Του Απόστολου Ιωσηφίδη
01.- «Κατάπληξις»!
Στις αρχές Ιουλίου του 1934, όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα των προαγωγικών και απολυτηρίων εξετάσεων (σχολικού έτους 1933-1934) των μαθητριών και των μαθητών του Γυμνασίου της Βέροιας, σύμπασα η τοπική κοινωνία κατεπλάγη: «Ἀπὸ τοὺς 260 {μαθητάς και μαθητρίας} προήχθησαν 80, ἀπερρίφθησαν 80, ἔμειναν μεταξεταστέοι 80 καὶ εἴκοσι ἐπῆραν ἀπολυτήριο»!
Οι δονήσεις του εκπαιδευτικο-κοινωνικού σεισμού, που συντάραξε «τοὺς γονεῖς καὶ κηδεμόνας τῆς πόλεώς μας, ἀλλὰ καὶ ὅλους τοὺς συνδημότας μας» έφθασαν μέχρι την Θεσσαλονίκη.
Και η διαφορά στην πυκνότητα των εκδόσεων του τοπικού τύπου (καθημερινός στην Θεσσαλονίκη, εβδομαδιαίος στην Βέροια) χάρισε στη μακεδονική πρωτεύουσα το πρωτείο της καταγραφής και του σχολιασμού της οδυνηρής «καταπλήξεως»:
«Ἡ κατάπληξις
Νὰ καὶ μία εἴδησις ποὺ ἀφορᾷ τὸ γυμνάσιον μιᾶς ἐπαρχιακῆς πόλεως καὶ ποὺ προκαλεῖ – κατὰ τὸν ἀνταποκριτὴν – κατάπληξιν. Δὲν πρόκειται, εὐτυχῶς, ὅπως θὰ νομίσῃ κανεὶς γιὰ νέα σκάνδαλα μαθητῶν ἢ μαθητριῶν, ὅπως αὐτὰ ποὺ ἐτροφοδότησαν τελευταίως τὴν σκανδαλιστικὴ φιλολογία τῶν ἐφημερίδων.
Πρόκειται γιὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐξετάσεων ἑνὸς γυμνασίου, τοῦ γυμνασίου τῆς Βερροίας.
Καὶ ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα, ἰδοὺ ἡ κατάπληξις. Σύνολον μαθητῶν: 260. Ἀπὸ αὐτοὺς προήχθησαν 80, ἀπερρίφθησαν 80, ἔμειναν μεταξεταστέοι 80 καὶ εἴκοσι ἐπῆραν ἀπολυτήριο.
Κατάπληξις; Ἀλλὰ γιατί, ὦ ἀφελεῖς ἄνθρωποι;
Ὁ γυμνασιάρχης θὰ εἶναι ἀσφαλῶς μαθηματικὸς ἀφοῦ ἐμοίρασε μὲ τόσην δεξιοτεχνίαν τὸν ὁλικὸν ἀριθμὸν εἰς ἴσα μέρη καὶ τὸ ὑπόλοιπον τὸ ἐφοδίασε μὲ ἀπολυτήρια.
Κατάπληξιν ὅμως προεκάλεσεν ἡ αὐστηρότης τῶν καθηγητῶν. Τόσοι στάσιμοι, τόσοι μεταξεταστέοι καὶ τόσοι λίγοι προβιβάσιμοι καὶ ἄξιοι ἀπολυτηρίου!
Ἢ οἱ μαθηταὶ τῆς Βερροίας εἶνε κούτσουρα ἀντιθέτως μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους μαθητὰς τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, δημοτικῶν, γυμνασίων καὶ πανεπιστημίων, ἢ μία μοναδικὴ καὶ ἰδιότροπη τύχη συνεκέντρωσε στὴν συμπαθῆ αὐτὴν ἐπαρχιακὴν πόλιν ὅ,τι αὐστηρότερο καὶ δυστροπώτερο εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς καθηγητικὸν προσωπικόν.
Πάντως δὲν εἶνε τὸ γυμνάσιον τῆς Βερροίας ἐκεῖνο ποὺ θὰ συντελέσῃ ἐφέτος εἰς πύκνωσιν τῶν τάξεων διανοητικοῦ προλεταριάτου, ποὺ θὰ ξεφουρνίσῃ νέους οἱ ὁποῖοι θὰ τρέξουν νὰ ἐγγραφοῦν στὸ Πανεπιστήμιο τῆς πόλεώς μας {= Θεσσαλονίκης} ἢ νὰ διεκδικοῦν κάποια θέση σὲ Τράπεζα ἢ σὲ δημόσιο γραφεῖο.
Ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως τὸ πρᾶγμα ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δυσάρεστο. Οἱ νέοι μὲ δίπλωμα δὲν εἶναι φροῦτο σπάνιο στὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐκεῖνο ποὺ χρειαζόμεθα εἶναι κάθε ἄλλο πρᾶγμα ἀπὸ αὐτούς.
Ἕνα ἀπολυτήριο εἶναι γιὰ τὸν νέο μία ἐπίσημη πιστοποίησις ὅτι “κέκτηται προσόντα”, ἀλλὰ πολλὲς φορὲς κέκτηται καὶ ἄλλα πράγματα μαζὶ μὲ αὐτό: ὑπεροψίαν, δοκησισοφίαν, ἐπιπολαιότητα, συχνὰ δὲ καὶ …ἀμάθειαν.
Ὑπάρχουν ἀπόφοιτοι ἑλληνικῶν γυμνασίων ποὺ δὲν εἶναι σὲ θέση νὰ γράψουν δέκα γραμμὲς κατὰ τρόπον ἀνθρωπικό. Τὶ νὰ κάμετε τὰ διπλώματα καὶ τὰ προσόντα τους.
Ἀλλὰ στὸν κόσμο γενικῶς καὶ εἰδικῶς στὴν Ἑλλάδα, τὸ πᾶν εἶναι ζήτημα “προσόντων”, δηλαδὴ χαρτιῶν μὲ χαρτόσημα καὶ μὲ σφραγῖδες. Τὸ χαρτὶ εἶναι ἡ μόρφωσις, ὁ πολιτισμός, ἡ εὐφυΐα, ἡ εὐζωΐα, ἡ δόξα, δηλαδὴ ὅλα τὰ στοιχεῖα μιᾶς ἐπιτυχημένης καὶ ἄνετης ζωῆς – ποὺ εἶναι τὸ ὑπέρτατο ἰδανικὸ τῶν νεοελλήνων.
Ἰδοὺ λοιπὸν γιατὶ ἡ μεγάλη φειδὼ τοῦ κ. γυμνασιάρχου Βερροίας εἰς τὸ μοίρασμα τῶν μαγικῶν αὐτῶν χαρτιῶν, προκάλεσε κατάπληξιν ἴσην σχεδὸν μὲ ἐκείνη ποὺ προκαλοῦσε ἕνα σκανδαλάκι ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ διαβάσαμε τελευταίως στὸν τύπο.
Δαμόρης[ 1]»
«Ἡ Ἀπογευματινὴ» Θεσσαλονίκης, 07-07-1934.
Για τον «Ἀστέρα Βερροίας», όμως, τα «ἀνακοινωθέντα ἀποτελέσματα» ήταν αναμενόμενα• απότοκα κυρίως της (κατ’ αυτόν) αμέλειας ή αδιαφορίας των γονέων και κηδεμόνων «ποὺ δὲν παρακολουθοῦσαν τὰ παιδιά των γιὰ νὰ μάθουν ποῦ περνοῦσαν τὰ ἀπογεύματά των»:
«Τὰ ἀποτελέσματα τῶν μαθητῶν τοῦ Γυμνασίου
Κατάπληξιν, καὶ μάλιστα δεδικαιολογημένην κατ᾿ αὐτούς, ἀδικαιολόγητον ὅμως καθ᾿ ἡμᾶς, προὐξένησαν εἰς τοὺς γονεῖς καὶ κηδεμόνας τῆς πόλεώς μας, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλους τοὺς συνδημότας μας, τὰ ἀνακοινωθέντα ἀποτελέσματα ἐξετάσεων τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν τοῦ Γυμνασίου καὶ κατὰ τὰ ὁποῖα 80 μαθηταὶ μόνον προήχθησαν, ἄλλοι τόσοι ἔμειναν μεταξεταστέοι καὶ ἰσάριθμοι ἐκρίθησαν στάσιμοι.
Κρίνοντες ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων διαπιστοῦμεν ὅτι δύο τινὰ συμβαίνουν.
Ἢ ὅτι τινὲς τῶν κ.κ. καθηγητῶν δὲν ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην μεταδοτικότητα κατὰ τὴν διδασκαλίαν, ἢ ὅτι οἱ μαθηταὶ οἱ κριθέντες στάσιμοι καὶ μεταξεταστέοι εἶναι ἀνεπίδεκτοι μαθήσεως καὶ ὀκνηροί.
Ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι ἐν μέρει συμβαίνει τὸ πρῶτον, ἀλλὰ κατὰ βάσιν τὸ δεύτερον.
Τοῦτο τὸ στηρίζομεν εἰς τὸ ὅτι καθ᾿ ὅλον τὸ ἔτος βλέπομεν οὐκ ὀλίγους μαθητὰς καὶ μαθητρίας τοῦ Γυμνασίου κατὰ τὰ ἀπογεύματα ποὺ δὲν εἶχον μαθήματα ἀντὶ νὰ περιορίζωνται στὰ σπήτια των καὶ νὰ μελετοῦν, νὰ βολτάρουν στὸν περιφερειακὸ δρόμο καὶ ἀλλαχοῦ.
Κατὰ συνέπειαν ἄδικα ἦσαν τὰ κατὰ τοῦ κ. Γυμνασιάρχου καὶ καθηγητῶν παράπονα τῶν γονέων διὰ τὴν μὴ προγωγὴν τῶν παιδιῶν των, ἡ εὐθύνη βαρύνει τοὺς ἰδίους ποὺ δὲν παρακολουθοῦσαν τὰ παιδιά των γιὰ νὰ μάθουν ποῦ περνοῦσαν τὰ ἀπογεύματά των.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 11-07-1934.
02.- «χαρτοπαίζοντες, ταβλίζοντες, καπνίζοντες».
Αλλά, ποῦ περνοῦσαν τὰ ἀπογεύματά των» οι ατίθασοι γυμνασιόπαιδες; Ο «Ἀστὴρ» δεν έπαυε να καταγγέλει τις επιλήψιμες απογευματινές δραστηριότητές τους, τόσο πριν, όσο και μετά το σοκ των αποτελεσμάτων του 1934:
«Παρὰ τοῦ δραστηρίου Γυμνασιάρχου μας κ. Βαρβατσούλη κατελήφθησαν χαρτοπαικτοῦντες ἐν τῷ Καφενείῳ “Ἑρμῆς” τοῦ Σοφιανοπούλου οἱ γυμνασιόπαιδες Κουλίτσας καὶ Χατζηνικολάκης οἵτινες ἐτιμωρήθησαν παρ᾿ αὐτοῦ.» […]
«Μᾶς κατηγγέλθη ὅτι ἐν τῷ ἐξοχικῷ Κέντρῳ “Mουαρὶφ” συχνάζουν γυμνασιόπαιδες ὅπου καπνίζοντες ἐπιδίδονται εἰς τὴν χαρτοπαιξίαν καὶ εἰς τὴν ταβλοπαιξίαν διασύροντες οὕτω τὴν μαθητικὴν αὐτῶν ἰδιότητα.
Ὀνόματα δὲν ἀναφέρομεν ἀλλὰ οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἂς συνετισθῶσι καὶ ἂς ἀφοσιωθῶσι εἰς τὰ μαθήματά των.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 18-11-1931.
«Διὰ τὴν ἀστυνομικὴν ἀρχὴν καὶ τὸν κ. Γυμνασιάρχην
Μᾶς ἐρωτοῦν καὶ ἐρωτῶμεν. Γνωρίζει ἡ Ἀστυνομικὴ ἀρχὴ καὶ ὁ κ. Γυμνασιάρχης ὅτι τὸ εἰς τὴν θέσιν Μουαρὶφ Καφφενεῖον ἔχει μεταβληθῆ εἰς Χαμαιτυπεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον συχνάζουν γυμνασιόπαιδες χαρτοπαίζοντες, ταβλίζοντες, καπνίζοντες καὶ διαφόρους ἄλλας ἀθλιότητας διαπράττοντες.
Ἂν δὲν τὸ γνωρίζουν ἂς κάμουν μία ἐπίσκεψιν διὰ νὰ πεισθοῦν.
Ἂν πάλιν τὸ γνωρίζουν εἰς ποίας ἐνεργείας προέβησαν διὰ νὰ μὴ δηλητηριάζεται ἡ νεολαία μας, ἡ μαθητιῶσα καὶ μή.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 02-01-1935.
03.- Διαχρονικές ελλείψεις και «τελεία ἀδιαφορία».
Με τα -αναπόφευκτα σε κάθε σχολική κοινότητα και σε κάθε εποχή μαθητικά μικροπαραπτώματα- συμβάδιζαν, ήδη από την έλευση του «Ελληνικού», τα μεγάλα, τα δομικά προβλήματα του Γυμνασίου, το οποίο στα πρώτα, πολεμικά χρόνια είχε υποχρεωθεί να στεγαστεί «οὐχὶ ἐν τῷ ἰδίῳ διδακτηρίῳ, ἀλλ᾿ εἰς ἕτερον οἴκημα πολὺ στενόχωρον»:
«Ἐκ Βερροίας
Βέρροια, 12.- Ἀπὸ τῆς προχθὲς ἐγένετο ἡ ἔναρξις τῶν μαθημάτων τοῦ ἐνταῦθα Γυμνασίου, οὐχὶ ἐν τῷ ἰδίῳ διδακτηρίῳ κατεχομένῳ ὑπὸ τοῦ Στρατοῦ, ἀλλ᾿ εἰς ἕτερον οἴκημα πολὺ στενόχωρον, δι᾿ ὃ καὶ ἡ διδασκαλία γίνεται διαδοχικῶς κατὰ τάξεις.
Ἡ ἀνωμαλία αὕτη δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπέδρα ἐπὶ τῆς μορφώσεως τῶν μαθητῶν, ἐὰν παρὰ τοῦ καθηγητικοῦ προσωπικοῦ, ἀποτελουμένου ἐκ τῶν κ.κ. Ἰ. Ἰωαννίδου γυμνασιαρχεύοντος καὶ τῶν καθηγητῶν Δήμου Βασιλείου, Γ. Μαραγκοῦ, Δ. Λεονταρίτου και Βρ. Ἀραούζου, δὲν κατεβάλλετο ἡ δυνατωτέρα προσπάθεια ὅπως ἐντείνῃ τὴν ἐργατικότητά του εἰς τὸ ἔπακρον, χάρις δὲ εἰς τοῦτο ἐλπίζεται σταθερῶς ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις τῶν μαθητῶν δὲν θὰ χωλαίνῃ.
Ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ἀνέρχεται εἰς 90. Ἡ προθεσμία ὅμως τῶν ἐγγραφῶν δὲν ἔληξεν ἀκόμη.»
«Τὸ Φῶς», 14-10-1915.
…και το οποίο, ακόμη και μετά την επανάκτηση της στέγης του εξακολούθησε να υποφέρει από την «τελεία ἀδιαφορία τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Κράτους πρωτίστως αὐτοῦ ὡς ὑπευθύνου»:
«Τὸ Γυμνάσιον Βερροίας
Ἐλλιπὲς προσωπικὸν
Προσωπικὰ καὶ διαπληκτισμοὶ
Οὐδεμία σοβαρὰ ἐργασία
Αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαί
Βέρροια, 26.- Μὲ τὸ τέρμα τῶν ἐξετάσεων τοῦ ἐνταῦθα Γυμνασίου ἔληξε καὶ τὸ Σχολικὸν ἔτος 1924-1925.
Κατ᾿ αὐτό, χάρις εἰς τὴν ἀκηδείαν τῶν ἁρμοδίων ἐκπαιδευτικῶν παραγόντων, ἀλλὰ καὶ τῶν κηδεμόνων γενικῶς τῶν μαθητῶν, ἡ ἀπόδοσις εἰς γνώσεις καὶ ποσότητα διδαχθείσης ὕλης ὑπῆρξε οἰκτρά, μ᾿ ὅλην τὴν σημασίαν τῆς λέξεως.
Αἰτία δ᾿ ὅλων τούτων ἡ τελεία ἀδιαφορία τῆς κοινωνίας ὅσον καὶ τοῦ Κράτους πρωτίστως αὐτοῦ ὡς ὑπευθύνου.
Διὰ νὰ κατανοηθῶσιν αἱ γραμμαὶ αὐταὶ ἂς παρακολουθήσωμεν τὸ προσωπικὸν τοῦ γυμνασίου.
Πλὴν τοῦ γυμνασιάρχου καὶ τῶν θρησκευτικῶν καθηγητοῦ ὑπήρξαν ἄλλοι τρεῖς καθηγηταὶ καὶ τέσσαρες δημοδιδάσκαλοι. Οἵτινες πῶς ἐχρίσθησαν καθηγηταὶ τοῦ Γυμνασίου δὲν γνωρίζομεν.
Καὶ τὸ ἐλαττωματικὸν τοῦτο προσωπικὸν μήπως ὑπῆρξε μόνιμον καθ᾿ ὅλην τὴν σχολικὴν περίοδον; Δυστυχῶς ὄχι.
Ὁ καθηγητὴς τῶν θρησκευτικῶν ἀσθενήσας λόγῳ σοβαρᾶς παθήσεώς του καὶ λαβὼν ἀναρρωτικὴν ἄδειαν τρίμηνον δὲν ἀντεκατεστάθη.
Ὁ καθηγητὴς τῶν Φυσικῶν τοποθετηθεὶς εἰς τὸ Γυμνάσιον τὸν 7)βριον μῆνα ἔλαβεν ἀναρρωτικὴν ἄδειαν καὶ ἀφίχθη μόλις τὸν Μάϊον. Οὕτω καθ᾿ ὅλον τὸ ἔτος μόλις δέκα πέντε μαθήματα ἐγένοντο.
Καθηγηταὶ μαθηματικῶν ἤλλαξαν τρεῖς κατὰ περιόδους τοῦ τρέχοντος ἔτους καὶ μέχρις ἀφίξεως τοῦ ἁντικαταστάτου του παρήρχετο χρονικὸν διάστημα ἀρκετόν.
Προσωπικὰ καθηγητῶν
Μεταξὺ καθηγητῶν προσωπικαὶ διαφοραὶ ὑπεραρκεταὶ ἔλαβαν χώραν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ὥστε μαθηταὶ οἵτινες ἤκουσαν μαθήματα ἀπὸ ὡρισμένον μαθηματικόν, νὰ γίνουν ὁ στόχος ἄλλων καθηγητῶν, καὶ νὰ λάβουν μονάδας ὡς βαθμούς, διότι ἤκουσαν μαθήματά του. Δῆλα δὴ ὁ ἀνταγωνισμὸς ἐξέσπασε στοὺς μαθητάς.
Καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ σεβασμοῦ τῶν μαθητῶν πρὸς τὸ γυμνάσιον τέλειον ξεχαρβάλωμα, λόγῳ ἀλλεπαλλήλων μηνύσεων καθηγητῶν κατ᾿ ἀλλήλων ἐμειώθη τὸ γόητρόν των εἰς τοὺς μαθητάς.
Διάφοροι φῆμαι ἔχουσαι βάσιν τὴν ἠθικὴν ἐγένοντο εὑρύτατα γνωσταὶ εἰς βάρος ἀνωτέρου βαθμούχου τοῦ Γυνασίου.
Διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο ἦλθε πρὸ καιροῦ καὶ ὁ ἐκπαιδευτικὸς ἐπιθεωρητὴς δι᾿ ἀνακρίσεις οὗτινος μάλιστα δὲν ἐγνώσθη τὸ πόρισμα, ἐπέπρωτο ἀργότερα κατόπιν δημοσίως γενομένης δικαστικῆς δίκης, νὰ ἔλθουν εἰς φῶς πράγματα, τὰ ὁποῖα πρὸ πολλοῦ ἔπρεπε νὰ ἐφελκύσουν τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων ἀλλὰ καὶ τῆς πόλεως ἐν γένει.
Αἱ σχολικαὶ ἐπιτροπαὶ
Ὅσον δ᾿ ἀφορᾷ τὴν ἀπόδοσιν ἐργασίας τοῦ Γυμνασίου καλὸν εἶνε εἰς τὰς Σχολικὰς Ἐπιτροπάς, αἵτινες ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἄτομα μορφώσεως ἀρκετῆς νὰ δοθῶσι δικαιώματα εὑρύτερα, ὡς ἐπίσης καὶ εἰς τοὺς Μητροπολίτας μας, οἵτινες πλὴν τῆς λειτουργίας τῆς ἐκκλησίας ἀπεγυμνώθησαν πάσης ἄλλης ἐξουσίας, ἐνῷ δύνανται κάλλιστα λόγῳ τῆς μορφώσεώς των νὰ εἶνε ἀκοίμητοι φρουροὶ τῆς προόδου τῆς ἐκπαιδεύσεως, παρακολουθοῦντες βῆμα πρὸς βῆμα ταύτην.
Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονηθῇ ὅτι τὰ σχολεῖα τοῦ Ὑποδούλου Ἑλληνισμοῦ μὲ τοὺς Ἀρχιερεῖς των καὶ τὰς ἐφορείας των ὑπῆρξαν ἀνώτερα ἀπὸ τὰ τῆς σημερινῆς πληθώρας βαθμούχων.
Οἱ στάσιμοι
Διὰ νὰ κρατηθῶσι τὰ προσχήματα ἔμειναν καὶ ἀρκετοὶ στάσιμοι, ὥστε οἱ τύποι ἐξεπληρώθησαν. Ἡ οὐσία ὅμως; Ἡ οὐσία εἶνε ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα διὰ τὸ Γυμνάσιόν μας ριζικά.
Οἱ στάσιμοι οὗτοι, ὑπὸ τὴν παροῦσαν κατάστασιν, δίκαιον εἶνε νὰ ἐπανεξετασθοῦν τὸν Σεπτέμβριον, ἀλλὰ αὐστηρῶς καὶ ὑπὸ νέου προσωπικοῦ.
Οἱ ἁρμόδιοι δὲ πάσης κατηγορίας καὶ ἱεραρχίας ἂς ἐξυπνήσουν πλέον εἶναι καιρός… καὶ νὰ ἐνδιαφερθοῦν.
Ἀνταποκριτὴς»
«Μακεδονία», 30-06-1925.
04.- Αναζωογόνηση και αυστηρότητα.
Το σχολικό έτος 1929-1930[2] την διεύθυνση του Γυμνασίου αναλαμβανει ο Παναγιώτης Βαρβατσούλης[3], επί των ημερών του οποίου αναπτύσσονται αξιόλογες εκπαιδευτικές, μορφωτικές και πολιτιστικές δραστηριότητες, και εκδηλώνονται ευρύτερες κοινωνικές πρωτοβουλίες:
«Βέρροια, 3.- Λίγοι μῆνες πέρασαν ἀπὸ τότε ποὺ ἦρθε στὴν Βέρροια καὶ ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσι τοῦ Γυμνασίου ὁ Γυμνασιάρχης κ. Βαρβατσούλης. Πρὶν ἀκόμη ἔλθῃ, εἶχον κυκλοφορήση φῆμαι, ὅτι ὕστερα ἀπὸ ὀλιγόμηνον ὑπηρεσίαν εἰς τὰ Γυμνάσια Αἰκατερίνης καὶ Ἀταλάντης, μετετέθη ἐδῶ δι᾿ ἄγνωστον αἰτίαν.
Ἡ εὐγενὴς κοινωνία τῆς Βερροίας […] ἄνοιξε τὴν ἀγκαλιά της καὶ δέχθηκε τὸν ἐξαιρετικὸ ξένο, μαζὶ μὲ τὶς καλλίτερες ἐλπίδες […] Γιατὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσουμε ὅτι καὶ τὸ Γυμνάσιο, σἄν σῶμα χωρὶς κεφαλή, εἶχε βγῆ τελείως ἀπ᾿ τὸ δρόμο του, ἦταν σὲ μιὰ κατάστασι ἔκρυθμο.
[…] ἐκτὸς ἀπὸ τὴν τάξι ποὺ ἔβαλε ὁ νέος Γυμνασιάρχης στὴ διοίκηση τοῦ Γυμνασίου, ἔδωκε καὶ μιὰ μεγάλη ὤθησι καὶ στὴ μόρφωσι καὶ τὴν πνευματικὴ ἀνάπτυξι τῶν μαθητῶν, μὲ τὸ ἄνοιγμα τῆς μαθητικῆς βιβλιοθήκης τοῦ Γυμνασίου, ποὺ ὡς τότε ἔμενε κλειστή, μὲ τὰς διαλέξεις αὑτοῦ, καθηγητῶν καὶ μαθητῶν καὶ ἄλλα πολλά.
Κώστας Ἀστέρης»
«Μακεδονία», 05-05-1930.
«διάλεξις τοῦ ὑποδιευθυντοῦ τοῦ Γυμνασίου κ. Ι. Καλαϊτζῆ μὲ θέμα τὸ σπουδαιότατον ζήτημα ποὺ ἀπασχολεῖ τὸ κράτος μας “Εἶναι πράγματι ἀγράμματοι οἱ σημερινοὶ μαθηταί μας;” Πέμπτη 19-11-1931, ὥρα 7 μ.μ. ἐν τῇ εὐρυχώρῳ αἰθούσῃ τοῦ Γυμνασίου.» […] και στην ίδια αίθουσα «Κυριακή 22-11-1931 διάλεξις τοῦ καθηγητοῦ κ. Ν. Γαλάνη μὲ θέμα “Ἡ πνευματικὴ ἀναγέννησις κατὰ τοὺς χρόνους τῆς δουλείας”».
«Ἀστὴρ Βερροίας», 18-11-1931.
«Καλλιτεχνικὴ ἑορτὴ τοῦ Γυμνασίου
παράσταση ἡ “Κυρὰ Φροσύνη”
…παρέστη ὁ Δήμαρχος κ. Χατζηνικολάκης[4], […] θερμὰ συγχαρητήρια εἰς τὸν Γυμνασιάρχην κ. Π. Βαρβατσούλην, εἰς τοὺς καθηγητὰς κ.κ. Βασιλόπουλον, Μαρίτσαν καὶ Λιναρᾶν, εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς δραματικῆς κ. Κοπανᾶν, εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς Μουσικῆς κ. Βασιλειάδην […] ἡ διακόσμησις τῶν σκηνικῶν ἦτο ἐπιτυχεστάτη ὀφείλετο εἰς τὴν ἀπαράμιλλον ἔμπνευσιν τοῦ ἐρασιτέχνου ζωγράφου κ. Σταύρου Γ. Τζίκα βοηθουμένου ὑπὸ τοῦ ἐπίσης ἐρασιτέχνου ζωγράφου κ. Θωμᾶ Κ. Βαφείδου. […] θὰ ἦτο παράλειψις ἐὰν δὲν ἀνεφέραμεν καὶ διὰ τὴν ὀρχήστραν τοῦ Μακεδονικοῦ Ὠδείου Βερροίας ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ διευθυντοῦ των κ. Μ. Βασιλειάδου […]
«Ἀστὴρ Βερροίας», 18-04-1935.
«Αἱ γυμναστικαὶ ἐπιδείξεις τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν τοῦ Γυμνασίου Βερροίας»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 29-05-1935.
«Ὁμολογουμένως ἀξία παντὸς ἐπαίνου εἶναι ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. Γυμνασιάρχου Βερροίας ὅστις ἐν τῷ ἐγνωσμένῳ ἐνδιαφέροντι αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν μαθητῶν του, κατώρθωσε νὰ πείσῃ τὸν διευθυντὴν τοῦ Λουτρῶνος Βερροίας ὅπως δέχεται τοὺς γυμνασιόπαιδας ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ τοῦ δελτίου ταυτότητος διὰ λουτρὸν ἀντὶ δύο δραχμῶν μόνον, οὕτω δὲ οἱ γυμνασιόπαιδες θὰ ἀγαπήσουν τὸ νερὸ καὶ τὴν καθαριότητα καὶ θὰ κάνουν τὸ λουτρόν των πάμφθηνα μὲ δύο μόνον δραχμάς.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 18-11-1931.
…αλλά και καταγγέλλεται, με δριμύτητα, η αυστηρότητά του έναντι των μαθητών του (στην προηγούμενη της Βέροιας θέση του):
«Τὶ καταγγέλλεται διὰ τὸν κ. Γυμνασιάρχην
Εἶναι ἀλήθεια;
[…] Καὶ μέχρι τέλους ὅλα θὰ ἦσαν καλὰ καὶ ἅγια, ἐὰν μὲ τὴν ὑπερβολικὴν αὐστηρότητά του ὁ Γυμνασιάρχης δὲν παρατέντωνε τὸ σχοινί, πρᾶγμα ποὺ συνετέλεσε, ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀγανάκτησι τῆς κοινωνίας ἐναντίον του.
Μετεχειρίζετο τοὺς μαθητάς του κακότροπα. Μαθητὰς τῶν ἀνωτέρων τάξεων ἐξυλοκοποῦσε ἀγρίως, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ξύλο διὰ νόμου ἔχει ἀπαγορευθῆ ἀπὸ τὰ Γυμνάσια.
Μὲ λίγα λόγια, ὁ κ. Γυμνασιάρχης ἐννοοῦσε πλέον τοὺς μαθητὰς ὄχι ὡς ὄντα λογικά, τὰ ὁποῖα ἔχουν δικαιώματα εἰς τὴν ζωὴν καὶ τὸ σχολεῖον, ἀλλὰ ὡς ζῶα, ἔχοντα μόνον καθήκοντα καὶ ὑποχρεώσεις. Ἐννοοῦσε τὸ Γυμνάσιον ὡς φέουδον τοῦ ὁποίου αὐτὸς ἦτο ἀπόλυτος καὶ ἀνεξέλεγκτος ἄρχων. […]
Κώστας Ἀστέρης»
«Μακεδονία», 05-05-1930.
05.- «εἶναι σἄν νὰ εἶναι κλεισμένα».
…ενώ παράλληλα η υποστελέχωση εξακολουθεί να μαστίζει το Γυμνάσιο, με ορατές συνέπειες στις μαθητικές επιδόσεις και στην εν γένει λειτουργία του:
«Τὸ Γυμνάσιόν μας ἄνευ καθηγητῶν
Τὸ Γυμνάσιόν μας ἐφέτος στερεῖται πέντε καθηγητῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὴν λειτουργίαν του, συνεπείᾳ δὲ τούτου ἡ λειτουργία του εἶνε πλημμελὴς εἰς βάρος πάντοτε καὶ τῶν καθηγητῶν οἱ ὁποῖοι ἀναγκάζονται νὰ μοχθοῦν περισσότερον, χωρίς βέβαια νὰ δύνανται νὰ ἀποδώσουν περισσότερα πράγματα καὶ τῶν μαθητῶν οἱ ὁποῖοι βέβαια ἄνευ καθηγητῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μάθουν πολλὰ πράγματα.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 17-10-1934.
«Παντελὴς ἔλλειψις καθηγητῶν εἰς τὸ Γυμνάσιον Βερροίας
Εἰς τὴν πόλιν μας λειτουργεῖ Γυμνάσιον μὲ 300 περίπου μαθητὰς καὶ μαθητρίας, καθὼς ἐπίσης καὶ Ἀνώτερον Παρθεναγωγεῖον μὲ 70 περίπου μαθητρίας.
Δυστυχῶς ὅμως ἐφέτος καὶ τὸ Γυμνάσιον καὶ τὸ Ἀνώτερον Παρθεναγωγεῖον στεροῦνται καθηγητῶν.
Μέχρι τῆς στιγμῆς τὸ Γυμνάσιόν μας στερεῖται δύο φιλολόγων, ἑνὸς φυσικοῦ, ἑνὸς Γαλλικῶν, Γυμναστρίας καὶ Τεχνικῶν.
Τὸ Ἀνώτ. Παρθεναγωγεῖον μετὰ τὴν παραίτησιν τῆς κ. Γιαβάσογλου μένει ἄνευ διευθυντρίας, στερεῖται δὲ καὶ φιλολόγου.
Φρονοῦμεν ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον τὸ κράτος νὰ ἔχῃ τὰ Γυμνάσια τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ὑπερπλήρη καθηγητῶν καὶ τὰ Γυμνάσια τῶν Νέων Χωρῶν νὰ κινδυνεύουν νὰ κλείσουν ἄνευ καθηγητῶν, διότι καὶ ἂν λειτουργοῦν ὡς λειτουργοῦν μὲ τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν εἶναι σἄν νὰ εἶναι κλεισμένα, ἐπιτακτικὴ δὲ εἶναι ἡ ἀνάγκη διὰ πολλοὺς λόγους ἰδίᾳ ἐθνικοὺς τοιούτους ὅπως συμπληρωθοῦν τὰ Γυμνάσια τῶν Νέων Χωρῶν καὶ τῆς πόλεώς μας.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 14-11-1934.
…υποστελέχωση που παρατείνεται (και μάλλον εντείνεται) και μετά την αποχώρηση του μετατεθέντος στην Θεσσαλονίκη «δραστηρίου Γυμνασιάρχου κ. Βαρβατσούλη»…
«Διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν Παιδείας καὶ κ. Ὑπουργὸν Γεν. Διοικητὴν Μακεδονίας
Τὸ Γυμνάσιόν μας καὶ κατὰ τὸ λῆξαν σχολικὸν ἔτος πλημμελῶς ἐλειτούργει κατὰ δὲ τὸ ἀρξάμενον σχολικὸν ἔτος πλημμελέστατα λειτουργεῖ, τοῦτο δὲ διότι στερεῖται τῶν ἀπαραιτήτων καθηγητῶν, ἤτοι ἑνὸς Γυμνασιάρχου, ἑνὸς μαθηματικοῦ καὶ ἑνὸς Γαλλιστοῦ, οἱ δὲ ἅλλοι κ.κ. καθηγηταὶ παρ᾿ ὅλην τὴν πανθομολουμένην δραστηριότητά των καὶ ἐνεργητικότητα εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσουν.
Φρονοῦμεν ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἄμεσος τοποθέτησις εἰς τὸ Γυμνάσιον τῶν καθηγητῶν ποὺ στερεῖται τοῦτο, ἔχομεν δὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι τόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὅσον καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας θὰ διατάξωσι τὰ καθ᾿ ἑαυτοὺς διὰ τὴν ἄμεσον τοποθέτησιν τῶν ἐλλειπόντων καθηγητῶν.
Διὰ τοὺς αὐτοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς
Τὸ ἀνώτερον Παρθεναγωγεῖον, τὸ ἵδρυμα τὸ ὁποῖον ἔχει προορισμὸν νὰ διαπλάσῃ Ἑλληνίδας οἰκοκυρὰς καὶ καλὰς μελλούσας μητέρας, δὲν δύναται νὰ ἐπιτελέσῃ καὶ αὐτὸ τὸν προορισμόν του διότι στερεῖται δύο φιλολόγων καθηγητῶν καὶ ἑνὸς μαθηματικοῦ.
Πλὴν τούτου καὶ τὸ οἴκημα εἰς ὃ στεγάζεται τοῦτο εἶναι τελείως ἀκατάλληλον ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ὡς διδακτήριον.
Φρονοῦμεν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας θὰ διατάξῃ τὴν ἄμεσον τοποθέτησιν τῶν ἐλλειπόντων καθηγητῶν, πρός δε τὸ Ταμεῖον Ἐκπαιδευτικῆς Προνοίας Βερροίας νὰ μεριμνήσῃ ἐκ τῶν κεφαλαίων τὰ ὁποῖα ἐσχημάτισε καὶ ἔχει ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἀκινήτων νὰ ἀνεγείρη ἕνα ἵδρυμα κατάλληλον δι᾿ Ἀνώτερον Παρθεναγωγεῖον, δεδομένου ὅτι δημοτικὰ σχολεῖα ἔχομεν κτισθέντα κατὰ τὸ πρόσφατον παρελθὸν διὰ χρημάτων κατὰ σεβαστὸν ποσοστὸν τοῦ Ταμείου Ἐκπαιδευτικῆς Προνοίας Βερροίας, δὲν ὑπολείπεται δὲ παρὰ μόνον ἡ ριζικὴ ἐπισκευὴ τοῦ Β’ Μελετείου Δημοτικοῦ Σχολείου, τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως δὲν ἐκπληροῖ ὡς εἶναι οὔτε τοὺς ὅρους τῆς παιδαγωγικῆς οὔτε τοὺς ὅρους τῆς ὑγιεινῆς, κατὰ συνέπειαν σὺν τῇ ριζικῇ ἐπισκευῇ τοῦ Μελετείου Δημοτικοῦ Σχολείου νὰ ἐπιδιωχθῇ καὶ ἡ ἀνέγερσις οἰκήματος τοῦ Ἀνωτέρου Παρθεναγωγείου Βερροίας.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 22-10-1936.
06.- Μαθητικές προθέσεις και επιθέσεις.
…ενώ ο μαθητικός πληθυσμός, ακόμη και υπό την σκιά του καθεστώτος Μεταξά, συνέχιζε να εκφράζει, άλλοτε διακηρυκτικά και άλλοτε με ηθικά (και ποινικά) καταδικαστέες ενέργειες, τις διαμαρτυρίες του είτε για την ποσότητα της ύλης που καλείτο να αφομοιώσει, είτε για την αυστηρότητα των καθηγητών του:
«Ἔχομε καὶ ἀπὸ τοῦτα
Οἱ περισσότεροι τῶν μαθητῶν τῆς Γ’ τάξεως Γυμνασίου Βερροίας ἐξεδήλωσαν προθέσεις ἀπεργίας διότι κατὰ τοὺς ἰσχυρισμοὺς των ἐκουράζοντο ἀπὸ τὰ πολλὰ μαθήματα τῶν Λατινικῶν. Ὁμολογουμένως εἶναι νὰ θαυμάσῃ τις τὴν νοοτροπίαν τῶν καλῶν μας!!! μαθητῶν.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 12-03-1936.
.
«Ἡ κατὰ τοῦ καθηγητοῦ κ. Βασιλοπούλου ἐπίθεσις
Τὴν νύκτα τῆς 26 Ὀκτωβρίου 7 ἀπόφοιτοι τοῦ Γυμνασίου μας ἐξ ὧν οἱ περισσότεροι φοιτηταὶ προέβησαν εἰς μίαν πρᾶξιν κατὰ τοῦ καθηγητοῦ τοῦ ἐν τῇ πόλει μας Γυμνασίου κ. Βασιλοπούλου διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εὑρίσκομεν καταλλήλους λέξεις διὰ νὰ στιγματίσωμεν.
Διερχόμενοι ἐκ τῆς οἰκίας του παρεξετράπησαν εἱς τοιαύτας χυδαίας ὕβρεις […] καὶ ὡς νὰ μὴ ἤρκουν αὐτὰ παρέλαβον παρακείμενον βαρέλιον πλῆρες πίσσης καὶ τὸ ἐκατρακύλησαν ἐντὸς τοῦ προαυλίου τῆς οἰκίας του […] καὶ ὅλ᾿ αὐτὰ διὰ τὶ νομίζετε; Διότι κατ᾿ αὐτοὺς ὁ καθηγητὴς κ. Βασιλόπουλος τοὺς ἔκρινε αὐστηρά.
[…] δὲν δύναται νὰ νοηθῇ κράτος, δὲν δύναται νὰ νοηθῆ πολιτεία ἐὰν ὁ κάθε ἀπορριπτόμενος ἢ κρινόμενος αὐστηρὰ μαθητὴς προβαίνει εἰς τοιαύτας ἐκνόμους ἐνεργείας.
Εἰς τὸν ἀπορριπτόμενον ἢ κρινόμενον αὐστηρὰ μαθητὴν ὁ Νόμος ἐχορήγησε ὅλα τὰ μέσα νὰ εὕρῃ τὸ δίκαιόν του διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν γραπτῶν του, ὡς ἄλλως τε καὶ εἰς πολλοὺς τῶν μαθητῶν συνέβη.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 05-11-1936.
07.- Καταπλήξεως απόληξις.
Όμως, πώς εκτονώθηκε, τελικά, η «κατάπληξις» του 1934; Οι γονείς και κηδεμόνες των «ἀπορριφθέντων ὑπερογδοήκοντα μαθητῶν καὶ μαθητριῶν» συγκρότησαν, κατά το έθος, «επιτροπή» και υπέβαλαν, αρμοδίως, «αναφορά παραπόνων», καταγγέλλοντας την «αδικία» και ζητώντας επανεξέταση των «ὡς στασίμων κριθέντων μαθητῶν»:
«Οἱ ἀπορριφθέντες μαθηταὶ καὶ μαθήτριαι τοῦ Γυμνασίου
Παρ᾿ ἐπιτροπῆς γονέων καὶ κηδεμόνων ἀπορριφθέντων ὑπερογδοήκοντα μαθητῶν καὶ μαθητριῶν τοῦ Γυμνασίου μας, ἀποτελεσθείσης ἐκ τῶν κ.κ. Ἰωάννου Καζαμπάκα, ἐμπόρου, Στεφάνου Βαφείδου, βιβλιοχαρτοπώλου, Νικολάου Μαρκοπούλου, λογιστοῦ Ἀνωνύμου Βιομηχανικῆς Ἑταιρείας “Βέρμιον”, καὶ Ἰατρούλη, λοχαγοῦ, ὑπεβλήθη ἡ κατωτέρω δημοσιευομένη ἀναφορὰ παραπόνων εἰς τοὺς κ.κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, Ὑπουργὸν Παιδείας, Πρόεδρον Βουλῆς, Πρόεδρον Γερουσίας καὶ Ὑπουργὸν Γενικὸν Διοικητὴν Μακεδονίας.
“Κατὰ τὸ ἐκπαιδευτικὸν ἔτος 1933-34 ἐνεγράφησαν εἰς τὸ Γυμνάσιον Βερροίας μαθηταὶ καὶ μαθήτριαι 303 ἐξ ὧν κατὰ τοὺς τὸ τέλος τοῦ σχολικοῦ ἔτους ἐπὶ προαγωγῇ διαγωνισμοὺς ἀπελύθησαν καὶ προήχθησαν ἐν ὅλῳ 141, ἐκ δὲ τῶν λοιπῶν 82 μὲν ἐκρίθησαν στάσιμοι, 80 δὲ ἐπανεξεταστέοι κατὰ τὸν Σεπτέμβριον.
Τὸ τοιοῦτον πρωτοφανὲς εἰς τὰ χρονικὰ τοῦ Γυμνασίου μας ἀποτέλεσμα εὐλόγως κατέπληξεν τὴν κοινωνίαν Βερροίας ἀδυνατοῦσαν νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ κρίσις αὕτη τῶν καθηγητῶν τοῦ Γυμνασίου μας ὑπῆρξεν ἀνεπηρέαστος ἐκ ψυχολογικῶν αἰτίων, διότι ὅσον δὲν δυνάμεθα ν᾿ ἀμφισβητήσωμεν τὴν εἰς τὸ καθῆκον ἀφοσίωσιν τούτων ἐξ ἴσου γνωρίζοντες καὶ παρακολουθοῦντες καθ᾿ ὃ ἔχομεν καθῆκον τὰ τέκνα μας ὄχι ἀνεπίδεκτα μαθήσεως ἔχομεν λόγους νὰ θεωρῶμεν ταῦτα οὔτε εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἀμελῆ ἔν τε τῷ οἴκῳ καὶ κατὰ τὰς ὥρας τῶν παραδόσεων ἐν τῷ Σχολείῳ δι᾿ ὃ φρονοῦμεν ὅτι εἰς ἄλλους λόγους ὀφείλεται ἡ τόσον περὶ τούτων αὐστηρὰ καὶ ἀνεπιεικὴς κρίσις τῶν διδασκάλων των.
Ἴσως ἡ ἐγκαινιασθεῖσα αὕτη τακτική, θέλει νὰ τείνῃ εἰς τὴν ἐπ᾿ ἐσχάτων ἀνακύψασαν ἰδέαν παρὰ τῇ πολιτείᾳ περὶ γενικωτέρας προσπαθείας της νὰ μὴ δημιουργηθῇ διανοητικὸν προλεταριάτον ἀλλὰ ἂν τοιαῦται σκέψεις ἔχουσιν ἐπικρατήσῃ, δὲν νομίζομεν ὅτι πρέπον εἶναι νὰ πέσωσι θύματα τῆς ἰδέας ταύτης οὔτε τὰ τέκνα μας τὰ ὁποῖα οὕτω συναισθανόμεθα τὴν γενομένην εἰς βάρος των ἀδικίαν διότι ἀδικία εἶνε ἡ ὑπερβάλλουσα κατὰ τοὺς διαγωνισμοὺς αὐστηρότης καθ᾿ ἣν στιγμὴν μάλιστα τὸ Γυνάσιόν μας μόνον τὸ ἤμισυ τῶν ἐργασίμων ἡμερῶν λειτουργεί, μέγας κίνδυνος εἶναι νὰ καταληφθῶσιν ἐξ αἰσθήματος ἀπογοητεύσεως ὅπερ θὰ στοιχίσῃ αὐτὸ τοῦτο τὸ μέλλον των, οὕτε ἡμεῖς οἱ γονεῖς τούτων νὰ ὑποβληθῶμεν καὶ ἐκ δευτέρου εἰς τὰς ἰδίας δαπάνας ἄνευ ὑπαιτιότητος ἡμῶν καὶ τῶν τέκνων μας καὶ οὕτω νὰ πληρώσωμεν ἀμφότεροι τὴν ἀκηδίαν τῆς πολιτείας μὴ θελησάσης εἰς ἀντικατάστασιν τῶν τυχὸν ὑπὸ ταύτης περιττῶν κρινομένων Γυμνασίων νὰ ἱδρύσῃ ἄλλας πρακτικὰς σχολὰς εἰς τὰς ὁποίας φοιτῶντα νὰ ὁπλισθῶσι μὲ τὰ ἀπαραίτητα διὰ τὸν ἀγῶνα τοῦ βίου ἐφόδια οὕτως ὥστε ἀντὶ κινδύνου πηγὴ εὐδαιμονίας εἰς ἑαυτοὺς καὶ τὴν κοινωνίαν ν᾿ ἀποβῶσιν.
Ἡ καταφανὴς ὄθεν αὕτη ἀδικία ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς τὴν ὑποβολὴν τῆς παρούσης παρακαλοῦντες ὅπως μεθενεργησόμενον παρ᾿ ἁρμοδίου Ἐπιθεωρητού γενικὸν ἔλεγχον ὄχι μόνον τῶν κατὰ τοὺς τελευταίους διαγωνισμοὺς γραπτῶν ἀλλὰ καὶ τῆς ὅλης ἐνιαυσίας ἐπιδόσεως τῶν τέκνων μας ἐὰν δὲν καταστῇ ἐφικτὸν νὰ θεραπευθῇ κατ᾿ ἄλλον τρόπον τὸ γενόμενον κακὸν νὰ ἐπιτραπῇ καὶ τῶν ὡς στασίμων κριθέντων μαθητῶν κατὰ τὸν προσεχῆ Σεπτέμβριον ἡ ἐπανεξέτασις των, δεδομένου μάλιστα ὅτι δὲν ἠδράνησαν οὗτοι κατὰ τὸ μεσολαβῆσαν διάστημα τῶν διακοπῶν οὕτω δὲ βέβαιον τυγχάνει ὅτι ἐν τῇ νέα δοκιμασίᾳ θὰ ἐμφανισθῶσι καὶ κατὰ πολὺ βελτιωμένοι.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 19-09-1934.
08.- Οι νεοσσοί του ῾34 – τα απολυτήρια του ῾39.
Δεν έχουν εντοπισθεί (μέχρι τώρα τουλάχιστον) πληροφορίες για την τύχη της αναφοράς αυτής: αν τελεσφόρησε ή αν αγνοήθηκε (όπως τόσες άλλες…) από τους αρμοδίους αποδέκτες της.
Πάντως, το Γυμνάσιο, με τις ελλείψεις και τα προβλήματά του, με την υποστελέχωσή του σε διδακτικό προσωπικό και με τις μικρές (συμπαθείς και συγχωρητέες) ή τις μεγάλες (αποδοκιμαστέες και κολάσιμες) αταξίες του διδασκομένου δυναμικού του, συνέχισε την, μέσω συμπληγάδων, λειτουργία του• έτσι τα «πρωτάκια» του 1934, έφτασαν τον Ιούλιο του 1939 στο πολυπόθητο απολυτήριο:
«Οἱ ἀπολυθέντες τοῦ Γυμνασίου μας
Κατὰ τὰ ἀνακοινωθέντα ἀποτελέσματα τῶν τελειοφοίτων τοῦ Γυμνασίου ἀπελύθησαν ἐφέτος ἅπαντες οἱ μαθηταὶ τῆς ΣΤ’ τάξεως ἀνερχόμενοι εἰς 35 καὶ οἵτινες εἶνε οἱ ἑξῆς: Ἀδαμίδης Ἀ., Βλαχοπούλου Ι., Γαβριηλίδης Γ., Γερασιμίδης Γ., Γιαμᾶ Φ., Γούναρης Ἰ., Γώγου Μ., Δουλγερίδης Γ., Ζαχαριάδης Ζ., Θωμαΐδου Π., Καζινάρη Μ., Κάλφογλου Μ., Καμπίτογλου Π., Κανελλοπούλου Φ., Κατσαμπῆ Ε., Κοτζαμπασόπουλος Ε., Κύρου Μ., Λάϊος Ἀ., Μάρκου Δ., Μαρμαρᾶ Ἀ., Μπεσικιάρη Ἀ., Μπίσμπας Σ., Παπαγεωργίου Ε., Παπαγιαννούλης Σ., Παπαπαναγιώτου Σ., Παπαπαναγιώτου Θ., Ραπτόπουλος Ξ., Ρεΐσογλου Ἀ., Στεργιόπουλος Μ., Τουτούνας Σ., Τζίκας Σ., Χατζηαγαπίδης Ἀ., Χατζίκου Ἐ., Χιονίδου Ἰ., Βράγκου Κ., Πασβάντη Χρυσοῦλα.»
«Αστήρ Βερροίας», 11-07-1939.
09.- Η πρώτη σειρά της επόμενης σκληρής εποχής.
…και μια χρονιά αργότερα, οι «εκταίοι» του Γυμνασίου ξεκινούσαν, στις 28 Οκτωβρίου, ενθουσιασμένοι για το στρατόπεδο, απ’ όπου επέστρεψαν απογοητεύμενοι (που δεν έγιναν δεκτοί), αλλά και αποφασισμένοι να συνεχίσουν τις «αταξίες» τους από άλλα, εκτός των θρανίων, μετερίζια…
«[…] εκείνη την ημέρα {= 28-10-1940} η πρωινή προσευχή τελείωνε με μια είδηση που με τρεμάμενα χείλη μας γνωστοποίησε ο Γυμνασιάρχης μας, ο Γιάννης Ξηροτύρης. «Παιδιά μου, έχουμε πόλεμο!».
Τώρα που το ξαναφέρνω στη μνήμη μου, αναρωτιέμαι, τι ήταν εκείνο που μετέτρεψε σε τραγούδι μια τόσο φοβερή είδηση. Ήταν η παιδική μας άγνοια; Ήταν η πεποίθησή μας πως η νίκη θα έστεφε τα ελληνικά όπλα; Μάλλον ήταν ο χείμαρρος πατριωτισμού και ενθουσιασμού, που παρέσυρε κι εμάς τα παιδιά.
Εκείνη την ημέρα το Σχολείο θα παρέμενε κλειστό. Αναζήτησα τον αδελφό μου τον Νίκο. Τον ανακάλυψα στην αυλή να πανηγυρίζει με τους συμμαθητές του το γεγονός. Δεκαοχτάχρονα παιδιά, με πληθωρικό τον πατριωτισμό τους, τραγουδούσαν στον δρόμο και ξεκινούσαν να πάνε στο στρατόπεδο. Ήθελαν να καταταχτούν στρατιώτες.
-«Εμείς πάμε στον πόλεμο», με είπε. «Ενημέρωσε τη μάμα και τον πάπα» (έτσι αποκαλούσαμε στην ποντιακή τους γονείς μας). […]
Ο Νίκος και οι συμμαθητές του δεν πήγαν τελικά στον πόλεμο. Ούτε καν μέχρι τους στρατώνες δεν φτάσανε. Ο φύλακας της εισόδου, όταν τους είδε αμούστακα παιδιά που θέλανε να καταταγούν εθελοντές, τους έκλεισε την πόρτα. Κι αυτοί, πήραν απογοητευμένοι το δρόμο της επιστροφής, ξεθυμαίνοντας με τα πατριωτικά τους τραγούδια.»[5].
10.- Η «άλλη» μεταρρύθμιση.
Σποραδικά στιγμιότυπα από την ζωή του Γυμνασίου μας στη δεκαετία του 1930 αποτόλμησε να αποδελτιώσει το παρόν σημείωμα• στιγμιότυπα μιας από τις εννιά δεκαετίες, κατά τις οποίες το Γυμνάσιο της Βέροιας (υπό διάφορες, ανάλογα με τις εμπνεύσεις των εκάστοτε ιθυνόντων, ονομασίες) στεγάσθηκε στο επί της συμβολής των οδών Μητροπόλεως και Αγίου Δημητρίου περικαλλές (σημερινό δημαρχιακό) μέγαρο.
Στα 90 χρόνια της λειτουργίας του μεγάρου ως Γυμνασίου ευγενής φιλοδοξία και αμετακίνηση επιδίωξη των φοιτώντων σ’ αυτό (μαθητών-μαθητριών) ήταν το απολυτήριο• όνειδος η στασιμότητα, μομφή το στίγμα του μετεξεταστέου.
Στα επόμενα 30, ως τώρα, χρόνια της λειτουργίας του μεγάρου ως Δημαρχείου οι προσανατολισμοί έχουν πλήρως αντιστραφεί: στόχος των εκάστοτε (πολιτικά) φοιτώντων σ’ αυτό και πόθος τους διακαής είναι να μένουν εκεί, εσαεί στάσιμοι, αγκυρωμένοι στα αξιώματά τους• αγωνία διαρκής και αγώνας αδυσώπητος να μη πάρουν ποτέ απολυτήριο!
Αυτή κι αν είναι μεταρρύθμιση!
[1] Γεώργιος Δαμόρης (1892-1967), δημοσιογράφος, κριτικός και μεταφραστής. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και το 1925 εγκαταστάθηκε στην Θεσσαλονίκη. Εργάστηκε στους Σιδηροδρόμους του Ελληνικού Κράτους και παράλληλα ως δημοσιογράφος (στις εφημερίδες, Μακεδονικά Νέα, Νεολόγος Κωνσταντινουπόλεως, Μακεδονία) και ως μεταφραστής στο Γαλλικό Προξενείο Θεσσαλονίκης και στην Διεθνή Έκθεση. Μετέφρασε και εξέδωσε βιβλία Γάλλων συγγραφέων. Γνωστός στους παροικούντες την «μικρή Ιερουσαλήμ» και από την βραχύβια συνεργασία του με τον τοπικό Βουλευτή Ιωάννη Παπαδάκη-Στάϊκο, την οποία φρόντισε να μνημονεύσει ο εκδότης του «Αστέρος Βερροίας», Ιωάννης Γ. Γούναρης, σε μακροσκελέστατο άρθρο του, εκπορευθέν από περιστασιακή (ενδοκομματική) διαφωνία του με τον Ι. Παπαδάκη• στο άρθρο του αυτό, ο Ι. Γούναρης υποδεικνύει ως αιτία της μεταξύ αυτού και του Ι. Παπαδάκη ρήξεως το γεγονός ότι αρνήθηκε να δημοσιεύσει άρθρα του Βουλευτή, – ανάμεσά του και ένα «κατὰ τοῦ Γυμνασιάρχου κ. Π. Βαρβατσούλη διότι ἀφῆκεν στάσιμον στενὸν συγγενῆ του»!
«…ὅταν {ο Ι. Παπαδάκης} ἀπέβλεψε εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ τὸν “Ἀστέρα” καὶ τὸν διευθυντήν μας ὄργανά του διὰ τὴν ἐπίτευξιν προσωπικῶν του ὠφελημάτων {ο Αστήρ} ἠρνήθη τὴν δημοσίευσιν ἄρθρων κατὰ τοῦ […] κ. Ἀβρ. Γρηγοριάδου, τοῦ τότε καὶ νῦν δημάρχου κ. Ἀ. Πρωτοψάλτου καὶ τοῦ Γυμνασιάρχου κ. Π. Βαρβατσούλη διότι ἀφῆκεν στάσιμον στενὸν συγγενῆ του, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων ἐπῆλθε καὶ ἡ ρῆξις. Καὶ διὰ νὰ ἐκδικηθῇ ὁ κ. Παπαδάκης τὸν “Ἀστέρα” μετεκάλεσε τὸν φαιδρὸν ἐκεῖνον Δαμόρην καὶ ἐξέδωσε τὸ “Ἐμπρὸς” γιὰ νὰ κλονίσῃ ὡς ἔλεγε οἰκονομικῶς, ὑπὸ τὰ εἰρωνικὰ ὅμως μειδιάματα ὁμοφρόνων καὶ τοὺς καγχασμοὺς τῶν ἀντιπάλων διέκοψε μετ᾿ ὀλίγους μήνας τὴν ἔκδοσίν του. […]»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 21-05-1936.
[2] Στην έναρξη περίπου της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του Βενιζέλου (1929-1932), με Υπουργό Παιδείας αρχικά τον Κωνσταντίνο Γόντικα και, εν συνεχεία (από 02-01-1930) τον Γεώργιο Παπανδρέου.
[3] Παναγιώτης Βαρβατσούλης ( ; – 1953), Γυμνασιάρχης, με θητεία στην Βέροια από το σχολικό έτος 1929-1930 έως Σεπ. 1935, οπότε μετατέθηκε στο Β’ Γυμνάσιο Θηλέων Θεσσαλονίκης (απόφ. 104520/1935 του Γενικού Διοικητή Μακεδονίας, «Πρωΐα», 12-09-1935).
[4] καιρός είναι, επί τέλους, να διορθωθεί (μαζί με άλλες) η κραυγαλέα ανορθογραφία, που κοσμεί τον πίνακα των διατελεσάντων Δημάρχων της Βέροιας (στο ιστορικό Γυμνάσιο, νυν Δημαρχείο), και που επιμένει να μεταθέτει την δημαρχιακή θητεία (του 1935) του Μενελάου Χατζηνικολάκη στα 1939!
[5] Ορέστης Ι. Σιδηρόπουλος, Οδοιπορικό 1935-1955, εκδ. Α. Ιωσηφίδης, Βέροια, 2013• Μέρος Β’ «Τα χρόνια του πολέμου», κεφ. 1 «Πόλεμος!», σ. 64-65, και κεφ. 4 «Ο αδελφός μου ο Νίκος», σ. 73.
