Οι Αρμένιοι του Καυκάσου -μία φιλόπονη και ήσυχη φάρα, έμποροι και δανειστές επί το πλείστον- συνυπήρχα ειρηνικά με τις άλλες φυλές που το κατοικούσαν.
Μ’ έναν παράδοξο τρόπο οι Αρμένιοι βρίσκονταν πάντα στο μάτι του κυκλώνα, όπως οι Εβραίοι σε άλλα μέρη, και χρεώνονταν όλα τα στραβά και τα ανάποδα. Τα Ευρωπαϊκά πεζοδρόμια του Μπακού βάφτηκαν πολλές φορές από αίμα αρμενικό.
Το 1905 μετά τον ρωσοϊαπωνικό πόλεμο όπου ο Τσάρος ηττήθηκε και ταπεινώθηκε από ένα «έθνος μαϊμούδων» (από τους Ιάπωνες) παραχωρήθηκε σύνταγμα. Οι Κοζάκοι γιόρτασαν το σύνταγμα σφάζοντας τους Αρμένιους. Στην πραγματικότητα ήθελαν να ξεπλύνουν τη ντροπή της ήττας.
Στις αρχές του 20ου αιώνα οι Τούρκοι πήραν για ένα μικρό διάστημα το Αζερμπαϊτζάν αλλά δεν κατάφεραν να το κρατήσουν παρόλο που οι Αζέροι τους προτιμούσαν από τους Ρώσους. Για την τουρκική πανωλεθρία έφταιγε ο κακός σχεδιασμός. Έστειλαν Τούρκους στρατιώτες να πολεμήσουν στον Καύκασο το χειμώνα χωρίς μπότες και χωρίς χλαίνη. Η αποτυχία χρεώθηκε στους Αρμένιους της Κωνσταντινούπολης και στις συνωμοσίες τους. Δεκατέσσερις βουλευτές εκπροσωπούσαν τους Αρμένιους στο κοινοβούλιο της Κωνσταντινούπολης. Με αυτό το πρόσχημα το 1915 ξεκίνησε η γενοκτονία. Προηγήθηκαν κι άλλες σφαγές. Από τον Οκτώβρη ως το Δεκέμβρη του 1895 οι Χαϊστάν μέτρησαν 250.000 θύματα (Χαϊστάν παιδιά του Χαΐκ γενάρχη των Αρμενίων). Το 1909 στα Άδανα σφαγιάστηκαν 25.000 Αρμένιοι. Αλλά η τραγωδία του 1915 δεν είχε προηγούμενο. Ένας ολόκληρος λαός όδευσε προς το θάνατο. Ενάμιση εκατομμύριο Αρμένιοι εξορίστηκαν στην έρημο και πέθαναν από τις κακουχίες και τις σφαγές. Η ιστορία σιώπησε. Ούτε καν ψιθύρισε. Καμιά συμπόνοια για το Μελούν.
Ερμενί Μιλέτ
(προδοτικό αρμενικό έθνος)
Το 1918 μήνα Μάιο η Δημοκρατία της Αρμενίας κήρυξε την ανεξαρτησία της με πρωτεύουσα το Ερεβάν. «Γερεβάν» (φάνηκε) φώναξε ο Νώε όταν είδε το όρος Αραράτ. Το 1920 ο Καρεκίν Παστερματζιάν του κόμματος των Ντασνάκων έγινε πρέσβης της Αρμενίας στην Ουάσιγκτον με το όνομα Αρμέν Γκαρό.
Στον Καύκασο το Χαλαλί (εξόντωση των Αρμενίων) συνεχίστηκε. Το 1918 και το 1920 ο πληθυσμός των Αρμενίων αποδεκατίστηκε πάλι από σφαγές, αφού η πολιτική βία πολύ εύκολα γινόταν θρησκευτική και ρατσιστική βία. Οι Αρμένιοι σκορπίστηκαν στον άνεμο. Η αρχαία Αράρτου (αρχαία Αρμενία) δεν ήταν πλέον ένα γεωγραφικός όρος, ήταν μια ταυτότητα. Παρά τους διωγμούς η αρμενική μνήμη δεν ξεριζώθηκε. Παρέμεινε αθάνατη.
Όσοι Αρμένιοι έμειναν στο Μπακού, «η πονεμένη Αρμενία», αποτραβήχτηκαν κι εγκαταστάθηκαν στους λόφους. Στο Αρμενικέντ.
Στο μυθιστόρημα «Τα κορίτσια του Αρμενικέντ» περιγράφεται η ζωή στο Αζερμπαϊτζάν, καθόλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα. Οι προσωπικές ιστορίες των χαρακτήρων είναι ήσσονος σημασίας, πρόκειται για καθημερινές ιστορίες χωρίς υπερβολές κα εξιδανικεύσεις. Περισσότερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο πολιτικός και κοινωνικός περίγυρος –τα πέριξ- που επηρεάζει τη ζωή τους. Με αντιρητορική διάθεση παραθέτουμε τα γεγονότα με την ανεπιτήδευτη γλώσσα της αλήθειας. Με πίστη στην ανθρωπιά και την απλότητα.
Άννα Γιαννιτσοπούλου
