Με αφορμή την 26η Ιουνίου την Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών, ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) αναδεικνύει τις νέες προκλήσεις που διαμορφώνουν το τοπίο των εξαρτήσεων και απαιτούν διαρκή επαγρύπνηση, από την εμφάνιση νέων ψυχοδραστικών ουσιών και την πολυχρησία μέχρι τις νέες μορφές συμπεριφορικών εξαρτήσεων.
Ο πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ και Εθνικός Συντονιστής για την Αντιμετώπιση των Εξαρτήσεων στη χώρα Αθανάσιος Θεοχάρης, παρουσιάζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ τη νέα προσέγγιση στην πρόληψη και τη θεραπεία, με ένα ενιαίο πανελλαδικό δίκτυο υπηρεσιών, που δίνει έμφαση στην έγκαιρη παρέμβαση με στόχο τη θεραπευτική συνέχεια, από την πρόληψη έως την κοινωνική επανένταξη.
Παράλληλα, στέλνει μήνυμα στήριξης προς τις οικογένειες και τους νέους, υπογραμμίζοντας ότι η εξάρτηση είναι μια αντιμετωπίσιμη κατάσταση και ότι η αναζήτηση βοήθειας αποτελεί το πρώτο βήμα προς τη θεραπεία.
Διαβάστε παρακάτω αναλυτικά όλη την συνέντευξη του προέδρου του ΕΟΠΑΕ Αθ. Θεοχάρη.
Απ: Η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα είναι ότι το πεδίο των εξαρτήσεων γίνεται ολοένα και πιο σύνθετο. Νέες ουσίες όπως τα διεγερτικά, οι συνθετικές καθινόνες, τα νιταζένια και τα συνθετικά κανναβινοειδή αποτελούν μία νέα πραγματικότητα. Παράλληλα, έχει αλλάξει και ο τρόπος διακίνησης και πρόσβασης, ενώ η πολυχρησία ουσιών αποτελεί πλέον τον κανόνα και όχι την εξαίρεση. Συγχρόνως, η αυξανόμενη χρήση κάνναβης από τους νέους, η διάδοση προϊόντων υψηλής περιεκτικότητας σε THC, αλλά και η αύξηση των νόμιμων εξαρτήσεων, όπως ο ψηφιακός εθισμός, ο προβληματικός τζόγος και η κατάχρηση αλκοόλ, δημιουργούν νέες προκλήσεις. Πρόκειται για εξελίξεις που δεν αφορούν μόνο την Ελλάδα, αλλά ολόκληρη την Ευρώπη και τη διεθνή κοινότητα.
Απέναντι σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η χώρα μας προχώρησε τον Φεβρουάριο του 2025 σε μια σημαντική μεταρρύθμιση με τη δημιουργία του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ). Για πρώτη φορά περάσαμε από ένα κατακερματισμένο και πολυδαίδαλο σύστημα υπηρεσιών σε ένα ενιαίο, συνεκτικό και ανθρωποκεντρικό μοντέλο φροντίδας, με ελεύθερη επιλογή θεραπευτικής προσέγγισης και καθολική, δωρεάν πρόσβαση στις υπηρεσίες.
Σήμερα, ο ΕΟΠΑΕ διαθέτει ένα πανελλαδικό δίκτυο 233 δομών και υπηρεσιών, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η ανάπτυξη 41 νέων δομών σε όλες τις Περιφέρειες της χώρας. Παράλληλα, το ανθρώπινο δυναμικό έχει ενισχυθεί σημαντικά, από 1.786 σε 2.045 εργαζόμενους. Οι νέες υπηρεσίες περιλαμβάνουν μονάδες έγκαιρης παρέμβασης για εφήβους και νεαρούς ενήλικες, πολυδύναμα κέντρα για εξαρτήσεις και εξαρτητικές συμπεριφορές, υπηρεσίες για τον ψηφιακό εθισμό και τον προβληματικό τζόγο, καθώς και νέες δομές κοινωνικής επανένταξης.
Η σημαντικότερη όμως αλλαγή είναι ότι για πρώτη φορά διασφαλίζεται η θεραπευτική συνέχεια. Από την πρόληψη και τη μείωση της βλάβης έως τη θεραπεία, την απεξάρτηση και την κοινωνική επανένταξη, κάθε άνθρωπος μπορεί να έχει πρόσβαση στην κατάλληλη υπηρεσία τη στιγμή που τη χρειάζεται, χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς να χάνεται στη διαδρομή του συστήματος. Αυτός είναι ο πυρήνας της φιλοσοφίας του ΕΟΠΑΕ και η απάντησή της Ελλάδας στις σύγχρονες προκλήσεις των εξαρτήσεων.
Ερ: Παρά τις συνεχείς καμπάνιες ενημέρωσης, πολλοί νέοι εξακολουθούν να έρχονται σε επαφή με ουσίες. Τι πρέπει να αλλάξει στην πολιτική πρόληψης ώστε τα μηνύματα να γίνουν πιο αποτελεσματικά;
Απ:Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε ενημερωτικές καμπάνιες ή αποσπασματικές παρεμβάσεις. Οι νέοι σήμερα χρειάζονται ουσιαστική ενδυνάμωση, ψυχική ανθεκτικότητα, δεξιότητες ζωής και ένα περιβάλλον που τους προσφέρει προοπτική, ασφάλεια και μέλλον.
Η πρόληψη δεν έχει να κάνει μόνο με το νεαρό άτομο. Αφορά το σύνολο του πλαισίου μέσα στο οποίο μεγαλώνει και ζει ένας νέος άνθρωπος, από την οικογένεια, το σχολείο, την κοινότητα, μέχρι τους συνομηλίκους του και πλέον και το ψηφιακό περιβάλλον που καθημερινά αλληλοεπιδρά. Για να είναι αποτελεσματική, οφείλει να ξεκινά από την κατανόηση των πραγματικών αναγκών, των καθημερινών προκλήσεων και των πιέσεων που αντιμετωπίζουν οι νέοι, ώστε οι παρεμβάσεις να είναι αποτελεσματικές και στοχευμένες στη βάση των παραγόντων που αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης εξαρτητικών συμπεριφορών.
Γι’ αυτό ο ΕΟΠΑΕ επενδύει σε μια σύγχρονη και επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση πρόληψης. Μέσα από τα 75 Κέντρα Πρόληψης και τα 13 Γραφεία Πρόληψης που λειτουργούν σε όλη τη χώρα, υλοποιούνται παρεμβάσεις σε σχολεία, οικογένειες και τοπικές κοινότητες. Παράλληλα, η Ελλάδα συμμετέχει στο πρόγραμμα CHAMPS του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC), το οποίο εφαρμόζεται πιλοτικά στην Πάτρα και εισάγει μια σύγχρονη και επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση πρόληψης, συνδέοντας το σχολείο, την οικογένεια και την κοινότητα, με στόχο την ενίσχυση των παραγόντων προστασίας και τη μείωση των παραγόντων κινδύνου από την παιδική ηλικία έως την εφηβεία. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα μετά το πέρας της πιλοτικής φάσης αναμένεται να επεκταθεί σε όλη την επικράτεια. Ταυτόχρονα, αναπτύσσονται νέες υπηρεσίες για εφήβους και νεαρούς ενήλικες, με έμφαση στην έγκαιρη παρέμβαση και στην υποστήριξη νέων που βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο.
Η αποτελεσματική πρόληψη ξεκινά από την κατανόηση των αναγκών των νέων και την υλοποίηση παρεμβάσεων πάνω σε αυτές ακριβώς τις ανάγκες, ανησυχίες και προσδοκίες τους.
Ερ: Ποια είναι τα μετρήσιμα αποτελέσματα των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της απεξάρτησης και τι απαντάτε σε όσους εκφράζουν ανησυχίες για την αποτελεσματικότητά τους;
Απ: Τα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά και μετρήσιμα. Πρώτα απ’ όλα, με τη δημιουργία του ΕΟΠΑΕ δεν έκλεισε καμία υφιστάμενη δομή πρόληψης, μείωσης της βλάβης, θεραπείας, απεξάρτησης ή κοινωνικής επανένταξης. Αντιθέτως, διασφαλίστηκε η συνέχεια λειτουργίας όλων των υπηρεσιών και δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για ένα ενιαίο σύστημα φροντίδας με θεραπευτική συνέχεια, διαλειτουργικότητα και καλύτερο συντονισμό των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Τα στοιχεία καταδεικνύουν την έκταση και τη δυναμική του νέου συστήματος. Μόνο τον Μάιο του 2026, περισσότεροι από 6.700 άνθρωποι έλαβαν υπηρεσίες φαρμακευτικής αντιμετώπισης της εξάρτησης, πάνω από 2.500 ωφελούμενοι συμμετείχαν σε προγράμματα απεξάρτησης, περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι υποστηρίχθηκαν από τις υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας και συμβουλευτικής, ενώ εκατοντάδες ακόμη έλαβαν υπηρεσίες κοινωνικής επανένταξης. Παράλληλα, χιλιάδες γονείς και μέλη οικογενειών συμμετείχαν σε υποστηρικτικές παρεμβάσεις, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της οικογένειας στη θεραπευτική διαδικασία.
Ιδιαίτερα σημαντικά είναι και τα αποτελέσματα στον τομέα της Μείωσης της Βλάβης. Μέσω του Δικτύου ‘Αμεσης Πρόσβασης λειτουργούν 35 δομές σε όλη τη χώρα.
Μόνο το 2025 οι Κινητές Μονάδες πραγματοποίησαν περισσότερες από 67.000 επαφές με περίπου 6.000 ωφελούμενους, διανέμοντας πάνω από 1,15 εκατομμύρια σύριγγες για την ασφαλέστερη χρήση, ξεπερνώντας τον στόχο που έχει θέσει ο ΠΟΥ για 200 σύριγγες κατά άτομο ανά έτος. Στους Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ) σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη μόνο το 2025 πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 61.000 επισκέψεις. Παράλληλα, 540 άτομα παραπέμφθηκαν από τις υπηρεσίες Μείωσης της Βλάβης σε θεραπευτικά προγράμματα, αποδεικνύοντας ότι η Μείωση της Βλάβης αποτελεί το πρώτο βήμα για ένταξη σε θεραπεία για πολλά εξαρτημένα άτομα.
Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται σε μια οργανωτική αναδιάρθρωση. Αποτυπώνεται καθημερινά σε περισσότερες υπηρεσίες, περισσότερους επαγγελματίες, μεγαλύτερη πρόσβαση των πολιτών στη φροντίδα και, κυρίως, σε ένα ενιαίο σύστημα που μπορεί να συνοδεύει τον άνθρωπο από την πρόληψη και τη θεραπεία έως την κοινωνική επανένταξη.
Ερ: Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι σημαντικότερες εκκρεμότητες για την περαιτέρω ενίσχυση των υπηρεσιών;
Απ: Οι εξελίξεις στο πεδίο των εξαρτήσεων είναι ταχύτατες και κανένα σύστημα δεν μπορεί να θεωρεί ότι έχει ολοκληρώσει το έργο του. Οι νέες ψυχοδραστικές ουσίες, τα συνθετικά οπιοειδή, τα συνθετικά κανναβινοειδή, η πολυχρησία ουσιών, αλλά και οι νέες μορφές συμπεριφορικών εξαρτήσεων, δημιουργούν διαρκώς νέες προκλήσεις και απαιτείται διαρκή επαγρύπνηση.
Γι’ αυτό η σημαντικότερη προτεραιότητα για τα επόμενα χρόνια είναι η συνεχής ενίσχυση της ετοιμότητας, της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της δυνατότητας έγκαιρης παρέμβασης. Ο ΕΟΠΑΕ επενδύει συστηματικά στην έρευνα, στην καινοτομία και στην παρακολούθηση των νέων τάσεων χρήσης. Συμμετέχει στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα ESCAPE του EUDA για την ανάλυση χρησιμοποιημένων συριγγών που συλλέγονται στο πεδίο, αναπτύσσει μηχανισμούς Έγκαιρης Προειδοποίησης για Νέες Ψυχοδραστικές Ουσίες και αξιοποιεί υπηρεσίες Drug Checking εντός των Χώρων Εποπτευόμενης Χρήσης, οι οποίες συμβάλλουν στον έγκαιρο εντοπισμό επικίνδυνων ή άγνωστων ουσιών που κυκλοφορούν στην αγορά. Παράλληλα, ενισχύεται η συνεργασία με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και διεθνείς οργανισμούς, ώστε οι παρεμβάσεις να βασίζονται στα καλύτερα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα.
Ιδιαίτερα απέναντι στα νέα συνθετικά οπιοειδή και στις ουσίες υψηλού κινδύνου, κρίσιμο ρόλο διαδραματίζουν οι υπηρεσίες Μείωσης της Βλάβης. Η ευρεία διάθεση ναλοξόνης, οι κινητές μονάδες που παρεμβαίνουν στο πεδίο, οι Χώροι Εποπτευόμενης Χρήσης και συνολικά το Δίκτυο ‘Αμεσης Πρόσβασης του ΕΟΠΑΕ αποτελούν εργαλεία που σώζουν ανθρώπινες ζωές καθημερινά και επιτρέπουν την έγκαιρη παρέμβαση πριν οι συνέπειες γίνουν μη αναστρέψιμες. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι συνολικά έχουν σωθεί 644 ανθρώπινες ζωές με χορήγηση Ναλοξόνης από το Δίκτυο ‘Αμεσης Πρόσβασης του ΕΟΠΑΕ.
Η εμπειρία από άλλες ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι απέναντι στα συνθετικά οπιοειδή απαιτείται συνδυασμός πρόληψης, έγκαιρης προειδοποίησης, μείωσης της βλάβης και πρόσβασης σε θεραπεία, και προς αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση κινούμαστε. Το σύστημα σήμερα είναι σαφώς πιο έτοιμο από ό,τι στο παρελθόν να ανταποκριθεί στις νέες μορφές εξάρτησης. Ωστόσο, η ετοιμότητα δεν είναι μια στατική κατάσταση. Είναι μια διαρκής διαδικασία προσαρμογής, επαγρύπνησης και επένδυσης στη γνώση, ώστε να μπορούμε να απαντούμε έγκαιρα και αποτελεσματικά σε κάθε νέα πρόκληση που αναδύεται.
Ερ: Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών, ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στις οικογένειες που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της εξάρτησης, αλλά και στους νέους ανθρώπους που βρίσκονται σε κίνδυνο;
Απ:Το βασικό μήνυμα είναι ότι κανείς δεν είναι μόνος. Η εξάρτηση είναι ένα σύνθετο βιοψυχοκοινωνικό φαινόμενο που μπορεί να αντιμετωπιστεί όταν υπάρχει έγκαιρη παρέμβαση, υποστήριξη και πρόσβαση στις κατάλληλες υπηρεσίες.
Η αναζήτηση βοήθειας είναι πράξη δύναμης και ευθύνης. Όσο νωρίτερα ζητηθεί υποστήριξη, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες επιτυχούς αντιμετώπισης του προβλήματος. Ο ρόλος της οικογένειας σε αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικός, καθώς πολλές φορές το άτομο που αντιμετωπίζει την εξάρτηση του δεν αντιλαμβάνεται το πρόβλημα. Πρέπει επιτέλους να ξεφύγουμε από το στίγμα που συνοδεύει ένα εξαρτημένο άτομο και να κατανοήσουμε όλοι μας ότι αυτό το άτομο είναι ασθενής.
Στους νέους ανθρώπους θέλω να πω ότι είμαστε εδώ για αυτούς, σαν ΕΟΠΑΕ, σαν κοινωνία, σαν χώρα. Τα ναρκωτικά και οι εξαρτήσεις δεν είναι η λύση ούτε μία διέξοδος. Είμαστε εδώ για να τους ακούσουμε και να τους στηρίξουμε.
ΠΗΓΗ:makedonia
