Του Απόστολου Ιωσηφίδη
Στα μισά (ακριβώς!) της διανυόμενης δημοτικής και περιφερειακής περιόδου (01 Ιαν. 2024-31 Δεκ. 2028) η ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση αξιώθηκε να αποκτήσει τον νέο Κώδικά της: τον ν. 5314/29-06-2026 [: «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης», ΦΕΚ Α’ 103/29-06-2026], που ψηφίστηκε στο Κοινοβούλιο ως συνήθης νόμος (δηλαδή με συζήτηση επί της ουσίας των επί μέρους διατάξεών του και με δυνατότητα διορθώσεων, συμπληρώσεων, προσθηκών, ενσωμάτωσης τροπολογιών κ.λπ. μέχρι και ελάχιστα δευτερόλεπτα πριν από την (και κατ’ άρθρο) ψηφοφορία για την έγκρισή του), και όχι με την διαδικασία των Κωδίκων (με την οποία είχαν ψηφιστεί οι προγενέστεροι Κώδικες, και σύμφωνα με την οποία το κείμενο του Κώδικα εισάγεται προς ψήφιση ήδη αποκρυσταλλωμένο, ενιαίο και άκαμπτο, με την Βουλή να καλείται να το εγκρίνει σαν σύνολο, χωρίς δυνατότητα αλλαγών στο περιεχόμενό του).
Ο νέος Κώδικας είναι ο εκτενέστερος, πληρέστερος και συστηματικότερος απ’ όλους τους «προκατόχους» του:
καλύπτει και τους δυο βαθμούς Αυτοδιοίκησης (Δήμους και Περιφέρειες)• συντίθεται από 774 άρθρα•
καταλαμβάνει στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως συνολικά 549 σελίδες, από τις οποίες οι 119 αποτελούν το Παράρτημα, όπου σε πανοραμικό πίνακα καταστρώνονται, θεματικά ταξινομημένες (και με αντιστοίχιση της ειδικότερης νομοθεσίας που τις διέπει) οι αρμοδιότητες των Δήμων και των Περιφερειών•
ενσωματώνει, επικαιροποιεί, συμπληρώνει, καταργεί εκατοντάδες διατάξεων, διάσπαρτων σε περισσότερα από 240 διαφορετικά νομοθετήματα, που πηγάζουν από τον Οκτώβριο του 1958 και εκβάλλουν στον Ιανουάριο του 2026: και μόνο από την άποψη αυτή ο νέος Κώδικας, με όλες τις πιθανές (και, ως ένα σημείο, αναπόφευκτες) ατέλειες και ελλείψεις του, συνιστά ένα νομοθετικό άθλο, που επιτεύχθηκε χάρη στην αδιάκοπη, πολύμηνη και πολύμοχθη, συλλογική εργασία πανάξιων δημόσιων λειτουργών, στελεχών του Υπουργείου Εσωτερικών, και αυτοδιοικητικών παραγόντων, αιρετών και υπηρεσιακών, αλλά και χάρη στην έμπνευση, την επιμονή και την άγρυπνη επιστασία του Υπουργού Θοδωρή Λιβάνιου, το όνομα του οποίου «σφραγίζει» τον νέο Κώδικα, και ο οποίος θα μπορούσε (ασφαλώς με μια δόση υπερβολής) να χαρακτηριστεί «Ιουστινιανός της Αυτοδιοίκησης».
Με τον νέο Κώδικα συμπληρώνεται ακριβώς ένας αιώνας από την ψήφιση του πρώτου Δημοτικού-Κοινοτικού Κώδικα.: ήταν το ν.δ. της 17-09-1926 «Περὶ κωδικοποιήσεως εἰς ἑνιαῖον κείμενον νόμου τῆς νομοθεσίας περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων», ΦΕΚ Α’ 316/18-09-1926, στα 408 άρθρα του οποίου κωδικοποιήθηκαν (συμπληρώθηκαν, επικαιροποιήθηκαν) διατάξεις 70 νόμων των προηγούμενων 100 ετών! (από 25-02-1836 έως 15-09-1926, δηλαδή έως και την προπαραμονή της υπογραφής του διατάγματος του Κώδικα-1926).
Ακολούθησαν, κατά σειρά:
― το δ. της 17-04-1936 «Περὶ κωδικοποιήσεως εἰς ἑνιαῖον κείμενον νόμου τῆς νομοθεσίας περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων», ΦΕΚ Α’ 320/31-07-1936 (με έκταση 372 άρθρα)•
― το ν.δ. 2888/30-06-1954 «Περὶ κυρώσεως Δημοτικοῦ καὶ Κοινοτικοῦ Κώδικος», ΦΕΚ Α’ 139/01-07-1954 (με 242 άρθρα)•
― ο ν. 1065/21-07-1980 ««Περὶ κυρώσεως Δημοτικοῦ καὶ Κοινοτικοῦ Κώδικος», ΦΕΚ Α’ 168/24-07-1980 (με 237 άρθρα)•
― το π.δ. 30/01-02-1996 «Κωδικοποίηση σε ενιαίο κείμενο νόμου με τίτλο “Κώδικας Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης” των ισχυουσών διατάξεων για τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση», ΦΕΚ 01-02-1996 (με 119 άρθρα)•
― και ο ν. 3463/08-06-2006 «Κύρωση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων», ΦΕΚ Α’ 114/08-06-2006 (με 287 άρθρα).
Παράλληλα με τις κωδικοποιητικές πρωτοβουλίες (που, αν μη τι άλλο, βοηθούσαν, ή φιλοδοξούσαν να βοηθήσουν, την Αυτοδιοίκηση και τους αυτοδιοικητικούς να αποφεύγουν, έστω προσωρινά, τις ατέρμονες περιπλανήσεις στα άδυτα ενός ολοένα επεκτεινόμενου νομοθετικού λαβυρίνθου), δυο άλλες σειρές, ενδεικτικά και αποσπασματικά μνημονευόμενων εδώ, νόμων διαμόρφωναν το πλαίσιο λειτουργίας της ελληνικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης:
(α).- η μία σειρά ρύθμιζε, απορρύθμιζε, επαναρρύθμιζε και οπωσδήποτε πάντοτε κηδεμόνευε την -θεμελιώδη για την ύπαρξή τους- οικονομική λειτουργία των Δήμων• εμβληματικούς σταθμούς σ’ αυτή την, επίσης πολύπλοκη, νομοθετική παραγωγή αποτελούν:
― ο ν. ‚ΞΗ’(68)/22-12-1847 «Περὶ τῶν δημοτικῶν φόρων», ΦΕΚ 35/29-12-1847 (με 20 άρθρα), που καθιέρωσε το (επί 100 χρόνια) βασικό έσοδο των Δήμων: τα «διαπύλια τέλη», δηλαδή τον υπέρ του οικείου Δήμου φόρο επί της αξίας των εισαγομένων στην περιφέρεια του Δήμου προϊόντων• το έσοδο καταβάλλονταν στις εισόδους των πόλεων, σε συγκεκριμένα σημεία, τα περισσότερα των οποίων έως και σήμερα διατηρούν το μικροτοπωνύμιο «φόρος»•
― ο α.ν. 843/16-12-1948 «Περὶ καταργήσεως τῶν φόρων ἐπὶ τῆς κυκλοφορίας τῶν ἀγαθῶν καὶ ἀναπληρώσεως τῶν ἐξ αὐτῶν ἐσόδων», ΦΕΚ Α’ 319/20-12-1948 (με 12 άρθρα), που κατάργησε (μετά από ένα αιώνα) τα «διαπύλια τέλη»•
― ο α.ν. 1910/03-08-1951 «Περὶ τῶν προσόδων τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων», ΦΕΚ Α’ 221/07-08-1951 (με 85 άρθρα)•
― το β.δ. της 24-09-1958 «Περὶ κωδικοποιήσεως εἰς ἑνιαῖον κείμενον νόμου τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων περὶ τῶν προσόδων τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων», ΦΕΚ Α’ 171/20-10-1958 (με 104 άρθρα), – υπογραφέν από τον Βασιλέα (λόγω απουσίας του στο εξωτερικό) στην Ελληνική Πρεσβεία της Βέρνης•
― το β.δ. της 17-05-1959 «Περὶ οἰκονομικῆς διοικήσεως καὶ λογιστικοῦ τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων», ΦΕΚ Α’ 114/15-06-1959 (με 91 άρθρα)•
― το ν.δ. 4260/12-11-1962 «Περὶ ρυθμίσεως θεμάτων, ἀφορώντων εἰς τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν Διοικήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν», ΦΕΚ Α’ 186/12-11-1962 (με 106 άρθρα), που καθιέρωσε το σύστημα των κρατικών επιχορηγήσεων προς την Αυτοδιοίκηση (άρθρο 37)•
― ο ν. 1828/03-01-1989 «Αναμόρφωση της φορολογίας εισοδήματος και άλλες διατάξεις», ΦΕΚ Α’ 2/03-01-1989 (με 44 άρθρα), που εισήγαγε το ρηξικέλευθο (και «δυσκολοχώνευτο» για την ελληνική πολιτική παράδοση που επιμένει να θεωρεί την Αυτοδιοίκηση θεραπαινίδα της Κρατικής Διοίκησης), πλην μηδέποτε εφαρμοσθέν στην πληρότητά του, σύστημα των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (Κ.Α.Π.) της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (άρθρα 25-28)•
― και οι -κατά κανόνα- prokat νόμοι των μνημονιακών και μεταμνημονιακών χρόνων, που εισόδευσαν την Αυτοδιοίκηση (μαζί με το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας) στην εποχή των ισχνών αγελάδων•
(β).- ενώ η άλλη σειρά, παρεμβαλλόμενη, χρονολογικά, μεταξύ των Κωδίκων, αναδιαμόρφωνε, κατά το δοκούν της εκάστοτε Κρατικής Εξουσίας, το αυτοδιοικητικό τοπίο, ιδρύοντας ή καταργώντας, συνενώνοντας ή διασπώντας Δήμους και Κοινότητες, ενθαρρύνοντας ή καθηλώνοντας αναπτυξιακές ιδέες και δραστηριότητες, προσθέτοντας ή αφαιρώντας αρμοδιότητες, χορηγώντας ή -το συνηθέστερο- περικόπτοντας πόρους, εξαγγέλλοντας ή εγκαταλείποντας σχέδια, προγράμματα και πολυώνυμα μορφώματα, κ.ο.κ.• κρίκοι απαστράπτοντες αυτής της σειράς οι ενδεικτικά απαριθμούμενοι:
από τον μητρικό για τους ΟΤΑ της Ελλάδας του 20ου αιώνα
― ν. ‚ΔΝΖ’(4057)/10-02-1912 «Περὶ συστάσεως δήμων καὶ κοινοτήτων», ΦΕΚ Α’ 58/14-02-1912 (με 210 άρθρα)•
μέχρι τους οραματικούς (πλην ανολοκλήρωτους) και τους «επώνυμους» (πλην ανυποστήρικτους ή και ατυχείς) νόμους της τελευταίας 40ετίας:
― ν. 1416/21-02-1984 «Τροποποίηση και συμπλήρωση διατάξεων της δημοτικής και κοινοτικής νομοθεσίας για την ενίσχυση της Αποκέντρωσης και την ενδυνάμωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης», ΦΕΚ Α’ 18/21-02-1984 (με 90 άρθρα)•
― ν. 1622/07-07-1986 «Τοπική αυτοδιοίκηση – περιφερειακή ανάπτυξη και δημοκρατικός προγραμματισμός», ΦΕΚ Α’ 92/14-07-1986 (με 79 άρθρα)•
― ν. 2539/03-12-1997 «Συγκρότηση της Πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης» (Πρόγραμμα “Ιωάννης Καποδίστριας”), ΦΕΚ Α’ 244/04-12-1997 (με 29 άρθρα)•
― ν. 3852/04-06-2010 «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης – Πρόγραμμα Καλλικράτης», ΦΕΚ Α’ 87/07-06-2010 (με 286 άρθρα)•
― ν. 4555/19-08-2018 «Μεταρρύθμιση του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης – Εμβάθυνση της Δημοκρατίας – Ενίσχυση της Συμμετοχής – Βελτίωση της οικονομικής και αναπτυξιακής λειτουργίας των Ο.Τ.Α. (Πρόγραμμα “Κλεισθένης”) – Ρυθμίσεις για την εκσυγχρονισμό του πλαισίου οργάνωσης και λειτουργίας των ΦοΔΣΑ – Ρυθμίσεις για την αποτελεσματικότερη, ταχύτερη και ενιαία άσκηση των αρμοδιοτήτων σχετικά με την απονομή ιθαγένειας και την πολιτογράφηση – Λοιπές διατάξεις αρμοδιότητας Υπουργείου Εσωτερικών και άλλες διατάξεις», ΦΕΚ Α΄ 133/29-07-2018 (με 283 άρθρα).
Το απόσταγμα όλων αυτών των νομοθετημάτων (και εκατοντάδων άλλων, σημαντικών ή ακόμη και περιστασιακών) διασταυρώνεται με νέες, πρωτοείσακτες ρυθμίσεις στον νέο Κώδικα, που καλείται πλέον να αναμετρηθεί με την αδυσώπητη δημοτική καθημερινότητα, να αποδείξει στην πράξη την ορθότητα και λειτουργικότητα των επιλογών του (ορισμένες από τις οποίες ήδη έχουν αιφνιδιάσει τον αυτοδιοικητικό κόσμο) και να δοκιμάσει τις αντοχές του στον χρόνο και στα ποικίλα μετεωρολογικά φαινόμενα του αυτοδιοικητικού και του ευρύτερου πολιτικού σύμπαντος.
Μια από τις καινοτομίες του νέου Κώδικα είναι η καθιέρωση της ηλεκτρονικής ψήφου (άρθρα 38-40), που υπερβαίνει τα έως τώρα γνωστά και παραδεδομένα της ψηφοφορίας με φυσική παρουσία των εκλογέων, στο εκλογικό τμήμα, ενώπιον της Εφορευτικής Επιτροπής, με έγχαρτο ψηφοδέλτιο που ρίπτεται, δόξη και τιμή, στην (ξύλινη ή διάφανη) κάλπη.
Με έγχαρτο ψηφοδέλτιο (όχι έντυπο, αλλά χειρόγραφο, και με ιδιόχειρη, εκ μέρους είτε του ίδιου του εκλογέα, είτε άλλου προσώπου της εμπιστοσύνης του, αναγραφή της προτίμησής του) διεξήχθησαν, στο νεογέννητο Ελληνικό Κράτος, τόσο οι πρώτες δημοτικές, όσο και οι πρώτες βουλευτικές εκλογές:
(α).- ν. της 27-12-1834(08-01-1835) «Περὶ συστάσεως τῶν Δήμων», ΦΕΚ 3/10(22)-01-1834:
ἄρθρον 69 ἐδ. β΄ «Ἡ ἐκλογὴ γίνεται διὰ ψηφοδελτίων προπαρασκευασμένων ἐπ᾿ αὐτῷ τούτῳ καὶ σημειωμένων μὲ αὔξοντας ἀριθμούς, τὰ ὁποῖα, ἀνακατωθέντα, διανέμονται εἰς τοὺς συγκροτούντας τὴν συνέλευσιν.»,
ἐδ γ΄ «Ἕκαστος ἐκλογεὺς καταγράφει, ἢ ὁ ἴδιος ἢ δι᾿ ἄλλου, εἰς το ψηφοδέλτιόν του ὅσους τῶν δημοτῶν κρίνει ἀξίους ἐκλογῆς, σημειόνων τὸ ὄνομα, τὸ ἐπώνυμον, καὶ τὸ ἐπιτήδευμα ἢ ἐπάγγελμα αὐτῶν, καὶ παραδίδει αὐτὸ ἰδιοχείρως ἐσφραγισμένον ἢ διπλωμένον εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημαιρεσιακῆς Ἐπιτροπῆς.
Δὲν ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι ὑπογεγραμμένον τὸ ψηφοδέλτιον.»
(β).- ν. της 18-03-1844 «Περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν», ΦΕΚ 7/25-01-1944:
ἄρθρον 19 «Ἡ ἐκλογὴ γίνεται διὰ ψηφοδελτίων. Ἕκαστος ψηφοφόρος γράφει μόνος ἢ δι᾿ ἄλλου τῆς ἐμπιστοσύνης του ἰσάριθμα ὀνόματα τῶν Βουλευτῶν τοὺς ὁποίους ὀφείλει νὰ δώσῃ ἡ ἐπαρχία, καὶ ρίπτει αὐτὸς ὁ ἴδιος εἰς τὴν κάλπην.»
Ο αναλφαβητισμός και η συνακόλουθη αδυναμία μεγάλου μέρους των εκλογέων να αναγράψουν μόνοι τους, επί του ψηφοδελτίου, τα ονόματα των εκλεκτών τους, οδήγησε στην υιοθέτηση της δια σφαιριδίων ψηφοφορίας.
Σε κάθε εκλογικό τμήμα τοποθετούνταν τόσες κάλπες όσοι και οι υποψήφιοι της οικείας εκλογικής περιφέρειας, και ο ψηφοφόρος εξέφραζε την θετική («ναι») ή αρνητική («όχι») τοποθέτησή του έναντι κάθε υποψήφιου χωριστά.
Κρατώντας στα δάχτυλά του ένα σφαιρίδιο (= μια ψήφο) προσέγγιζε την κάλπη (το δεξί μισό της οποίας είχε λευκό χρώμα με την ένδειξη «ναι», και το αριστερό μαύρο με την ένδειξη «όχι»), έβαζε το χέρι του στον σωλήνα που ήταν τοποθετημένος στην κορυφή της (ώστε να μην φαίνεται πού κατευθύνει το σφαιρίδιο) και έριχνε το σφαιρίδιο σε ένα από τα δύο τμήματα στα οποία ήταν χωρισμένο το εσωτερικό της:
το δεξιό τμήμα έφερε επένδυση μάλλινου υφάσματος χρώματος λευκού και η ρίψη του σφαιριδίου εντός αυτού σήμαινε υπερψήφιση του συγκεκριμένου υποψηφίου στον οποίο αντιστοιχούσε η κάλπη•
το αριστερό τμήμα έφερε επένδυση μάλλινου υφάσματος χρώματος μαύρου και η ρίψη του σφαιριδίου εντός αυτού σήμαινε την καταψήφιση (το «μαύρισμα») του υποψηφίου από τον εκλογέα.
ἄρθρον 44 §§ α’-β’ του ν. ‚ϟΓ‘(93)/ «Περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν», ΦΕΚ 51/21-11-1864, και ἄρθρον 50 §§ α’-β’ του ν. ‚ΧΜΗ’(643)/17-09-1877 «Περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν», ΦΕΚ 76/17-09-1877:
«α’.-Τίθενται ἐπὶ τραπέζης ἢ τραπεζῶν κατὰ συνεχῆ σειρὰν τοποθετημένων καὶ ἀπέναντι τῆς θέσεως, ἐν ᾗ ἑδρεύει ἡ ἐπιτροπή, τόσαι κάλπαι ὅσοι οἱ ὑποψήφιοι, τασσόμεναι κατ᾿ αὔξοντα ἀριθμὸν καὶ κατ᾿ ἀλφαβητικὴν σειρὰν τῶν ἐπωνύμων τῶν ὑποψηφίων• ἑκάστη κάλπη θέλει φέρει ἐπὶ τοῦ μετώπου γεγραμμένον ἐπὶ πινακίου ἀμετακινήτου […] διὰ γραμμάτων εὐαναγνώστων τὸ ὄνομα καὶ ἐπώνυμον τοῦ ὑποψηφίου εἰς ὃν ἀνήκει.
β’.- Ἑκάστη κάλπη […] θέλει εἶσθαι διῃρημένη ἐσωτερικῶς εἰς δύο μέρη, διακρινόμενα ἐξωτερικῶς διὰ δύο χρωμάτων, καὶ τὸ μὲν δεξιὸν μέρος, προσδιωρισμένον διὰ τὸ ναι, θέλει ἔχει χρῶμα λευκόν, τὸ δὲ ἀριστερόν, προσδιωρισμένον διὰ τὸ ὄχι, θέλει ἔχει μέλαν. Τὸ ναὶ καὶ τὸ ὄχι θέλουσιν εἶσθαι γεγραμμένα ἐπὶ τοῦ μετώπου τῆς κάλπης διὰ γραμμάτων κεφαλαίων• εἰς τὸ ἔμπροσθεν μέρος τῆς κάλπης ὑπάρχει στρογγύλη ὀπὴ ἀνταποκρινομένη εἰς σωλῆνα μήκους εἴκοσι ἑπτὰ καὶ διαμέτρου δώδεκα ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου προσκεκολλημένον ἐπὶ τῆς κατακορύφου ἕδρας ὑπὸ γωνίαν εἴκοσι πέντε μοιρῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἐκλογεὺς εἰσάγει τὴν χεῖρα καὶ ψηφίζει. Τὸ ἔσω μέρος τῆς κάλπης, ἐφ᾿ οὗ θέλουσι ρίπτεσθαι τὰ σφαιρίδια, καλύπτεται δι᾿ ἐριούχου ὑφάσματος, οἱ δὲ σάκκοι οἱ δεχόμενοι τὰ σφαιρίδια τοῦ μὲν ναὶ θέλουσιν εἶσθαι χρώματος λευκοῦ, τοῦ δὲ ὄχι χρώματος μέλανος.»
Λίγο πριν από την πρώτη κωδικοποίηση της δημοτικής-κοινοτικής νομοθεσίας η δια σφαιριδίων ψηφοφορία καταργήθηκε, με την επαναφορά των έγχαρτων ψηφοδελτίων (αν και εκδηλώθηκαν, μάλλον από αντιπολιτευτική διάθεση, σποραδικές διαφωνίες που απέδιδαν στον εισαχθέντα νεωτερισμό ελατήρια χειραγώγησης των αναλφάβητων ψηφοφόρων).
ἄρθρον 64 του ν. 3363/02-09-1926 «Περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν», ΦΕΚ Α’ 291/02-09-1926:
«1.- Τὰ ψηφοδέλτια παρασκευάζονται ἐκ χάρτου λευκοῦ […]
2.- Αἱ διαστάσεις τῶν ψηφοδελτίων ὁρίζονται διὰ Διαταγμάτων.
3. Εἰς τὸ ἄνω μέρος τοῦ ψηφοδελτίου συνδυασμοῦ κόμματος σημειοῦται τὸ ἔμβλημα καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ. […]
4. Κάτωθι τοῦ ἐμβλήματος ἀναγράφονται διὰ τοῦ τύπου ἢ τῆς γραφομηχανῆς ἢ τῆς χειρὸς τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων τοῦ κόμματος […]
7.- Ὄπισθεν τοῦ ψηφοδελτίου δύνανται νὰ ἀναγραφοῦν ἐν συντομίᾳ ὁδηγίαι πρὸς τὸν ἐκλογέαν περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς καὶ αἱ περιπτώσεις ἀκυρότητος τοῦ ψηφοδελτίου.»,
και ἄρθρον 69 του ίδιου νόμου:
«[…] 2. Δύναται ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του […] σημειῶν διὰ μολυβδίδος ἢ μελάνης σταυρὸν παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος τοῦ προτιμωμένου ὑποψηφίου.»
Το έντυπο ψηφοδέλτιο και ο σταυρός προτίμησης (υπέρ των υποψηφίων της επιλογής των εκλογέων) πρωτοεμφανίστηκαν στις βουλευτικές εκλογές της 07-11-1926, αποτελώντας έκτοτε συστατικό στοιχείο και των 79 [: 35 βουλευτικές + 1 γερουσιαστική + 10 ευρωπαϊκές + 6 δημοψηφίσματα + 19 δημοτικές/κοινοτικές + 8 νομαρχιακές/περιφερειακές] εκλογικών αναμετρήσεων που διεξήχθησαν τα τελευταία 100 χρόνια (με την εξαίρεση του σταυρού προτίμησης σε 7 από τις 10 ευρωεκλογές και στα 5 από τα 6 δημοψηφίσματα).
Στις επόμενες εκλογές [την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου 2028 αν πρόκειται για αυτοδιοικητικές (άρθρο 35 § 2 του ν. 5314/2026)• ή όποτε προκηρυχθούν αν πρόκειται για βουλευτικές και αν εν τω μεταξύ ως προς αυτές θα έχει ληφθεί σχετική πρόνοια] μαζί με το έγχαρτο ψηφοδέλτιο θα εμφανισθεί, για πρώτη φορά στα ελληνικά εκλογικά χρονικά, και η ηλεκτρονική ψήφος• η οποία, προς το παρόν τουλάχιστον, εγείρει ερωτηματικά, πυροδοτεί απορίες, προξενεί επιφυλάξεις, υποδαυλίζει υποψίες ως προς την δυνατότητα άψογης και απόλυτης τήρησης των πολιτικών, θεσμικών και τεχνικών εγγυήσεων της αδιάβλητης άσκησής της, παρόμοιων (ή και ισχυρότερων) εκείνων που ισχύουν στην δια φυσικής συμμετοχής ψηφοφορία.
Και σαν πρωτοφανέρωτη, περίεργη, «εξωτική» διαδικασία δημιουργεί εντυπώσεις ανάλογες με εκείνες που, προ 80ετίας, προκλήθηκαν στον ελληνικό τύπο (και το αναγνωστικό του κοινό) όταν πληροφορήθηκε πως οι παρεπιδημούντες στην Ελλάδα Άγγλοι στρατιωτικοί επρόκειτο να συμμετάσχουν (ως εκλογείς, αλλά και ως υποψήφιοι) στις βουλευτικές εκλογές της πατρίδας τους, της 05-07-1945, είτε «δι᾿ ἀντιπροσώπου» είτε με «ταχυδρομικὴ ψῆφο»:
«Ἕνα ἐρώτημα ποὺ κάμνουν ὅλοι
Πῶς θὰ ψηφίσουν οἱ Ἄγγλοι στρατιῶται εἰς τὴν Ἑλλάδα
(Ἡ ψῆφος δι᾿ ἀντιπροσώπου καὶ ἡ ταχυδρομικὴ ψῆφος)
Ἐνδιαφέρουσαι καὶ περίεργοι λεπτομέρειαι
Ἀθῆναι, Ἰούνιος.- Πῶς θὰ ψηφίσουν οἱ Ἄγγλοι στρατιῶται ποὺ εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἰδοὺ ἕνα ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς θὰ εὑρίσκεται κατ᾿ αὐτὰς εἰς τὰ χείλη πολλῶν ἀναγνωστῶν μας ἐπὶ τῇ προσεγγίσει τῶν ἀγγλικῶν ἐκλογῶν, ποὺ ἀσφαλῶς αὐτὴν τὴν φορὰν προσλαμβάνουν ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον καὶ τοὺς Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι – ὀρθῶς ἢ ἐσφαλμένως – περιμένουν ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην ρύθμισιν καὶ τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων τῆς Ἑλλάδος.
Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἐρωτήματος αὐτοῦ σταχυολογοῦμεν ἀπὸ τὰς τελευταίας ἀγγλικὰς ἐφημερίδας τὰ κατωτέρω ἐνδιαφερούσας καὶ περιέργους πληροφορίας:
Κατὰ τοὺς ἀγγλικούς νόμους, ὅλοι οἱ Ἄγγλοι στρατιῶται ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι. Δηλαδὴ ὅλοι οἱ Ἄγγλοι στρατιῶται θὰ ψηφίσουν κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν, ὁπουδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκωνται, εἴτε ἐντὸς τῆς Ἀγγλίας, εἴτε ἐκτὸς αὐτῆς, καθὼς ἐπίσης ἔχουν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκθέσουν ὑποψηφιότητα. Συνεπῶς πολλοὶ στρατιῶται καὶ ἀξιωματικοὶ θὰ εἶνε ὑποψήφιοι βουλευταί.
Διὰ νὰ εἶνε ὅμως κανεὶς ἐκλογεὺς καὶ ἐκλέξιμος πρέπει νὰ ἔχῃ συμπληρώση τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας του, νὰ εἶνε Ἄγγλος ὑπήκοος, νὰ μὴ ἔχῃ καταδικασθῆ δι᾿ ἐγκληματικὴν ἢ προδοτικὴν πρᾶξιν καὶ νὰ εἶνε ἐγγεγραμμένος εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς περιφερείας του.
Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐψηφίσθη Νόμος κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν Ἄγγλοι στρατιῶται καὶ ἰδιῶται δύνανται νὰ ψηφίσουν δι᾿ ἀντιπροσώπου. Πρὸς τοῦτο ἐξουσιοδοτοῦν τὴν σύζυγόν των ἢ τὴν μητέρα των ἢ ὁποιοδήποτε ἄλλο πρόσωπον τῆς εμπιστοσύνης των νὰ ψηφίσουν ἀντ᾿ αὐτῶν κατὰ τὴν ἀπουσίαν των. Ἡ εξουσιοδότησις γίνεται μὲ ἕνα εἰδικὸν δελτάριον. Τέτοια δελτάρια ἔχουν ἀποσταλῆ εἰς ὅλας τὰς στρατιωτικὰς μονάδας, οἱ δὲ στρατιῶται δύνανται νὰ τὰ συμπληρώσουν καὶ νὰ τὰ ἀποστείλουν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους των. Εἰς τὰ δελτάρια σημειώνονται ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἀποστολέως, διὰ νὰ ἀποφευχθῇ ἡ πλαστότης.
Τὸ δικαίωμα, ὅμως, τῆς δι᾿ ἀντιπροσώπου ψηφοφορίας, ἔχουν μόνον ὅσοι ὥρισαν τὸν ἀντιπρόσωπόν των μέχρι τῆς 15 Μαρτίου τοῦ ἐνεστώτος ἔτους. Καὶ τοῦτο διὰ νὰ ὑπάρχῃ καιρὸς τοῦ σχετικοῦ ἐλέγχου. Κατ᾿ ἐξαίρεσιν δύνανται νὰ χρησιμοποιήσουν τὸ δικαίωμα τοῦτο μόνον οἱ πρώην αἰχμάλωτοι τῶν Γερμανῶν ἢ Ἰταλῶν, οἱ ἐσχάτως ἀπελευθερωθέντες, οἱ ὁποῖοι φυσικὰ δὲν εἶχον τὸν καιρὸν νὰ στείλουν τὰ πληρεξούσια δελτάριά των μέχρι τῆς 15 Μαρτίου 1945. Οὗτοι δύνανται νὰ τὰ ἀποστείλουν μέχρι 1ης Ἰουλίου.
Ἡ ψηφοφορία εἶνε μυστικὴ καὶ γίνεται εἰς τὰς στρατιωτικὰς μονάδας ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκονται. Ὡς τόπος ψηφοφορίας ὁρίζεται μία στρατιωτικὴ σκηνή, ἢ μία καλύβη, ὅπου τοποθετεῖται ἕνα τραπέζι ἐπάνω εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἡ ψηφοδόχος, ἕνα μεγάλο κουτὶ σφραγισμένο, μὲ μίαν σχισμάδα πρὸς τὰ ἐπάνω. Γύρω ἀπὸ τὸ τραπέζι κάθονται οἱ ἀντιπρόσωποι ποὺ ἀποτελοῦν τὴν ἐπιτροπήν. Ἡ σκηνὴ ἢ ἡ καλύβη εἶνε χωρισμένη εἰς δύο. Εἰς τὸ ἕνα μέρος ὑπάρχει τὸ τραπέζι μὲ τὴν ψηφοδόχον καὶ τὴν ἐπιτροπήν. Εἰς τὸ ἄλλο μέρος, ποὺ χωρίζεται καταλλήλως, ὥστε νὰ μὴ φαίνονται οἱ εντός αυτού, ὑπάρχει ἄλλο τραπέζι ἐπάνω εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχουν τὰ ψηφοδέλτια μὲ τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων καὶ δελτία ταυτότητος πρὸς συμπλήρωσιν. Ψηφοδέλτια καὶ δελτία ταυτότητος ἠμπορεῖ νὰ προμηθευθῇ ὁ στρατιώτης καὶ ἀπ᾿ ἔξω ἢ πολὺ πρὶν τῆς ψηφοφορίας καὶ νὰ τὰ ἔχῃ συμπληρώση. Ἐπίσης ὑπάρχουν καὶ φάκελλοι. Διὰ κάθε περιφέρειαν ὑπάρχουν ἰδιαίτερα ψηφοδέλτια μὲ τοὺς σχετικοὺς υποψηφίους τῶν διαφόρων κομμάτων.
Μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ψηφοδελτίου, ὁ ψηφοφόρος τὸ τοποθετεῖ ἐντὸς φακέλλου, τὸν ὁποῖον κλείει καλῶς. Ἔπειτα συμπληρώνει καὶ τὸ δελτίον ταυτότητός του καὶ τὸ τοποθετεῖ ἐντὸς ἑνὸς ἄλλου μεγαλυτέρου φακέλλου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου τοποθετεῖ καὶ τὸν κλειστὸν φάκελλον μὲ τὸ ψηφοδέλτιον ποὺ ἐψήφισε. Τὸν μεγαλύτερον αὐτὸν φάκελλον τὸν κλείει κατόπιν καὶ γράφει τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας του. Ἔπειτα πηγαίνει εἰς τὸ διαμέρισμα ποὺ εἶνε ἡ ψηφοδόχος καὶ ρίπτει ἐντὸς αὐτῆς τὸν φάκελλον. Διὰ νὰ γίνεται γρηγορώτερα ἡ ψηφοφορία δύνανται νὰ δημιουργηθοῦν περισσότερα διαμερίσματα ἰδιαίτερα μὲ ἰσάριθμα τραπέζια ἐντὸς τῶν ὁποίων ἠμποροῦν νὰ γράφουν τὰ ψηφοδέλτιά των καὶ νὰ τὰ κλείνουν ἐν πάσῃ μυστικότητι περισσότεροι στρατιῶται.
Μετὰ τὸ τέλος τῆς ψηφοφορίας ἡ ἐπιτροπὴ μετρᾶ τοὺς φακέλλους, διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ ἐὰν εἶνε ἴσοι μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν ποὺ ἐψήφισαν καὶ τοὺς ὁποίους ἔχει καταγράψει εἰς ἰδιαίτερον κατάλογον καὶ κατόπιν ξανακλείνει τὴν ψηφοδόχον, τὴν κάμνει ταχυδρομικὸν δέμα καὶ την στέλνει εἰς τὸ Ταχυδρομεῖον. Τὸ Ταχυδρομεῖον κατόπιν ἀποστέλλει κάθε φάκελλον εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ποὺ γράφει ἐκεῖ εἰς τὴν ἕδραν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας τοῦ ψηφίσματος, ὅπου καὶ ἀνοίγεται ὁ φάκελλος ἀπὸ τὴν ἐκλογικὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δελτίου ταυτότητος ποὺ περιέχει καὶ ὕστερα ὁ ἄλλος φάκελλος μὲ τὸ ψηφοδέλτιον ρίπτεται εἰς ἄλλην ψηφοδόχον. Ὅταν τελειώσῃ ὁ ἔλεγχος ὅλων τῶν φακέλλων ποὺ ἐλήφθησαν ἔτσι ἀπὸ τὸ Ταχυδρομεῖον, τότε ἀνοίγεται ἡ ψηφοδόχος καὶ γίνεται ἡ διαλογὴ τῶν ψηφοδελτίων. Τοιουτοτρόπως ἐξασφαλίζεται ἡ μυστικότης τῆς ψηφοφορίας τῶν στρατιωτῶν καὶ συγχρόνως ὁ ἔλεγχος τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων.
Εἰς τὰ νοσοκομεῖα, ὅπου οἱ τραυματίαι ἢ οἱ ἀσθενεῖς δὲν δύνανται νὰ σηκωθοῦν, ἡ ἐπιτροπὴ μεταβαίνει ἐπὶ τόπου μὲ τὴν ψηφοδόχον διὰ νὰ δυνηθῇ ὁ νοσηλευόμενος νά ρίψῃ τὸν φάκελλόν του ἀπὸ τὸ κρεββάτι του.
Κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον θὰ ψηφίσουν καὶ οἱ ἀεροπόροι εἰς τὰ ἀεροδρόμιά των καὶ οἱ ναῦται εἰς τὰ πλοῖα των.»
«Μακεδονία», 01-07-1945.
