Του ιερέως Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Διακόσια ογδόντα χρόνια από τη γέννηση και από το θάνατο του μεγάλου παιδαγωγού και οδηγού της ανθρωπότητας Πεσταλότσι συμπληρώνονται φέτος, φίλοι αναγνώστες. Στο μακρό αυτό διάστημα, τίποτα δεν επισκιάστηκε από την προσφορά και την προβολή της φωτεινότερης και γνησιότερης προσωπικότητας, που υπηρέτησε, με πίστη και ευλάβεια τα ωραία και αληθινά ανθρώπινα ιδανικά, προκαλώντας πάντοτε το γενικό θαυμασμό και σεβασμό. Ο αληθινός αυτός αναμορφωτής της παιδείας και ευεργέτης όλου του κόσμου έγινε φτωχός, για να σώσει τους φτωχούς. Έζησε μέσα στην αθλιότητα για να ανακουφίσει τους πάσχοντες.
Και έγινε Δάσκαλος για να εξευγενίσει το ανθρώπινο Γένος με τη μεγάλη δύναμη της αγωγής. Οι σύντομες και πενιχρές αυτές γραμμές δεν μπορούν να αποδώσουν το φόρο τιμής που ανοίγει στο παιδαγωγικό γίγαντα της ανθρωπότητας. Σύρονται ως απέριττη έκφραση χρέους, σεβασμού και ευγνωμοσύνης προς το μεγάλο πνευματικό οδηγό που θυσιάστηκε για το σύνολο.
Ο Πεσταλότσι, αποβλέποντας πάντοτε στην πνευματική και ηθική αναγέννηση του λαού, άνοιξε νέους ορίζοντες και έδωσε νέες κατευθύνσεις στην Παιδαγωγική Επιστήμη. Υπήρξε δραστήριος στο πολύπλευρο και πολύμοχθο έργο του, πιστεύοντας ότι με την ορθή αγωγή, της νέας γενιάς θα επιτύχει μια κοινωνική αναμόρφωση. Δεν περιορίζεται στο άτομο, αλλά ζητεί να του δώσει, με την αγωγή, τα απαραίτητα στοιχεία, που θα το κάνουν χρήσιμο μέλος του κοινωνικού οργανισμού. Αγωνίζεται για την δημιουργία μιας ηθικής και αληθινής κοινωνίας, όπου το πνεύμα θα υποτάξει την ύλη, θα επικρατεί η αγάπη και οι σχέσεις των ατόμων θα είναι αγαθές και αρμονικές. Με τα λόγια του και τα έργα του αναδεικνύεται ένας μεγάλος κοινωνικός αναμορφωτής. «Πρέπει να γίνουμε πρώτα άνθρωποι, για να αποβούμε καλοί πολίτες», ετόνιζε πάντοτε.
Αφοσιώνεται με όλη τη δύναμη της ψυχής του, στον πειραματισμό σε παιδαγωγικά και διδακτικά θέματα. Φυσικό τόπο της αγωγής θεωρεί το πατρικό σπίτι, λέγοντας «Ζητήστε τους ευγενικούς τόπους, τα αστικά σπίτια και τις χωρικές καλύβες… Εκεί θα βρείτε τις βασικές αρχές της αληθινής αγωγής των ανθρώπων. Η μόρφωση του βιβλίου και των διάφορων τεχνητών μέσων δεν μπορεί ποτέ να αντικαταστήσει τη μόρφωση του σπιτιού. Και η μεγαλύτερη ιστορία και η συγκινητικότερη εικόνα του βιβλίου είναι για το παιδί σαν να λέμε κάτι ξεθωριασμένο. Ό,τι, όμως, γίνεται στο σπίτι, μπροστά στα μάτια του παιδιού είναι φυσικό και ενώνεται στο μυαλό του, με χίλιες δύο άλλες εικόνες που έχουν προηγηθεί και γι’ αυτό έχει το παιδί εσωτερική αλήθεια…»
Η μητέρα είναι το ιδανικό του παιδαγωγού και η μητρική αγωγή η βάση της φυσικής αγωγής.
Κινητήρια δύναμη της δράσεώς του είναι η αγάπη.
Κάθε ενέργειά του έχει τη θέρμη της πατρικής καρδιάς του. «Η αγάπη, λέγει, έχει θεία δύναμη, όταν είναι αληθινή και δεν φοβείται το σταυρό. Ήμουν βέβαιος, ότι η καρδιά μου θα άλλαζε τόσο γρήγορα την κατάσταση των παιδιών μου, όπως ο ανοιξιάτικος ήλιος στο παγωμένο χώμα του χειμώνα. Δεν γελιόμουν. Πριν ο ανοιξιάτικος ήλιος λιώσει τα χιόνια των βουνών, τα παιδιά μου ήταν αγνώριστα…»
Ο Πεσταλότσι θεωρείται πρόδρομος της νέας αγωγής και είναι ο κύριος εισηγητής του Σχολείου Εργασίας. Το παιδαγωγικό του σύστημα είναι πρωτότυπο. Δικό του δημιούργημα, καρπός των αρχών, μόχθων και εμπνεύσεών του.
Διακόσια χρόνια, δύσκολα και κρίσιμα, πέρασαν από το θάνατο του μεγάλου παιδαγωγού και κοινωνικού αναμορφωτή. Όλα σήμερα έχουν αλλάξει: Η ζωή, τα ήθη, οι άνθρωποι. Απειλείται και κινδυνεύει να αλλοιωθεί η ψυχή μας. Παντού συμπτώματα κρίσεως και παρακμής, σαπίλας και διαφθοράς, αθεΐας και σύγχυσης, νοθείας και κατάπτωσης. Όμως, φίλοι αναγνώστες, ο μεγάλος ευεργέτης της ανθρωπότητας θα εξακολουθεί να στέλνει προς την ανθρωπότητα το μεγάλο μήνυμά του. Το μήνυμα της αγάπης, μοναδική άγκυρα σωτηρίας για τους ταραγμένους και τρικυμισμένους καιρούς μας.
