Της Ιωάννας Βαλδήρ
Στα θερινά τμήματα μιας Βουλής που έβραζε, μια χούφτα ανθρώπων διέπραξε μια ιερή «ύβρη» απέναντι στο κατεστημένο. Γκρέμισε τα ιδιωτικά φέουδα της λευκής μπλούζας και παρέδωσε την Υγεία εκεί που ανήκε. Στον λαό.
Ήταν ένας ακήρυχτος, λυσσαλέος πόλεμος χαρακωμάτων. Από τη μία, οι «βαρόνοι» των χρυσών στηθοσκοπίων, οι κλινικάρχες και το ιατρικό κατεστημένο που απειλούσαν να αφήσουν τη χώρα χωρίς χειρουργούς, κλειδώνοντας τα χειρουργεία. Από την άλλη, το πολιτικό θράσος του Παρασκευά Αυγερινού και η ορμητική, σχεδόν θρησκευτική πίστη του Γιώργου Γεννηματά. Τότε, το κατεστημένο ούρλιαζε. Οι εφημερίδες της δεξιάς αντιπολίτευσης έγραφαν για «σοβιετοποίηση της Υγείας». Ο Γεννηματάς δεν διοίκησε από βελούδινες πολυθρόνες. Μετέτρεψε το ίδιο του το σπίτι σε πολεμικό στρατηγείο. Σήκωνε το τηλέφωνο στις 4 το πρωί, έσπαγε τα σαμποτάζ των μεγαλογιατρών μέσα στη νύχτα, πήγαινε ο ίδιος στις εφημερίες, μιλούσε με τους ειδικευόμενους και έχτιζε 150 Κέντρα Υγείας στην επαρχία σαν οχυρά ενάντια στην εγκατάλειψη. Ήταν η εποχή που η πολιτική είχε αίμα, τσαμπουκά και όραμα. Η περίθαλψη έπαψε να είναι ελεημοσύνη και έγινε δικαίωμα.
Και προσγειώνεσαι στο 2026
Το να κλαίμε όμως πάνω από το από το χυμένο γάλα του 1983 είναι η εύκολη λύση της εποχής μας. Είναι όμως και η πιο άχρηστη. Το στοίχημα του 2026 δεν είναι να γυρίσουμε στην εποχή της ασπρόμαυρης τηλεόρασης, των βάτων και των συνθημάτων της «Αλλαγής». Είναι να καταλάβουμε ότι η Υγεία δεν είναι «κόστος» που πρέπει να ισοσκελιστεί, αλλά η απόλυτη προϋπόθεση για να λεγόμαστε σοβαρή χώρα. Δεν μπορείς να διοικήσεις μια κοινωνία του 2026 με τα εργαλεία και τις ανάγκες της δεκαετίας του ‘80. Τότε, η Ελλάδα δεν είχε καν ασθενοφόρα στην επαρχία, σήμερα έχει ανάγκη από ψηφιακά νοσοκομεία, τεχνητή νοημοσύνη και μοριακή ιατρική. Η σύγκριση ανόμοιων εποχών είναι παγίδα.
Σήμερα, αν πεις σε έναν εικοσάρη για το «έπος του ΕΣΥ», θα σε κοιτάξει σαν να του μιλάς για τον Τρωικό Πόλεμο. Και έχει δίκιο. Γιατί το χάσμα ανάμεσα στο τότε και το τώρα δεν είναι απλώς ιδεολογικό, είναι πολιτισμικό.
Το ζητούμενο δεν είναι να αντιγράψουμε το παρελθόν, αλλά να καταλάβουμε πώς εκείνη η «έφοδος στον ουρανό» επηρεάζει το σήμερα και, κυρίως, τι κάνουμε τώρα με τα δεδομένα της δικής μας πραγματικότητας.
Το μεγάλο χάσμα σήμερα δεν είναι απλώς οι υποδομές, είναι η φιλοσοφία. Το 1983 πάλεψαν να βγάλουν το κέρδος έξω από τη δημόσια περίθαλψη. Το 2026, το κέρδος μπαίνει ξανά από την κεντρική πύλη, βαφτισμένο ως «βιωσιμότητα», με απογευματινά χειρουργεία με τιμοκατάλογο και νόμιμα «φακελάκια» με απόδειξη. Αν όμως η λύση τότε ήταν η καθολική απαγόρευση του ιδιωτικού έργου, η εφαρμόσιμη πραγματικότητα του σήμερα δεν είναι ο κρατικισμός, αλλά η θωράκιση του δημόσιου χαρακτήρα με σύγχρονους όρους. Δεν φτιάχνεις σύστημα υγείας όταν οι γιατροί σου τρέπονται σε φυγή στο εξωτερικό (Brain Drain) επειδή τους αντιμετωπίζεις ως αναλώσιμους καμικάζι των 10 εφημεριών τον μήνα για ψίχουλα.
Η νοσταλγία είναι πολιτική τεμπελιά.
Χρειάζεται μια εφαρμόσιμη, ρεαλιστική ανατροπή:
• Αξιοπρεπείς αμοιβές τώρα στους υγειονομικούς για να σταματήσει η αιμορραγία των μυαλών.
• Μάνατζμεντ και ψηφιοποίηση που κόβουν τη σπατάλη, αντί να κόβουν τις παροχές προς τον ασθενή.
• Σύμπραξη με κανόνες, όπου το κράτος αγοράζει υπηρεσίες για τον πολίτη, αντί ο πολίτης να αγοράζει το δίκιο του με την πιστωτική του κάρτα στα επείγοντα.
Ας κόψουμε τις θεωρίες. Σήμερα η γιαγιά στην επαρχία δεν νοιάζεται ποιος ψήφισε τι πριν από σαράντα χρόνια, νοιάζεται αν θα βρει γιατρό στην εφημερία ή αν πρέπει να πουλήσει το χωράφι για να χειρουργηθεί το απόγευμα. Αν η δημόσια υγεία κατέληξε να λειτουργεί σαν ιδιωτικό real estate με κρατική επιχορήγηση, τότε έχουμε αποτύχει ως κοινωνία. Ή ξαναφτιάχνουμε μια αδιαπέραστη δημόσια ασπίδα με τα σημερινά δεδομένα, ή ας είμαστε ειλικρινείς… ας βάλουμε μια ταμπέλα με τιμοκατάλογο στην πύλη των νοσοκομείων και ας έχουμε το POS έτοιμο πριν καν πούμε «πονάω». Η αξιοπρέπεια δεν μπαίνει σε δόσεις.
