είχε αποφύγει την σφοδρότητά της η Μακεδονία, χάρη στη λήψη αυστηρών προληπτικών μέτρων (ανάμεσά τους και η «σύστασις λοιμοκαθαρτηρίου ἐν Ξηρολειβάδῳ»):
«Ἡ χολέρα ἐν Τουρκίᾳ
Ἐπίσημον τηλεγράφημα τοῦ προξένου Ἐλασσῶνος.-
Ἡ Κατερίνα καὶ ἡ Βέροια ἐπιχόλερα μέρη[17].
Καθ᾿ ἃ τηλεγραφικῶς ἀγγέλλει ὁ πρόξενος Ἐλασσῶνος αἱ αὐτόθι ἀρχαὶ διετάχθησαν ὑπό του Μουτεσαρίφου[18] Σερβίων νὰ θεωρῶσιν ὡς ἐπιχόλερον μέρος καὶ τὴν Κατερίναν τῆς Μακεδονίας ὡς ἐξῃρτημένην ἐκ τῆς πολιτικῆς διοικήσεως τῆς Θεσσαλονίκης καὶ πᾶν ἄλλο μέρος εἰς τὴν αὐτὴν διοίκησιν ἀνῆκον.
Ὁ αὐτὸς διοικητὴς διέταξεν ὅπως συσταθῇ λοιμοκαθαρτήριον εἰς Ἅγ. Δημήτριον[19] ἔνθα θὰ τελῶσιν 11ήμερον κάθαρσιν πάντες οἱ προερχόμενοι ἐκ μερῶν ἐξαρτωμένων ἐκ τῆς διοικήσεως Θεσσαλονίκης καὶ ἐν περιπτώσει καθ᾿ ἣν ἤθελον τελέσει 10ήμερον κάθαρσιν ἐν Κατερίνᾳ ἢ ἀλλαχοῦ. Ὁ ἰατρὸς τῆς δημαρχίας Ἐλασσῶνος μετέβη χθὲς πρὸς σύστασιν τοῦ λοιμοκαθαρτηρίου τοῦ Ἁγ. Δημητρίου.
Ὁ εἰρημένος Μουτεσαρίφης προβαίνει μετ᾿ ὀλίγον εἰς σύστασιν καὶ ἑτέρου λοιμοκαθαρτηρίου ἐν Ξηρολειβαδίῳ χωρίῳ ἀπέχοντι 7 ὥρας τῶν Σερβίων καὶ κειμένῳ βορειοανατολικῶς τῆς πόλεως ταύτης.
Τὰ μέτρα ταῦτα πιστεύεται ὅτι θέλουσι φράξῃ τὴν λαθραίαν δίοδον τῶν προερχομένων ἐξ Ἐλασσῶνος καὶ Σερβίων.
Τὴν ἔνσκηψιν τῆς χολέρας εἰς τὰ μέρη ταῦτα ἐπιβεβαιοῦσι ἀγωγεῖς καὶ ἐπιβάται τινές, ἀλλ᾿ αἱ ἀρχαὶ ἀρνοῦνται τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς.
Ἐκ τῶν ληφθέντων ὅμως μέτρων φαίνεται ὅτι τὰ μέρη ταῦτα μέχρι τοῦ Ἀξιοῦ δὲν εἶνε ἀπηλαγμένα τῆς βροτολοιγοῦ νόσου.
Ἐν ἑτέρῳ τηλεγραφήματι τοῦ ἡμετέρου ἐν Ἐλασσῶνι προξένου ἀναφέρεται, ὅτι ὁ Βαλῆς Βιτωλίων διέταξε τὸν Καϊμακάμην Ἐλασσῶνος ὅπως ἐπιβάλλῃ 10ήμερον κάθαρσιν τελουμένῃ ἐν Κατερίνᾳ καὶ Βερροίᾳ εἰς πάντας τοὺς ἐκ τῆς διοικήσεως Θεσσαλονίκης προερχομένους. Στρατὸς ἐπίσης διετάχθη νὰ περιπολῇ καὶ φρουρῇ παρὰ τῷ ὄρει Ἅγ. Δημήτριος 5 ὥρας ἀπέχοντι τῆς Ἐλασσῶνος.
«Ἑλλάς», 08-12-1892.
«Ἡ χολέρα
Κρούσματα ἐν Ἁγ. Αἰκατερίνη
Κατὰ τηλεγράφημα τοῦ ἐν Ἐλασσῶνι προξένου, ἐπιβάται, ἀφικόμενοι ἐκεῖσε, ἀνήγγειλαν ὅτι κρούσματα χολέρας ἐγένοντο καὶ ἐν Αἰκατερίνῃ, ἐντεῦθεν τῆς Θεσσαλονίκης κειμένῃ. Τὰ κρούσματα ταῦτα διαψεύδουσιν αἱ τουρκικαὶ ἀρχαί, ἀλλ’ ἡ γενομένη σύστασις λοιμοκαθαρτηρίων καὶ ἡ λῆψις ἐκτάκτων μέτρων μαρτυρεῖ δυστυχῶς ὅτι ἡ νόσος ἐνέσκηψεν καὶ ἐκεῖ.
Κρούσματα ἐν Θεσσαλονίκῃ
Κατὰ τὸ χθεσινὸν τηλεγράφημα τοῦ προξένου κ. Δοκοῦ, ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐγένοντο ἀπὸ τῆς 5-6 Δεκεμβρίου 2 μόνον κρούσματα, ἐξ ὧν τὸ 1 θανατηφόρον, ἀπεβίωσεν δὲ ἓν ἄτομον ἐκ τῶν πρὶν προσβληθέντων.
Καθάρσεις ἐν Κατερίνῃ καὶ Βερροία
Ὁ βαλῆς τῶν Βιτωλίων ἀνήγγειλεν εἰς τὸν καϊμακάμην Ἐλασσῶνος ὅτι διετάχθη δεκαήμερος κάθαρσις, ἥτις θὰ τελεῖται ἐν Κατερίνῃ καὶ Βερροίᾳ, διὰ τοὺς ἐκ Θεσσαλονίκης προερχομένους. Διετάχθη προσέτι ὁ στρατὸς ἵνα σχηματίσῃ στρατιωτικὴν ζώνην πέριξ τοῦ ὅρους Ἁγίου Δημητρίου, ἰσχυραὶ δὲ περιπολίαι φρουροῦσι τα πέριξ.
Ἄλλα μέτρα ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς διοικήσεως Θεσσαλονίκης
Μακρὸν τηλεγράφημα τοῦ ἐν Ἐλασσῶνι προξένου ἀνήγγειλε καὶ τὰ ἑπόμενα. Αἱ αὐτόθι ἀρχαὶ διετάχθησαν ἐκ Σερβίων τῆς Μακεδονίας, ἵνα θεωρῶσιν ὡς ἐπιχόλερον μέρος καὶ τὴν Κατερίνην, ὡς καὶ πᾶν ἄλλο μέρος ἐξαρτώμενον ἐκ τῆς διοικήσεως Θεσσαλονίκης. Διετάχθησαν ὡσαύτως νὰ συσταθῶσι λοιμοκαθαρτήρια ἐν ἁγίῳ Δημητρίῳ, ἔνθα θὰ τελῆται ἐνδεκαήμερος κάθαρσις διὰ πάσας τὰς ἐκ τῆς διοικήσεως Θεσσαλονίκης προελεύσεις, ἔστω καὶ ἂν ἐτέλεσεν αὐτὴν ἐν Κατερίνῃ ἢ ἀλλαχοῦ ὁπουδήποτε.
Ὁ μουτεσαρίφης Σερβίων ἀνήγγειλεν εἰς τὰς ἐν Τυρνάβῳ ἀρχάς, ὅτι συνέστη λοιμοκαθαρτήριον καὶ ἐν Ξηρολειβάδῳ, χωρίῳ κειμένῳ πρὸς βορρᾶν των Σερβίων, ὅπου θὰ τελῶσιν ἐνδεκαήμερον κάθαρσιν οἱ ἐκ Θεσσαλονίκης.»
«Ἐφημερὶς τῶν Συζητήσεων», 08-12-1892.
4.- Ληστανταρτικά.
Ο έλεγχος της διόδου του Ξηρολειβάδου και των «παραξηρολειβαδίων» περιοχών αποτελούσε τον πρώτο στόχο των πολυώνυμων, στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, συμμοριών και ανταρτικών ομάδων, – ενώ οι κάτοικοί του ανέκαθεν γνώριζαν το Βέρμιο καλύτερα και από το σπίτι τους!
«Λονδῖνον, 12 Ἰουλίου. Ἀγγέλλεται ἐκ Θεσσαλονίκης τῇ 9)21[20]• «Συμμορία ἐξ 125 ὁπλιτῶν μετὰ τριῶν ἵππων, καταφόρτων πολεμεφοδίων, ὑπερέβησαν ἐγγύς του Νεζεροῦ[21] καὶ τοῦ Πλαταμῶνος τὰ ἑλληνικὰ σύνορα. Ἡ συμμορία αὕτη, διελθοῦσα τὸν Ἀλιάκμονα, κατέλαβε τὸ Ξερολίβαδον, κείμενον εἰς ἀπόστασιν τεσσάρων ὡρῶν ἀπὸ τῆς Βερροίας. Ἐκ Θεσσαλονίκης ἐξεπέμφθη στρατὸς εἰς Βέρροιαν, Νιάουσταν καὶ Βοδενά.»»
«Πρωΐα», 18-07-1896• «Καιροί», 17-07-1896.
«Ὁ ἐκ Ξηρολειβάδου ἀρχαῖος ὁπλαρχηγὸς Τσάμης τέως ἀγροτικὸς ἀστυνόμος Νιαούσης καὶ Βερροίας προσελήφθη ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς καταδιώξεως βουλγαρικῶν συμμοριῶν ὡς εἰδικώτατος.»
«Τύπος», 19-06-1903.
5.- Εορταστικά.
…και πάνω στα ερείπια του πυρποληθέντος (19-07-1944) από τους Γερμανούς χωριού (τα οποία «επιβίωναν» μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1980)[22], «μὲ μεγαλοπρέπεια» εορτάζεται (1954) «ἡ ἐπέτειος τοῦ Προφήτου Ἠλιοῦ»…
«Ἡ Πανήγυρις Ξηρολειβάδου Βεροίας
Μὲ μεγαλοπρέπεια ἑωρτάσθη καὶ ἐφέτος εἰς τὸ Ξηρολείβαδον τῆς περιφερείας Βεροίας ἡ ἐπέτειος τοῦ Προφήτου Ἠλιοῦ. Τὴν πρωΐαν τῆς ἡμέρας τοῦ ἑορτασμοῦ ἐψάλη λειτουργία εἰς τὸν ναὸν τοῦ χωρίου, τὴν ὁποίαν παρηκολούθησαν ἅπαντες οἱ ἐκπρόσωποι τῶν ἀρχῶν Βεροίας καὶ πλῆθος ἐκδρομέων. Εἰς τὴν φωτογραφίαν ἕνα γκροὺπ ἐκδρομέων, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν εἰς τὸ Ξηρολείβαδον, διὰ νὰ παραστοῦν εἰς τὸν ἑορτασμὸν τοῦ Προφήτου Ἠλιοῦ.»
«Μακεδονία», 25-07-1954.
6.- Συγκοινωνιακά.
…ενώ (1957) προετοιμάζεται η συγκοινωνιακή σύνδεσή του με την Βέροια, που υπηρετήθηκε για περίπου δυο δεκαετίες με (ηρωικά) φορτηγά, κατόπιν -για λίγα χρόνια- με λεωφορεία των ΚΤΕΛ, και πλέον μόνο με ιδιωτικής χρήσης οχήματα:
«Διακήρυξις
Ἡ Νομαρχία Ἠμαθίας καλεῖ τοὺς ἐνδιαφερομένους πρὸς ἀπόκτησιν ἀδείας ἐκτελέσεως ἐπιβατικῆς συγκοινωνίας Βεροίας-Ξηρολειβάδου ὅπως ἐντὸς 15 ἡμερῶν ὑποβάλωσι στὴ Νομαρχία τὰ δικαιολογητικά τους ἄλλως θὰ χορηγηθῇ εἰς φορτηγά.
Πλείονες πληροφορίαι στὴ Νομαρχία.»
«Ὁ Θαρραλέος», 01-04-1957.
[1] (α).- Στην διεξαχθείσα το 1913 προσωρινή «Απαρίθμησιν» (απογραφή) του πληθυσμού των άρτι απελευθερωθεισών Νέων Χωρών δεν απαντώνται ούτε το Σέλι (Κάτω και Άνω) ούτε το Ξηρολείβαδο, με τους (μετακινούμενους) κατοίκους τους να έχουν, προφανώς, προσμετρηθεί στον πληθυσμό των πόλεων της χειμερινής διαμονής τους, κυρίως της Βέροιας (13.812 κατ.) και της Νάουσας (9.681 κατ.).
(β).- Στην Απογραφή του 1920, το Άνω Σέλι (υπαγόμενο, πλέον, στον Δήμο Νάουσας) εμφανίζεται με 15 κατ., ενώ το Κάτω Σέλι και το Ξηρολείβαδο (υπαγόμενα στην Κοινότητα Δόλιανης = Κουμαριάς) δεν απογράφονται διακριτά, μάλλον λόγω της ημερομηνίας διενέργειας της Απογραφής (19 Δεκεμβρίου).
(γ).- Αντίθετα, στην Απογραφή της 15-16 Μαΐου 1928 το Άνω Σέλι εγγράφει 83 κατ., το Κάτω Σέλι 707 κατ., και το Ξηρολείβαδο 40 κατ., …
(δ).- …ενώ στην Απογραφή της 16ης Οκτωβρίου 1940 κορυφώνεται η πληθυσμιακή ακμή των ορεινών οικισμών: Άνω Σέλι 411 κατ., Κάτω Σέλι 636 κατ., Ξηρολείβαδο 645 κατ.
[2] Λότζιανο (υπαγόμενο στην τότε Υποδιοίκηση Βερροίας, με 68 κατ. το 1913, και 152 κατ. το 2021) = Παλιάμπελα Πιερίας [: δ. της 12-03-1928 «Περὶ μετονομασίας κοινοτήτων καὶ συνοικισμῶν», ΦΕΚ A’ 91/14-05-1928• «[…] ἐγκρίνομεν ἵνα αἱ κάτωθι κοινότητες καὶ συνοικισμοὶ αὐτῶν μετονομασθῶσιν ὡς ἑξῆς: Α’ Ἐν τῷ Νομῷ Θεσσαλονίκης. […] 2ον Ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Κατερίνης. […] 9) Ὁ συνοικισμὸς Λότζιανο τῆς κοινότητος Κολινδροῦ μετονομάζεται εἰς “Παλιάμπελα” (τά). […]»].
[3] Γεώργιος Μ. Αβέρωφ , ανεψιός και κληρονόμος του συνονόματού του εθνικού ευεργέτη, εκ των βασικών υποστηρικτών και χορηγός του Κινήματος Εθνικής Αμύνης και του Κόμματος των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου, Υπουργός (: «Σύμβουλος της Ανωτάτης Διευθύνσεως Δημοσίας Εκπαιδεύσεως», από 06-10-1916 έως 14-06-1917) της Προσωρινής Κυβερνήσεως Θεσσαλονίκης• Βουλευτής: Χαλκίδος (1895, 1899, 1902), Ευβοίας (Κόμμα Φιλελευθέρων 1901-Αυγ, 1910-Νοε., 1915-Μαϊ.)
[4] σύνθεση του Σπύρου Σαμάρα σε στίχους του Ιωάννη Πολέμη, ηχογραφηθείσα σε δίσκο τον Απρίλιο του 1922.
[5] το «τσιγγάνικο ταγκό» της περιώνυμης οπερέτας «Ο Βαφτιστικός» του Θεόφραστου Σακελλαρίδη (πρεμιέρα 1918).
[6] Τασία Αδάμ (1900-1976), ποιήτρια, ηθοποιός, δοκιμιογράφος, μεταφράστρια, ιδρύτρια Δραματικής Σχολής και Σχολής Απαγγελίας στην Θεσσαλονίκη (όπου δίδασκε μόνη της όλα τα μαθήματα). Με αξιόλογη συμμετοχή σε θεατρικές σκηνές της Θεσσαλονίκης κατά τον Μεσοπόλεμο, αλλά και με συχνή, έως και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, παρουσία (με αποσπάσματα παραστάσεων, διαλέξεις, απαγγελίες κ.λπ.) στην Βέροια, από την οποία, σύμφωνα με ορισμένα δημοσιεύματα είλκε, κατά ένα μέρος, την καταγωγή της, και της οποίας τα θέλγητρα δεν έπαυε να εγκωμιάζει.
[7] Το ίδιο επιτυχημένη, αλλά χωρίς (τουλάχιστον επισήμως διακηρυγμένο) φιλανθρωπικό-κοινωνικό σκοπό, ήταν και η εσπερίδα του επομένου έτους («τῆς δευτέρας ἐπετείου» της Λέσχης):
«Συναυλία εἰς τὴν Βέρροιαν
Βέρροια.- Ἡ Λέσχη τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων Βερροίας ἐξακολουθοῦσα τὴν δρᾶσιν της ὑπὸ τὸ νέον Διοικητικὸν Συμβούλιον ἔδωσε χθὲς ἑσπέρας Σαββάτου συναυλίαν μετὰ χοροῦ ἑορτάσασα τὴν δευτέραν ἐπέτειον τῆς ἱδρύσεώς της.
Ἡ αἴθουσα διακοσμηθεῖσα κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ διά την Βέρροιαν τῇ ἀόκνῳ μερίμνῃ τοῦ Προέδρου κ. Ἀνδρέου Παπαθεοδώρου, τοῦ Γεν. Γραμματέως Κανάκη καὶ τοῦ Κοσμήτορος τῆς Λέσχης κ. Βασιλείου Χατζηεμμανουὴλ τῇ ἀρωγῇ καὶ ἄλλων μελῶν αὐτῆς παρουσίασε θέαμα ἐκτάκτως ὡραῖον.
Τὸ πρόγραμμα τῆς ἑορτῆς ὑπῆρξεν ποικιλώτατον. Ἐπαίχθησαν ἐκλεκτὰ μουσικὰ τεμάχια ὑπὸ τῶν βιολιστῶν κ.κ. Ἐμμ. Ζάχου, Θεοδώρου Καλαϊτζῆ καὶ Πολυζωΐδου καὶ τῶν μαντολινιστῶν κ.κ. Ἐμμ. Ἀντωνιάδου, Ἀδὰμ Καπρίνη, Καραβίδα, Ἐμμ. Κύρου, Ἀναστ. Καρατζόγλου.
Κατὰ πολὺ ἐνεθουσίασε τὸ ἐκλεκτὸν ἀκροατήριον ὁ κ. Γεώργιος Ζαμπούνης παίξας τὸ «Τροβατόρε», «Σερενάτα» καὶ μίαν «Μαζούρκαν Μινόρε». Ἐτραγούδησαν μὲ περισσὴν χάριν αἱ δ)δες Εἰρήνη Σιδέρη, αἱ ἀδελφαὶ Ἑλένη καὶ Καίτη Εὐαγγελίδου, Καλλιόπη Ἀβραὰμ καὶ Χαρίκλεια Χατζηκώστα. Ἀπήγγειλε δὲ τὴν «Ἐπιστροφὴν τοῦ Ναύτου» μὲ μοναδικὴν ἐπιτυχίαν ἡ δ)νὶς Καλλιόπη Ἀβραάμ.
Ἐγένετο κλήρωσις λαχείου μὲ πολλὰ καὶ ὡραῖα πράγματα, αἱ δὲ δ)δες Γεωργία Παπαδοπούλου, Παρασκευὴ Σιζάνη καὶ Χαρίκλεια Χατζηκώστα διέθεσαν ὑπὲρ ἀρκετὸν ἀριθμὸν λαχείων δυσανάλογον πρὸς τοὺς παρισταμένους.
Ἡ Λέσχη προσέφερεν εἰς τοὺς προσκεκλημένους ἀναψυκτικὰ καὶ πάντες ηὐχήθησαν τὴν πρόοδον αὐτῆς.
Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Λέσχης δι᾿ ὀλίγων ἀλλὰ πολὺ κτυπητῶν ὑπέμνησε τὰς ὑποχρεώσεις τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων πρὸς ἀλλήλους, ἐκάκισε τὴν ἀστοργίαν τοῦ Κράτους πρὸς τὰ ὄργανά του χαρακτηρίσας αὐτὸ σκληρὸν ἐργοδότην καὶ προέτρεψε τοὺς ὑπαλλήλους νὰ ἀποκτήσωσιν ἐπαγγελματικὴν συνείδησιν ἀφίνοντες κατὰ μέρος τὰς μικροφιλοδοξίας καὶ τὰ προσωπικά. Ὡμίλησε πρὸς τούτοις περὶ ὑποχρεώσεων τῶν ἀνεπτυγμένων τάξεων πρὸς τὴν Κοινωνίαν, ἥτις πάντοτε παρακολουθεῖ τὸν ἀγῶνα τῶν ὑπαλλήλων.
Τὴν ἑορτὴν ἐτίμησαν ὁ Μέραρχος τῆς Χ Μεραρχίας κ. Παπανικολάου, ὁ Δήμαρχος κ. Ἰ. Μάρκου, ὁ Ὑποδιοικητὴς μας κ. Γ. Βελλίδης, ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν κ. Βασιλάκης, ὁ Ἀνακριτὴς κ. Σκουλαρίκης, ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος κ. Παπαζαχαρίου, ὁ προϊστάμενος τοῦ Ἐποικισμοῦ κ. Πιπῖνος, ὁ Γραμματεύς της Ὑποδιοικήσεως κ. Σταθάκης, αἱ ἀδελφαὶ Ζάννου, Ἐλπινίκη Παπαδοπούλου, ὁ κ. Σαλούτσης διαχειριστὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ μετὰ τῆς κυρίας του, ὁ κ. Ἰ. Ἀντωνίου γραμματεὺς τῆς Εἰσαγγελείας, ὁ κ. Ἰ. Ἀντωνόπουλος γραμματεὺς Οἰκονομικῆς Ἐφορείας, ὁ κ. Παλαβατσίνης μετὰ τῆς κυρίας του, οἱ ἐφορειακοὶ ὑπάλληλοι Δημ. Οἰκονόμου καὶ Κονδύλης, καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα μοῦ διαφεύγουν.
Μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἐπηκολούθησε χορὸς διαρκέσας μέχρι τῶν πρωϊνῶν ὡρῶν, ἅπαντες δὲ ἀπεχώρησαν κατενθουσιασμένοι συγχαίροντες τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Λέσχης διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἑορτῆς.
Εὐελπιστοῦμεν ὅτι ἡ Λέσχη θὰ ἐξακολουθήσῃ παρέχουσα πάντοτε δείγματα προόδου ἐξυπηρετοῦσα ὄχι μόνον τὰ ὑπαλληλικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ ἀποβλέπουσα καὶ εἰς τὴν ἐξύψωσιν καὶ μόρφωσιν τῆς κοινωνίας.
Βεροιώτης»
«Μακεδονία», 06-02-1924.
[8] Μητροπολίτης Βεροίας & Ναούσης (από 29-06-1906 έως 26-08-1909) ο Απόστολος Χριστοδούλου (1856-1917).
[9] Χουσεΐν Χιλμή Πασάς (1855-1922), Γενικός Επιθεωρητής Μακεδονίας κατά τα έτη 1902-1908, διατελέσας και Μεγάλος Βεζύρης της πνέουσας τα λοίσθια Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (από 05-05-1909 έως 12-01-1910).
[10] Πρόξενοι της Αυστροουγγαρίας και της Ρωσσίας στην Θεσσαλονίκη τον Ιούνιο 1907 οι: Κόμης Γιόχαν Φόργκατς (1870-1935) και Βλαντίμιρ Μαξίμοφ, αντίστοιχα.
[11] Σελίων: ο πληθυντικός περιλαμβάνει και το Άνω και το Κάτω Σέλι.
[12] Ντιγιάρμπακιρ (Diyarbakır), η μεγαλύτερη πόλη του τουρκικού Κουρδιστάν, με πληθυσμό (η εντός των τειχών πόλη) το 1907-1908 περίπου 35.000-40.000 κατ., έναντι εκτιμώμενου πληθυσμού (της μητροπολιτικής περιοχής) το 2026 περίπου 1.150.000 κατ., – και σε απόσταση άνω 2.100 χιλιομέτρων από την Βέροια (με την οδική σύνδεση του 21ου αιώνα!).
[13] Οικουμενικός Πατριάρχης (από 08-10-1878 έως 30-03-1884, και από 25-05-1901 έως 13-11-1912) ο Ιωακείμ Γ’ ο Τρανός (1834-1912).
[14] Καπουκεχαγιάς (= «άρχων», αντιπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριάρχη στην Υψηλή Πύλη)• κατά την εποχή του περιγραφόμενου επεισοδίου το αξίωμα του Καπουκεχαγιά κατείχε ο Αντώνιος Οικιάδης.
[15] Μεγάλος Βεζύρης (κατά τον Μάΐο-Ιούνιο του 1908), διανύων την 7η από τις 8 συνολικά «βεζυρικές» θητείες του, ο Κιουτσούκ Μεχμέτ Σαΐτ Πασάς [που κατέχει το ρεκόρ των περισσότερων διορισμών στην θέση αυτή (αντίστοιχη της σύγχρονης του πρωθυπουργού), αλλά και του πιο μικρόσωμου-μεγάλου Βεζύρη με ύψος 1,47 μ.].
[16] τακρίριον (takrir) = επίσημη αναφορά, υπόμνημα.
[17] 1892: ένα (τιθασσευθέν) κύμα της πέμπτης πανδημίας χολέρας (1881-1896) πλήττει και την Κεντρική Μακεδονία. Η Βέροια δεν είχε μείνει αλώβητη και από την προγενέστερη τέταρτη πανδημία (1863-1875), στο λυκόφως της οποίας «ἰμάτια», αποσταλέντα εξ αυτής, μετέδωσαν την νόσο στο Άγιον Όρος, με θύμα τον διοικητή του (καϊμακάμη) και έναν από τους αστυνόμους του (σεϊμένη):
«Ἐν ἔτει 1875 κατὰ μῆνα Νοέμβριον ἐν Καρυαῖς τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἐνέσκηψεν ἡ βροτολοιγὸς νόσος χολέρα μετὰ δύο θανατηφόρων κρουσμάτων, τοῦ Καϊμακάμη καὶ ἑνὸς Σεϊμένη, προελθοῦσα ἐκ τῶν ἀποσταλέντων τῷ Καϊμακάμῃ ἐκ Βερροίας ἰματίων, ἔνθα ἐπεπόλαζεν αὕτη. Ταχέως ὅμως μετὰ τὴν λῆψιν προφυλακτικῶν ἐξυγιαντικῶν μέτρων καὶ τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν Μονῶν ἐξέλιπεν ἡ νόσος.»
Γεράσιμος Σμυρνάκης, Το Άγιος Όρος, εκδ. Πανσέληνος, Καρυές Αγίου Όρους, 1988, σ. 231 (φωτογραφική ανατύπωση της έκδοσης του 1903).
[18] Μουτεσαρίφης (mutesarrif): ο διοικητής σαντζακίου (περιφέρειας), ιεραρχικά μεταξύ του βαλή (γενικού διοικητή) και του καϊμακάμη (τοπικού διοικητή).
[19] Ο μεταξύ Ελασσώνος και Κατερίνης (Ολύμπου και Πιερίων) οικισμός «Άγιος Δημήτριος» σε υψόμετρο 800 μ., σημερινή Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Πέτρας του Δήμου Κατερίνης, με 800 κατ. το 1913, και 520 κατ. το 2021.
[20] 9)21 = οι ημερομηνίες (μηνός Ιουνίου) αποστολής της ανταπόκρισης με το παλαιό-ιουλιανό [: 9] και με το νέο-γρηγοριανό [: 21] ημερολόγιο: τον 19ο αιώνα η διαφορά μεταξύ των δύο ημερολογίων ήταν 12 ημέρες (τον 20ο και 21ο αιώνα είναι 13 ημέρες, και τον 22ο αιώνα θα αυξηθεί στις 14).
[21] Νεζερός = Καλλιπεύκη [: δ. της 04-11-1927 «Περὶ μετονομασίας κοινοτήτων καὶ συνοικισμῶν», ΦΕΚ Α’ 306/22-11-1927• «[…] ἐγκρίνομεν ἵνα αἱ κάτωθι κοινότητες καὶ συνοικισμοὶ αὐτῶν μετονομασθῶσιν ὡς ἑξῆς: […] Βον Ἐν τῷ Νομῷ Λαρίσης. 4ον Ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ Τυρνάβου. […] 143) Ἡ κοινότης Νεζεροῦ μετονομάζεται εἰς «κοινότητα Καλλιπεύκης» καὶ ὁ ὁμώνυμος αὐτῇ συνοικισμὸς Νεζερὸς εἰς «Καλλιπεύκη». […]»• πληθυσμός το 1907: 867 κατ., – το 2021: 240 κατ.
[22] Είναι απορίας άξιο πώς το Ξηρολείβαδο, που υποβλήθηκε σε τόσες ομαδικές-κοινοτικές θυσίες και υπέστη, λόγω των αγώνων των κατοίκων του, αλληλοδιάδοχες καταστροφές (από τους τουρκαλβανούς του Αληπασά και τους οθωμανούς του Εμπού Λουμπούτ μέχρι τον Μακεδονικό Αγώνα και την Γερμανική Κατοχή), δεν έχει εγγραφεί (ακόμη) στον κατάλογο των «Μαρτυρικών Χωριών και Πόλεων της Ελλάδας»• ο πολυεπίπεδα δραστήριος Πολιτιστικός του Όμιλος (αν δεν έχει ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση), ίσως θα έπρεπε να θέσει μεταξύ των άμεσων προτεραιοτήτων του αυτή την εγγραφή (που θα αποτελέσει και την επίσημη, από την Πολιτεία, διαρκή αναγνώριση της εθνικής προσφοράς του Ξηρολειβάδου).
