Του Απόστολου Ιωσηφίδη
Οι τιμητικές διακρίσεις, οι διακοσμημένες με το έμβλημα του Δήμου πλακέτες, οι καλλιγραφημένοι πάπυροι, τα ποικίλης θεματολογίας και ποιότητας έντυπα, μεταλλικά, κεραμικά και λοιπά αναμνηστικά, ακόμη και τα δίκην δημοτικού πρεσβευτού εξακτινούμενα στα πέρατα της Χώρας εύγευστα προϊόντα της τοπικής ζαχαροπλαστικής παράδοσης, τα οποία, εδώ και δεκαετίες (και με ολοένα πυκνότερους ρυθμούς) υπερηφάνως απονέμουν ή κοπιωδώς μεταφέρουν προς εκτός έδρας απονομή, σε θεσμικούς παράγοντες και σε παντοειδείς φίλους και επισκέπτες της πόλης, οι εκάστοτε δημοτικές αρχές, όσο και αν αποσπούν ένθερμες ευχαριστίες για την ευγενική δημοτική χειρονομία και -αρκετές φορές- εγκωμιαστικά σχόλια για την καλλιτεχνική εμφάνισή τους ή για το τερψιλαρύγγιο περιεχόμενό τους, ωχριούν μπροστά στο μεγαλείο και την πρωτοτυπία του δώρου που προσέφερε ο Δήμος της Βέροιας, στα τέλη Νοεμβρίου του 1935, στον άρτι παλινορθωθέντα (ελέω του κονδυλικού δημοψηφίσματος) Βασιλέα Γεώργιο τον Β’: το δημοτικό δώρο ήταν ένα ολοζώντανο, τροφαντό, εξημερωμένο ελάφι του Βερμίου!
Υπό ποίες, όμως, συνθήκες έλαβε χώρα αυτή η μοναδική εκδήλωση ύψιστης δημοτικής γαλαντομίας;
Ο Γεώργιος Β’ επέστρεφε στο «Βασίλειό Του», υπείκων στο κάλεσμα του «Λαού Του», όπως αυτό είχε εκφραστεί με το (καταγραφέν στην πολιτική ιστορία του τόπου ως νόθο) δημοψήφισμα της 3ης Νοεμβρίου 1935• τω όντι, αυτό το (πανταχόθεν διάτρητο) δημοψήφισμα είχε απαλλάξει τους ψηφοφόρους από την αγωνία της έκδοσης των αποτελεσμάτων του: αυτοχειριαζόμενη η (αναδειχθείσα από τις εκλογές της 09-06-1935) Ε’ Εθνοσυνέλευση, στην κύκνεια συνεδρίασή της, της 10-10-1935, είχε εκδόσει το Ψήφισμα «Περὶ καταργήσεως τοῦ Πολιτεύματος τῆς Ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας κ.λπ.»[1], ΦΕΚ Α΄ 456/10-10-1935, μετατρέποντας τον (εξ ορισμού) διλημματικό χαρακτήρα ενός δημοψηφίσματος [: Βασιλεία ή Δημοκρατία], σε κυρωτικό μιας προειλημμένης απόφασης.
Στην Βέροια [της οποίας η επιστημονική κοινότητα και ο φοιτητόκοσμος μόλις τρεις μήνες πριν (τον Αύγουστο 1935) με πύρινες προκηρύξεις τους[2] καλούσαν τον λαό να στηρίξει το δημοκρατικό πολίτευμα], όπως και σε πολλές άλλες πόλεις, αναπέμφθηκε, άμα τη ανακοινώσει της, στρατιωτική χειρί, μεταβολής του πολιτεύματος, δοξολογία «ἐπὶ τῇ παλινορθώσει τῆς Βασιλείας», συνοδευθείσα από: εκφώνηση πανηγυρικού, έκδοση ψηφίσματος αφοσιώσεως προς την Πολιτεία και την Κυβέρνηση, απόφαση μετονομασίας δύο οδών προς τιμήν «τῶν βασιλέων ἀειμνήστου Κωνσταντίνου καὶ λατρευτοῦ Γεωργίου» και ανάρτηση της εικόνας του «παλιννοστούντος» Μονάρχη στην αίθουσα του Δημάρχου και του Δημοτικού Συμβουλίου:
«Δοξολογία ἐπὶ τῇ παλινορθώσει τῆς Βασιλείας
Τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν 13ην Ὀκτωβρίου ἐ.ἔ. ἐν τῷ ἱερῷ ναῷ τοῦ πολιούχου τῆς πόλεώς μας Ἁγίου Ἀντωνίου ἐγένετο δοξολογία ἐπὶ τῇ παλινορθώσει τῆς Βασιλείας, εἰς ἣν παρέστη ὁ Δήμαρχος κ. Ἀ. Πρωτοψάλτου μετὰ τῶν περισσοτέρων Δημοτικῶν Συμβούλων καὶ αἱ ἐν τῇ πόλει μας Πολιτικαί, Δικαστικαί, Στρατιωτικαὶ καὶ Ἐκπαδευτικαὶ ἀρχαί.
Τῆς δοξολογίας προέστη ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μας Κος Πολύκαρπος ὅστις ἐξεφώνησε κατάλληλον τῇ περιστάσει λόγον, μετ᾿ αὐτὸν δὲ ὁ δημοτικὸς Σύμβουλος κ. Σ. Βαφείδης.
Μετὰ τὴν δοξολογίαν συνῆλθε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐν τῷ Δημαρχιακῷ Καταστήματι ὅπου μετ᾿ εἰσήγησιν τοῦ Δημάρχου κ. Ἀ. Πρωτοψάλτου συνετάγη ψήφισμα ἀφοσιώσεως πρὸς τὴν Πολιτείαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπερ καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν.
Ταυτοχρόνως ὁ κ. Δήμαρχος ἀνήρτησε καὶ τὴν εἰκόνα τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως Γεωργίου ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Δημάρχου ἥτις ὡς γνωστὸν χρησιμοποιεῖται καὶ ὡς αἴθουσα τῶν συνεδριάσεων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 30-10-1935.
«[…] δοξολογία ἐτελέσθη καὶ εἰς τὴν Βέρροιαν ὅπου τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀπεφάσισεν ὅπως δώσῃ τὰ ὀνόματα τῶν βασιλέων ἀειμνήστου Κωνσταντίνου καὶ λατρευτοῦ Γεωργίου εἰς δύο ὁδούς.»
«Κῆρυξ», 14-10-1935.
Στις 3 Νοεμβρίου οι κάλπες έστεψαν τις επιθυμίες (ή μάλλον τις διαταγές, τις μεθοδεύσεις και τα τεχνάσματα) των εμπνευστών του δημοψηφίσματος με το συντριπτικό 97,87% υπέρ της Βασιλείας, έναντι του αναιμικού 2,13% της Δημοκρατίας.
«Ἐψήφισαν καθ᾿ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἐν συνόλῳ 1.527.714, ἐξ ὧν ἔλαβεν ἡ Βασιλεία 1.491.992, ἡ Δημοκρατία 32.451 καὶ ἄκυρα 3.268. Ἐλλείπουσιν {δὲ} ἀποτελέσματα ἐλαχίστων ἐκλογικῶν Τμημάτων Νομῶν τινῶν.»
Ανακοίνωση του Υπουργείου Εσωτερικών, «Ἀκρόπολις»,
05-11-1935.
Οι υπέρ της Βασιλείας ψήφοι υπερέβαιναν ακόμη και αυτόν τον αριθμό των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων[3]! Ο Υπουργός Εσωτερικών Γεώργιος Σχινάς[4] έσπευσε να δικαιολογήσει την αιφνίδια αύξηση του αριθμού των ψηφισάντων, αποκαλύπτοντας άγνωστες και ανεκμετάλλευτες, έως τότε, στοές του εκλογικού ορυχείου:
«Τὰ ἀποτελέσματα τοῦ κυρωτικοῦ δημοψηφίσματος
Δηλώσεις τοῦ κ. Σχινᾶ
Ἀθῆναι, 5.- Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προέβη εἰς τὰς κάτωθι δηλώσεις:
Κατὰ τὴν χθεσινὴν ψηφοφορίαν ἐψήφισαν ἐν συνόλῳ 1.527.714 ἔναντι 1.114.207 ψηφισάντων κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 9 Ἰουνίου 1935. Ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ τῶν 413.507 ψηφοφόρων προέκυψε πρῶτον λόγῳ τοῦ εἴδους τῆς ψηφοφορίας καὶ τοῦ σκοποῦ ταύτης ἀφορώσης τὸ θεμελιώδες ζήτημα τοῦ πολιτεύματος, δι᾿ ὃ ἦτο φυσικὴ ἡ συρροὴ πλειόνων ἐκλογέων τῶν εἰς συνήθεις ἐκλογὰς προσερχομένων.
2).- Διότι ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῆς τοιαύτης ψηφοφορίας ὁ ἐνδόμυχος πόθος τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὸ τῆς σκληρᾶς βίας συγκρατουμένου, ἦτο ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ νομίμου πολιτεύματος ἀπορρέοντος ἐκ τῆς θελήσεως αὐτοῦ.
3).- Διότι ἐπετράπη νὰ ψηφίσουν τὰ πληρώματα τῶν ἐλλιμενισμένων πλοίων.
4).- Διότι ἐπετράπη ἡ συμμετοχὴ εἰς τὴν ψηφοφορίαν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων δικαιουμένων νὰ ἐκφέρουν γνώμην ἐπὶ τόσον θεμελιώδους ζητήματος.
5).- Διότι διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐπετράπη ἡ συμμετοχὴ εἰς τὴν ψηφοφορίαν ὡς ἄλλωστε ἦτο ὀρθὸν τῶν ἐνηλίκων ἐκείνων πολιτῶν Ἑλλήνων, οἵτινες ἐξ οἱουδήποτε λόγου δὲν φέρονται ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους.
6).- Διότι ἐπετράπη ἐπίσης ἡ συμμετοχὴ τῶν ἐγγεγραμμένων μὲν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ἀλλ᾿ εὑρισκομένων κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας ἐκτὸς τῆς περιφερείας των. Οὗτοι δὲ ὡς γνωστὸν ἀποτελοῦν πολυπληθῆ κατηγορίαν.
Θὰ ἦτο βεβαίως ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς πανδήμου ψηφοφορίας ἥτις εἶνε ἀναγκαία διὰ τὴν ἐκδήλωσιν λαϊκῆς βουλήσεως περὶ τοῦ πολιτεύματος ἡ μὴ συμμετοχὴ τῶν κατηγοριῶν τούτων προσώπων πολιτῶν Ἑλλήνων ἐχόντων πᾶν δικαίωμα γνώμης ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος.
Διὰ τοὺς ἄνω λόγους θεωροῦμεν δεδικαιολογημένην τὴν παρουσιαζομένην διαφοράν. Εἶναι ὅμως αὕτη καὶ λίαν ἐνδεικτικὴ τῆς προηγμένης ἀντιλήψεως τοῦ λαοῦ καὶ τῆς ὡρίμου σκέψεως αὐτοῦ.»
«Μακεδονία», 05-11-1935.
Ευθυγραμμισμένα (με απειροελάχιστες διαφορές στα δεκαδικά ψηφία!) προς τα πανελλαδικά ήταν και τα αποτελέσματα των (τότε) 5 εκλογικών τμημάτων της Βέροιας.
Εκλογικό Τμήμα Ψήφισαν Άκυρα Έγκυρα Βασιλεία Δημοκρατία
Αον Βερροίας 1.006 1 1.005 979 26
Βον Βερροίας 551 4 547 540 7
Γον Βερροίας 963 2 961 923 38
Δον Βερροίας 505 2 503 495 8
Εον Βερροίας 1.001 0 1.001 988 13
Σύνολο 4.026 9 4.017 3.925 92
97,71% 2,29%
«Ταχυδρόμος τῆς Βορείου Ελλάδος», 04-11-1935.
Και ενώ η στρατιωτική Κυβέρνηση Κονδύλη[5] προετοίμαζε την υποδοχή του Άνακτος, οι (τότε διορισμένοι) εκπρόσωποι «τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων Ἀττικῆς» ομοθυμαδόν προσέτρεξαν να εκφράσουν τα συγχαρητήριά τους και να ζητήσουν να εκπροσωπηθούν στην προϋπάντηση του Βασιλέως…
«Αἱ βασιλόφρονες ἐκδηλώσεις.- Οἱ πρόεδροι τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων Ἀττικῆς οἱ ὁποῖοι συνεχάρησαν χθὲς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν νίκην τῆς Βασιλείας καὶ παρεκάλεσαν νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία θὰ προϋπαντήσῃ τὸν Βασιλέα.»
«Ἀκρόπολις», 06-11-1935.
…ο οποίος, επιβαίνων του ευδρόμου «Έλλη», αφίχθη στην Ελλάδα την 25η Νοεμβρίου.
Την ίδια μέρα, στην εορτάζουσα Βέροια «ἐγένετο τελετή, ἐψάλη δοξολογία {καὶ} ἐγένετο παρέλασις»…
«Ὁ ἑορτασμὸς εἰς Βέρροιαν
Βέρροια, 26.- Χθὲς τὴν πρωΐαν ἐγένετο τελετὴ καὶ ἐψάλη δοξολογία ἐπὶ τῇ ἀφίξει τοῦ Βασιλέως ἡμῶν Γεωργίου τοῦ Β’ εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου μεθ᾿ ὃ ἐγένετο παρέλασις τῶν μαθητῶν, προσκόπων καὶ στρατοῦ πρὸ τῶν ἐπισήμων.
Παρέστη ὁ δημαρχῶν κ. Γ.{εώργιος} Θεμελῆς, μετὰ τοῦ δημ. συμβούλου κ. Ἰ.(ωάννου} Χοχλιούρου. Ἡ παρέλασις ἦτο ἐξαιρετικὰ ἐπιτυχής. Ὁ λαὸς συμμετέσχε ζητωκραυγάζων ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος κ. Τσαλδάρη.»
«Τὸ Φῶς», 27-11-1935.
…αλλά από τις τοπικές αυτές εκδηλώσεις χαράς και ενθουσιασμού, απουσίαζε ο Δήμαρχος και μια μικρή ομάδα Δημοτικών Συμβούλων στενών συνεργατών του, οι οποίοι είχαν προθύμως ανταποκριθεί στο πανελλαδικό αυτοδιοικητικό προσκλητήριο του Δημάρχου Αθηναίων και Προέδρου της Ενώσεως Δήμων και Κοινοτήτων Ελλάδος:
«Ὑπερδισχίλιοι Δήμαρχοι καὶ Κοινοτάρχαι τῆς Χώρας
παρουσιάσθησαν εἰς τὸν Ἄνακτα καὶ ἠσπάσθησαν
τὴν δεξιάν του
Ἡ συγκέντρωσις Δημάρχων καὶ Κοινοταρχῶν
Ἀθῆναι, 26.- Σήμερον τὴν 5 μ.μ. εἰς τὸ ἐστιατόριον “Ἀβέρωφ” ἡ Ἕνωσις Δήμων καὶ Κοινοτήτων ἐδεξιώθη τοὺς παρεπιδημούντας ἐν Ἀθήναις δημάρχους, προέδρους κοινοτήτων, γραμματεῖς καὶ συμβούλους αὐτῶν.
Κατὰ τὴν δεξίωσιν, ὁ κ. Κοτζιᾶς[6] προσεφώνησε τοὺς παρισταμένους δημοτικοὺς ἄρχοντας ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος.
Ὁ κ. Κοτζιᾶς ἐτόνισεν ὅτι μὲ τὴν ἄφιξιν τοῦ Βασιλέως ἀρχίζουν πλέον τὰ ἔργα.
Οἱ κοινοτάρχαι ἐβεβαίωσαν τὸν κ. δήμαρχον, ὅτι θὰ ἐργασθοῦν μὲ νέον ζῆλον καὶ ὅταν ὁ Βασιλεὺς ἐπισκεφθῇ τὰς ἐπαρχίας των θὰ ἀντιληφθῇ τὴν συντελεσθεῖσαν πρόοδον.
Ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως
Ἀκολούθως εἰς φάλαγγα κατὰ ἑξάδας, ὅλοι οἱ κοινοτάρχαι, μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν κ. Κοτζιᾶν καὶ τοὺς λοιποὺς δημάρχους, ἀνερχόμενοι ἐν όλῳ εἰς 2.150, ἀνῆλθον διὰ τῶν ὁδῶν Σταδίου, Βασιλίσσης Σοφίας καὶ Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ εἰς τὰ Ἀνάκτορα, ὅπου παρουσιάσθησαν εἰς τὸν Βασιλέα, ὅστις τοὺς ἐδέχθη εἰς τὴν μεγάλην αἴθουσαν τῶν τελετῶν.
Ὁ Βασιλεὺς ἔφερε στολὴν ἐκστρατείας, παρ᾿ αὐτὸν δὲ ἵστατο ὁ κ. Κοτζιᾶς καὶ ἀπέναντί του ὁ αὐλάρχης κ. Μερκάτης[7].
Ὅλοι οἱ κοινοτάρχαι διῆλθον πρὸ τοῦ Βασιλέως ἀνὰ εἷς, ὅλοι δὲ ἠσπάσθησαν τὴν δεξιάν του.
Ὁ Βασιλεὺς μὲ καταφανῆ ἐνθουσιασμὸν ἐδέχθη τὰ συγχαρητήρια καὶ τὰς εὐχὰς τῶν προσελθόντων.
Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Τήνου κ. Κοντογεώργης παρεκάλεσε τὸν Βασιλέα ἐκ μέρους ὅλης τῆς νήσου ὅπως ἐπισκεφθῇ ταύτην, ὡς ἔκαμεν καὶ ὁ Πάππος του καὶ ὁ Πατήρ του.
Ὁ Βασιλεὺς ἀνεγνώρισε μεταξύ τῶν παρουσιασθέντων τὸν πρόεδρον τῆς κοινότητος Κανὶ Ἡρακλείου Κρήτης κ. Μεταξάκην μεθ᾿ οὗ συνωμίλησεν.»
«Τὸ Φῶς», 27-11-1935.
Και αν μόνον δυο κοινοτάρχες είχαν την τιμή να τους απευθύνει τον λόγο ο Βασιλεύς, ο Δήμαρχος της Βέροιας, με μια ανεπανάληπτη πρωτοβουλία του, υπερέβη κάθε προσδοκία του διμοιρίτη της αυτοδιοικητικής παρέλασης Κ. Κοτζιά, και με τους συνοδούς του Δημοτικούς Συμβούλους κατέκτησαν επαξίως την ονομαστική[8] δια του τύπου προβολή τους, διακρινόμενοι ιδιαιτέρως μεταξύ των υπερδισχιλίων συναδέλφων τους:
«Ἕνα ἐλάφι δῶρον εἰς τὸν Βασιλέα
Ὁ Δήμαρχος Βερροίας κ. Ἀν.{τώνιος} Πρωτοψάλτου προσέφερεν εἰς τὸν Βασιλέα ὡς δῶρον ἐκ μέρους τοῦ Δήμου τὸ ἀνωτέρω εἰκονιζόμενον ἐλάφι, τὸ ὁποῖον προερχόμενον ἀπὸ τὸ ὄρος Βέρμιον τῆς Βερροίας, ἔχει τελείως ἐξημερωθῆ.
Εἰς τὴν εἰκόνα φαίνονται ἐπίσης, ἐκτὸς τοῦ κ. Πρωτοψάλτου, καὶ οἱ δημοτικοὶ Σύμβουλοι κ.κ. {Ιωάννης} Χαρούσης, Ἀστ.{έριος} Μπαζάκας και Δ.(ημήτριος} Τσιαλέρας, οἱ ὁποῖοι ὅλοι μαζὶ μετέβησαν εἰς τὰ ἀνάκτορα καὶ προσέφεραν τὸ ἐλάφι εἰς τὸν Βασιλέα.»
«Ἀκρόπολις», 29-11-1935.
«Μία ἔλαφος ὡς δῶρον εἰς τὸν Βασιλέα
Ὁ Δήμαρχος Βερροίας κ. Ἀντ. Πρωτοψάλτου ἐγένετο δεκτὸς παρὰ τῇ Α.Μ. τῷ Βασιλεῖ τὴν 25ην τρεχ. ἀφοῦ δὲ ἐξέφρασε τὰ συγχαρητήριά του καὶ τοῦ Δήμου Βερροίας, παρεκάλεσε τὴν Α.Μ. ὅπως δεχθῇ ὡς δῶρον τοῦ Δήμου Βερροίας ἐπὶ τῇ ἀφίξει του μίαν ἔλαφον ἐξημερωθεῖσαν ἡλικίας ἑνὸς ἔτους προερχομένην ἐκ τοῦ ὄρους Βέρμιον.
Ἡ Α.Μ. εὐχαριστήσας καθώρισεν ὥραν παραδόσεως τῆς ἐλάφου τὴν ἐπαύριον 27ην τρεχ. τὴν 2 μ.μ.
Τὴν ἐπαύριον ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἐκ τοῦ Δημάρχου Βερροίας καὶ τῶν δημοτικῶν συμβούλων Ἰ. Χαρούση, Ἀ. Μπαζάκα καὶ Δ. Τσιαλέρα γενομένη δεκτὴ εἰς τὰ Ἀνάκτορα παρέδωσεν εἰς τὴν Α.Μ. τὸν Βασιλέα τὴν ἔλαφον. Ἡ Α. Μεγαλειότης ἐδέχθη μετὰ χαρᾶς τὸ δῶρον καὶ ηὐχαρίστησε τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὴν πόλιν Βερροίας.»
«Ὁ Τῦπος», 30-11-1935.
Το γεγονός ότι η Βέροια, -και σύμπαν το Βέρμιον όρος,- αποκτούσε πλέον «εκπρόσωπο» (έστω τετράποδο και κερασφόρο) στα άδυτα των Βασιλικών Κτημάτων (όπου οι αγέλες των ελάφων έβοσκαν υπό παραδοσιακή δυναστική εύνοια[9]), έμεινε σχεδόν απαρατήρητο και μάλλον ασχολίαστο σε τοπικό επίπεδο, καθώς, λίγο μετά την οίκαδε επάνοδο των δωροφορούντων δημοτικών αρχόντων ενέσκηψε η καταστροφική πλημμύρα της 10ης Δεκεμβρίου 1935, από το πλήθος των φρικιαστικών περιγραφών της οποίας το παρόν σημείωμα αρκείται στην αποδελτίωση των πρώτων (και, μάλλον, ηπιότερων) εντυπώσεων:
«Ἡ τρομακτικὴ θεομηνία ποὺ ἔπληξεν τὴν Βόρειον Ἑλλάδα
[…] Κατὰ τὰ ἐκ Βερροίας τηλεγραφήματα, λόγῳ τῆς πρωτοφανοῦς νεροποντῆς ἐπλημμύρισεν ὁ Τριπόταμος, τοῦ ὁποίου ἤδη ἡ στάθμη ἔφθασε τὰ 15 μέτρα καὶ τὸ πλάτος τὰ 10. Τὰ ἐκχειλίσαντα ὕδατα παρέσυραν καὶ κατέστρεψαν ὅλας ἀνεξαιρέτως τὰς γεφύρας. Συνεπείᾳ τούτου διεκόπησαν αἱ συγκοινωνίαι τῶν πέραν τοῦ ποταμοῦ συνοικιῶν καὶ χωρίων. Τὰ ὕδατα πλημμυρίσαντα τὴν πόλιν κατέστρεψαν ὡσαύτως τὰς ὁδούς της. Κατέρρευσαν δὲ 25 οἰκίαι καὶ μικροεργοστάσια παρασυρθέντων ὑπὸ τῶν ὑδάτων ὅλων τῶν ἐν αὐταῖς σκευῶν καὶ τροφίμων.
Ἐπίσης κατεστράφη ἡ γέφυρα τοῦ ὑδραγωγείου τῆς πόλεως παρασυρθέντων τῶν σωλήνων ὑδρεύσεως. Λόγῳ τούτου ἡ πόλις στερεῖται ὕδατος καὶ φωτισμοῦ. Αἱ ζημίαι εἶναι ἀνυπολόγιστοι. Ὅλα τὰ χωρία κάτωθι τῆς πόλεως μετεβλήθησαν εἰς νησίδας, πλεούσας ἐπὶ τῶν ὑδάτων.
Δὲν ἐγνώσθη ἐὰν ὑπάρχουν καὶ ἀνθρώπινα θύματα καθ᾿ ὅσον εἶναι ἀδύνατος ἡ μετ᾿ αὐτῶν ἐπικοινωνία. Ἀρχαὶ καὶ πρόεδροι κοινοτήτων ζητοῦν τὴν ἄμεσον ἀποστολὴν οἰκονομικῶν ἐνισχύσεων, τροφίμων, κουβερτῶν καὶ συνεργείων τοῦ μηχανικοῦ.
Εἰς τὸ χωρίον Γιάννισα {= Άγιος Γεώργιος} τῆς Βερροίας αἱ καταρρεύσασαι οἰκίαι ἀνέρχονται εἰς 60. Ὁλόκληρον τὸ χωρίον εὑρίσκεται ἐντὸς τῶν ὑδάτων. Ἐξ ἄλλου ἀπεκλείσθησαν ἐντελῶς καὶ ἀγνοεῖται ἡ τύχη τῶν κατοίκων τῶν χωρίων Ἀγγελοχωρίου, Ἁγ. Μαρίνης, Λυκογιάννης καὶ Κάτω Καπαντζῆ {= Κοπανού}, ἁπάντων περιφερείας Βερροίας.
Οἱ πλημμυροπαθεῖς Βερροίας ὑπερβαίνουν τοὺς χιλίους. Ἐκτὸς τούτων ἀφικνοῦνται πλημμυροπαθεῖς ἀπὸ τὰ πέριξ χωρία. Προσωρινῶς οὗτοι ἐστεγάσθησαν εἰς τὰς οἰκίας τοῦ χωρίου Μονόσπιτα. Ἄλλοι κατέφυγον εἰς Ζερβοχώριον στεγασθέντες εἰς οἰκίας τοῦ χωρίου. Προσωρινῶς ἐξοικονομήθησαν ἐπιτοπίως ὑπὸ τῶν ἐκεῖ ἀρχῶν τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν διατροφήν των. Ζητεῖται δὲ ἡ επίταξις τῶν ἀρτοποιείων Ναούσσης καθὼς καὶ κουβερτῶν διὰ τὰς ἀνάγκας των.»
«Μακεδονία», 11-12-1935.
Και της μεν φυσικής θεομηνίας οι πληγές, όσο βαθιές και οδυνηρές κι αν ήταν, με τον (πολύ) καιρό επουλώθηκαν, εγγράφοντας στην τοπική συλλογική μνήμη παροιμιώδεις αναφορές στη μεγάλη πλημμύρα του ’35•
της δε πολιτικο-στρατιωτικο-πολεμικής θεομηνίας που θα ακολουθούσε και θα σάρωνε, για τα επόμενα χρόνια, την Ελλάδα και τον κόσμο, τα αστραποκέραυνα μόλις άρχιζαν να βροντούν•
όσο για το ηγεμονικό δώρο, που ο Δήμος της Βέροιας είχε αποσπάσει από τα πρώην βασιλικά κτήματα του Βερμίου[10] για να το εγκαταστήσει στην Αυλή του Βασιλέως, αυτό συνέχισε να χαίρεται την χλόη της Δεκελείας, μέχρι τη μεταφύτευσή του στον παράδεισο των ελαφιών, χωρίς ποτέ κανείς να ασχοληθεί μαζί του•
όπως κανείς δεν ασχολήθηκε, τότε, με ένα νεοσσό που, πρωτοεκλεγμένος, συγκαταριθμήθηκε μεταξύ των Εθνοπατέρων της αυτοκαταργηθείσας Ε’ Εθνοσυνέλευσης του 1935, και που έμελλε να κυριαρχήσει στην πολιτική ζωή του τόπου σχεδόν μέχρι την εκπνοή του αιώνα και της χιλιετίας (: και το όνομα αυτού Κωνσταντίνος Γεωργίου Καραμανλής).-
(αξιοδωροφορώ = προσφέρω πλούσια δώρα, – καμμία σχέση με δωροδοκίες κ.λπ.)
[1] με το οποίο: κατήργησε το Πολίτευμα της Δημοκρατίας• όρισε ως ημέρα διενέργειας του δημοψηφίσματος την 3η Νοεμβρίου 1935• εξουσιοδότησε τον Πρόεδρο του Υπουργικού Συμβουλίου [= Γεώργιο Κονδύλη] «ὅπως ἀσκῇ τὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν μέχρι τοῦ δημοψηφίσματος»• και επανέφερε σε ισχύ το Σύνταγμα του 1911 (καταργώντας έτσι το δημοκρατικό Σύνταγμα του 1927).
[2] Σε ευρύτερη εργασία του γράφοντος, από την οποία εκπορεύεται και το παρόν αρθρίδιο, και η οποία διατρέχει (προεκτεινόμενη ένθεν και ένθεν) όλο το έτος 1935, παρουσιάζονται πτυχές της τοπικής-δημοτικής αλλά και της κεντρικής πολιτικής δράσης, – ανάμεσά τους και οι εξαιρετικού ενδιαφέροντος προκηρύξεις-δημοκρατικές εκκλήσεις (φωναὶ βοώντων ἐν τῇ ἐρήμῳ) των επιστημόνων και των φοιτητών της Βέροιας.
[3] «Εκατοντάδες ψήφοι υπέρ της βασιλείας είχαν ριχτεί σε κάθε κάλπη προτού αρχίσει η ψηφοφορία… […] Το αποτέλεσμα ήταν ανάλογο με τη σοβαρότητα και τη γνησιότητα του δημοψηφίσματος. Έφερνε τη βασιλεία με 105% περίπου, δηλαδή ήταν περισσότεροι οι ψήφοι υπέρ της μοναρχίας από τους ψηφοφόρους…», Σπύρος Λιναρδάτος, Πώς εφτάσαμε στην 4η Αυγούστου 1936, εκδ. «Το Βήμα Βιβλιοθήκη» τχ. 5, 2009, σ. 119.
[4] Γεώργιος Σχινάς (1879 – ; ), Βουλευτής Μεσσηνίας (Λαϊκόν Κόμμα 1930, 1935, Γενική Λαϊκή Ριζοσπαστική Ένωσις 1936), Γερουσιαστής (από 21-04-1929 έως 01-04-1935), Υφυπουργός (από 11-07-1934) και Υπουργός (από 02-03-1935 έως 19-07-1935) Αεροπορίας στην Κυβέρνηση Παναγή Τσαλδάρη, Υπουργός Εσωτερικών (από 10-10-1935 έως 30-11-1935) στην Κυβέρνηση Γεωργίου Κονδύλη.
[5] Γεώργιος Κονδύλης (1879-1936), στρατιωτικός, Βουλευτής: Ροδόπης (1923), Καβάλας (Κόμμα Εθνικών Δημοκρατικών 1928), Τρικάλων (Εθνικόν Ριζοσπαστικόν Κόμμα 1932, 1933, 1935• Γενική Λαϊκή Ριζοσπαστική Ένωσις / Εθνικόν Ριζοσπαστικόν Κόμμα 1936)• Υπουργός: Στρατιωτικών (από 12-03-1924 έως 09-06-1924) στην Κυβέρνηση Αλεξάνδρου Παπαναστασίου• Εσωτερικών (από 07-10-1924 έως 15-06-1925) στην Κυβέρνηση Ανδρέου Μιχαλακοπούλου• Στρατιωτικών (από 04-11-1932 έως 16-01-1933, και από 10-03-1933 έως 10-10-1935) στις Κυβερνήσεις Παναγή Τσαλδάρη• Πρωθυπουργός και Υπουργός Στρατιωτικών και προσωρινώς Ναυτικών (από 26-08-1926 έως 04-12-1926)• Πρωθυπουργός (από 10-10-1935 έως 30-11-1935)• Αντιβασιλεύς (από 10-10-1935 έως 25-11-1935).
[6] Κωνσταντίνος Κοτζιάς (1892-1951), δικηγόρος, δημοσιογράφος και διαφημιστής, αθλητής της ξιφασκίας (Ολυμπιακοί Αγώνες: 1912 Στοκχόλμη, 1924 Παρίσι)• Υπουργός Προϊστάμενος Διοικήσεως Πρωτευούσης (από 31-08-1936 έως 29-01-1941 στην Κυβέρνηση Ιωάννου Μεταξά, και από 29-01-1941 έως 20-04-1941 στην Κυβέρνηση Αλεξάνδρου Κορυζή)• εξελέγη Δήμαρχος Αθηναίων στις δημοτικές εκλογές: (α) της 11-02-1934, με 31.342 ψ. [επικρατήσας των: Σπυρίδωνος Πάτση (29.204 ψ.), Σπυρίδωνος Μερκούρη (5.195 ψ.), Βασιλείου Νεφελούδη (3.400 ψ.) και Κ. Ευαγγελάτου (85 ψ.)]• και (β) της 15-04-1951, με τον συνδυασμό «Ἀθῆναι» και 102.602 ψ. (επικρατήσας των: Σταματίου Μερκούρη (συνδυασμός «Λαὸς-Ἔργα», 34.095 ψ.), Γεωργίου Σπηλιοπούλου (συνδυασμός «Δημοκρατικὸς Συναγερμός», 28.210 ψ.), και Δημητρίου Γονατά (συνδυασμός «Ἡνωμένος Δημοκρατικός», 3.810 ψ.)]• διετέλεσε Πρόεδρος της Διευθύνουσας Επιτροπής της Ενώσεως Δήμων και Κοινοτήτων Ελλάδος (1934-1936).
[7] Αλέξανδρος Μερκάτης (1874-1947), Κόμης, Αυλάρχης των Βασιλέων Κωνσταντίνου και Αλεξάνδρου, Μέγας Αυλάρχης και Μέγας Τελετάρχης του Βασιλέως Γεωργίου Β’• συνεργάτης του Βαρώνου Πιερ Ντε Κουμπερτέν, Μέλος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής (1899-1925), και της Οργανωτικής Επιτροπής των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας του 1896 και της Μεσολυμπιάδας του 1906.
[8] Αν και μερίδα του τύπου, υποτιτλίζοντας την φωτογραφία της προ των Ανακτόρων ελάφου, λησμόνησε το όνομα του Δημάρχου και προβίβασε ένα των δημοτικών συμβούλων (με λανθασμένη, μάλιστα, αναφορά του ονόματός του) στο δημαρχιακό αξίωμα:
«Ἕνα δῶρον πρὸς τὸν Βασιλέα
Ἕνα πρωτότυπον δῶρον προσέφερεν ὁ Δῆμος Βερροίας εἰς τὸν Βασιλέα: Μίαν ἔλαφον συλληφθεῖσαν ἐπὶ τοῦ ὄρους Βερμίου. Τὴν ἔλαφον ὡδήγησαν εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ παρέδωσαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ὁ Δήμαρχος Βερροίας κ. Χαρουσῆς μετὰ τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Ἀνωτέρω, ἡ ἔλαφος ἐμπρὸς εἰς τὴν εἴσοδον τῶν Ἀνακτόρων.»
«Τὸ Φῶς», 30-11-1935.
[9] Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς, 03-02-2022, Τα υπέροχα και υπερήφανα ελάφια του Βασιλικού Κτήματος Τατοΐου / Πώς και πότε βρέθηκαν στην Αττική γη: Οι λαϊκές παραδόσεις και η εξαφάνιση, «[…] Ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ είχε απαγορεύσει στο Κτήμα το κυνήγι των ελαφιών (τα οποία είχε εισαγάγει κατά εκατοντάδες από την Ουγγαρία) αλλά και των αγριογούρουνων που υπήρχαν άφθονα στην απέραντη έκταση. Ο αγαθός εκείνος μονάρχης αισθανόταν ευτυχής με τη σκέψη ότι προσφέρει τη φιλοξενία των δασών στα ημιάγρια ζώα και ξεχωριστά στα ελάφια, των οποίων παρακολουθούσε τη ζωή και τον πολλαπλασιασμό μέσα στο ωραίο αγρόκτημα. […] Τι απέγινε όμως ο μεγάλος πληθυσμός των ελαφιών του Τατοΐου; Δέχθηκε το μεγαλύτερο πλήγμα στη μεγάλη πυρκαγιά που ξέσπασε το 1916. Τότε καταγράφεται ότι κάηκαν κατά εκατοντάδες, ενώ η συμφορά συμπληρώθηκε στα διαστήματα που έλειπαν οι ιδιοκτήτες του Κτήματος για μεγάλα χρονικά διαστήματα, δηλαδή στις περιόδους εξώσεώς τους. […]», https://www.taathinaika.gr/ta-yperocha-kai-yperifana-elafia-tou-vasilikou-ktimatos-tato%CE%90ou/
[10] Το Βέρμιο, με τα μοναδικά (αν και βαριά, ίσως και ανήκεστα, τραυματισμένα πλέον από τα λατομεία και τις ανεμογεννήτριες) θέλγητρά του, είχε, από την πρώτη στιγμή της ενσωμάτωσής του στον εθνικό κορμό, σαγηνεύσει τον πατέρα του Γεωργίου Β’, Κωνσταντίνο: «Ἀγορὰ Κτήματος ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἐν Μακεδονίᾳ. Ὁ διευθυντὴς τῶν Βασιλικῶν Κτημάτων κ. Κοκκίνης ἐντολῇ τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως προέβη εἰς τὴν ἀγορὰν μεγάλου κτήματος παρὰ τὴν Νάουσαν ἐπὶ τοῦ Βερμίου ὄρους. Τὸ κτῆμα τοῦτο, ἐκτάσεως ὑπὲρ τὰ 200 χιλ. στρέμ. ἠγοράσθη ἀντὶ 30 χιλ. λιρῶν ἀπὸ τοὺς κληρονόμους τοῦ Σουλεϋμὰν πασᾶ. Περιλαμβάνει δὲ ἡ ἀγορασθεῖσα περιοχὴ μεγάλην ἔκτασιν δάσους καὶ λειβάδια καὶ τὰς περιφήμους πηγὰς τῆς Ναούσης. Μετὰ τὴν ἀγορὰν διωρίσθη διευθυντὴς τοῦ κτήματος ὁ κ. Δέλλιος καὶ ἤρχισαν αἱ ἐν αὐτῷ ἐργασίαι», «Ἐμπρός», 05-06-1915. Από την μετέπειτα μακρά και επεισοδιακή περιπέτεια της επαναπόδοσης «τοῦ ἐν Μακεδονίᾳ Κτήματος» στους φυσικούς δικαιούχους του, ανθολογούνται εδώ μόνον δύο σημεία: Το Κτήμα αυτό, -καθώς και άλλα,- στο Βέρμιο, περιήλθε αργότερα (κατά ένα τμήμα του) στον Δήμο Νάουσας, ο οποίος, με πολλές θυσίες των εκάστοτε Δημοτικών Αρχών αλλά και όλων των δημοτών του, κατέστη ο μεγαλύτερος δασοκτήμων Δήμος της χώρας, συγκροτώντας στο Βέρμιο, το δημοτικό του δάσος [: Αναστάσιος Καραμπατζός, Βέρμιο ο ζωοδότης της Νάουσας, περ. «Νιάουστα», τχ. 153.Οκτ-Δεκ 2015, σ. 16 επ.]• ο δε Βασιλικός Οίκος απώλεσε τα κτήματά του στο Βέρμιο με το Ψήφισμα τῆς ΡΟΓ’ Συνεδριάσεως τῆς 6ης Ἀπριλίου 1925 τῆς Δ’ ἐν Ἀθήναις Συντακτικῆς Συνελεύσεως (με Πρόεδρο τον Βεροιέα Κωνσταντίνο Ρακτιβάν) «Περὶ ἀπαλλοτριώσεως τοῦ κτήματος Σέλι τῆς περιφερείας Βεροίας», ΦΕΚ Α’ 93/14-04-1925.-
