Του Απόστολου Ιωσηφίδη
«Ὅλα τὰ ἐκλογικὰ ἀκάθαρτα δαιμόνια
εἶχον ἐξαπολυθῆ εἰς τὸν δρόμον, τὴν χρονιὰν ἐκείνην» Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Τὰ δύο τέρατα[1].
Ο στρατηγός Γεώργιος Κονδύλης είχε συντάξει, υπογράψει και σφραγίσει την ληξιαρχική πράξη θανάτου της «Ελληνικής Δημοκρατίας» του Μεσοπολέμου•
κατείχε, «ἐπαναστατικῷ δικαίῳ» -και με τις εκ των υστέρων επευφημίες ενός αυτοδιασκορπισθέντος Κοινοβουλίου-, το πρωθυπουργικό αξίωμα και είχε αυτοαναγορευθεί Αντιβασιλεύς•
είχε οργανώσει το διαβόητο δημοψήφισμα της 03-11-1935, που παλινόρθωσε την βασιλική δυναστεία•
αλλά ο συνονόματός του Βασιλεύς Γεώργιος Β’, παρά τις περί του αντιθέτου εισηγήσεις στρατιωτικών, κυρίως, κύκλων, είχε αναθέσει την πρωθυπουργία στον καθηγητή Κωνσταντίνο Δεμερτζή, περιορίζοντας τον εκρηκτικό στρατηγό στον ρόλο του αρχηγού του Εθνικού Ριζοσπαστικού Κόμματος (ΕΡΚ) και προεξάρχοντος εταίρου της Γενικής Λαϊκής Ριζοσπαστικής Ενώσεως (ΓΛΡΕ)[2], ιδιότητα με την οποία διέτρεχε, τον Ιανουάριο του 1936, την Ελλάδα, διεκδικώντας την πρωθυπουργία, αυτή την φορά[3] μέσω των εκλογών που είχαν προκηρυχθεί για τις 26-01-1936.
Στις αρχές της τελευταίας προεκλογικής εβδομάδας, [και αφού, όπως διατυμπάνιζε ο προσκείμενος στην ΓΛΡΕ “Ταχυδρόμος τῆς Βορείου Ἑλλάδος” (20-01-1936), «διέσχισεν ἐν θριάμβῳ ὁλόκληρον τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ διεπίστωσεν ὅτι ἡ νίκη ἐξησφαλίσθη ἔναντι ὅλων τῶν Κομμάτων»] «ἔφθασεν ἐνταῦθα {= Θεσσαλονίκη} ὁ Ἀρχηγὸς κ. Γ. Κονδύλης», για την ύστατη, πριν από τις κάλπες, περιοδεία του, στην Κεντροδυτική Μακεδονία.
Κατά την σιδηροδρομική μετάβασή του από την Θεσσαλονίκη στην Φλώρινα (20-01-1936), στάθμευσε στην Βέροια, όπου ενθουσιώδεις οπαδοί του, με επί κεφαλής τον τοπικό υποψήφιο της ΓΛΡΕ Εμμανουήλ Σιορμανωλάκη[4] διατύπωσαν και ενώπιόν του την αξίωσή τους[5] (και απέσπασαν την υπόσχεσή του) να συμπεριλάβει και την Βέροια στην περιοδεία του…
«Ἡ χθεσινὴ θριαμβευτικὴ περιοδεία τοῦ κ. Κονδύλη ἀπὸ Θεσ)νίκης εἰς ΦλώρινανΦλώρινα, 21.- Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ε.Ρ.Κ. κ. Γ. Κονδύλης, ἀναχωρήσας ἐκ Θεσ)νίκης διὰ ντρεζίνας χθὲς τὴν 10 π.μ. ἔφθασεν εἰς Φλώριναν τὴν 5 μ.μ. γενόμενος κατὰ τὴν διαδρομὴν ἀντικείμενον τῶν πλέον ἐνθουσιωδῶν ἐκδηλώσεων ὑπὸ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατὰ μῆκος τῆς γραμμῆς χωρίων.
Θὰ μεταβῇ εἰς Βέρροιαν
Εἰς τὸν σταθμὸν Βερροίας εἶχον κατέλθη ἀντιπροσωπεῖαι τῆς πόλεως, ἔχουσαι ἐπὶ κεφαλῆς τὸν ὑποψήφιον κ. Σιορμανωλάκην, ὁ ὁποῖος προσεφώνησε τὸν κ. Κονδύλην καὶ τὸν παρεκάλεσεν ὅπως ἐπισκεφθῇ τὴν Βέρροιαν.
Ὁ κ. Κονδύλης ὑπεσχέθη ὅτι θὰ πράξῃ τοῦτο σήμερον τὴν μεσημβρίαν κατὰ τὴν ἐπιστροφήν του ἐκ Φλωρίνης. […]»
«Ταχυδρόμος τῆς Βορείου Ἑλλάδος», 21-01-1936.
…και την επομένη (Τρίτη, 21-01-1936), «ἔφθασεν εἰς Βέρροιαν, ὅπου {κατά τον φιλικό του τύπο} τοῦ ἐπεφυλάσσετο ἡ πλέον θερμὴ ὑποδοχή», την οποία όμως συνόδευαν {κατά τους αντιπάλους του} «πρωτοφανεῖς ἀσχημίαι».
Οι περιγραφές (και εκτιμήσεις) των διαδραματισθέντων κατά την υποδοχή και την ολιγόωρη παραμονή του Γ. Κονδύλη στην Βέροια, συνιστούν διαχρονικό και ανίατο σύμπτωμα της εκλογικής παθολογίας, κυμανθείσες από τις δοξαστικές αναφορές και τα εγκώμια…
«Αὐτὴ εἶνε ἡ ἀπάντησις εἰς τὰς συκοφαντικὰς κακοηθείας. Μία μόνον πλευρὰ τῆς πλατείας τῆς Βερροίας καθ᾿ ἣν στιγμὴν ὁμιλεῖ ὁ κ. Κονδύλης»
«Ταχυδρόμος τῆς Βορείου Ἑλλάδος», 21-01-1936.
«Ὁ λαὸς τῆς Β. Ἑλλάδος ἀπεθέωσε χθὲς τὸν κ. Γ. Κονδύλην
Θριαμβευτικὴ ὑπῆρξεν ἡ διαδρομή του ἀπὸ Φλωρίνης μέχρι Βερροίας
“Ἐφ᾿ ὅσον ζῶ δὲν θὰ ἐπιτρέψω ποτὲ νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν μας ὁ Βενιζελισμὸς”
“Δὲν θὰ παραδώσωμεν τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ”
[…] Ἡ ὑποδοχὴ εἰς τὴν Βέρροιαν»(1).ΤΒΕ
«Βέρροια, 21 Ἰανουαρίου (Τοῦ παρακολουθοῦντος ἀνταποκριτοῦ μας).- Ὁ κ. Κονδύλης ἀναχωρήσας τὴν 8ην πρωϊνὴν ἐκ Φλωρίνης ἔφθασεν εἰς Βέρροιαν τὴν 11ην γενόμενος δεκτὸς ἐν θριαμβευτικῷ συναγερμῷ μετὰ μουσικῶν καὶ λαβάρων ὑπὸ ὁλοκλήρου σχεδὸν τοῦ λαοῦ τῆς Μακεδονικῆς πόλεως.»(2).ΕΘ
«Ὁ κ. Κονδύλης ἀναχωρήσας ἐκ Ναούσσης μετὰ τοῦ ὑποψηφίου βουλευτοῦ κ. Πάζη ἔφθασεν τὴν μεσημβρίαν εἰς Βέρροιαν, ὅπου τοῦ ἐπεφυλάσσετο ἡ πλέον θερμὴ ὑποδοχή. Εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν τὸν ὑπεδέχθησαν οἱ ὑποψήφιοι κ.κ. Δημητριάδης, Τζιτζικώστας, Τορνιβούκας, Σιορμανωλάκης καὶ πλεῖστοι παράγοντες τῆς περιφερείας Βερροίας.»(1).ΤΒΕ
«Τὸ ἑλληνόφωνον γηγενὲς στοιχεῖον, ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ βλαχόφωνοι καὶ μέγα μέρος τῶν προσφύγων, ἔλαβον μέρος ἐν ἀκρατήτῳ ἐνθουσιασμῷ εἰς τὴν πανηγυρικωτάτην αὐτὴν ὑποδοχήν.»(2).ΕΘ
«Χιλιάδες λαοῦ συγκεντρωθεῖσαι ἐκ τῆς πόλεως καὶ τῆς ὑπαίθρου καὶ ἔχουσαι ἐπὶ κεφαλῆς εἰκόνας τῶν κ.κ. Κονδύλη καὶ Θεοτόκη, σημαίας, λάβαρα καὶ μουσικὰς τὸν ὑπεδέχθησαν μὲ ἐνθουσιώδεις ζητωκραυγὰς καὶ τὸν συνώδευσαν μέχρι τῆς πλατείας τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου, ὅπου καὶ ὡμίλησε πρὸς τὸν λαὸν διακοπτόμενος μόνον ἀπὸ ζητωκραυγὰς ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τῶν ὑποψηφίων.»(1).ΤΒΕ
«Ὁ κ. Κονδύλης […] ὡμίλησεν ἀπὸ τοῦ ἐξώστου τοῦ οἰκήματος τῆς Μητροπόλεως {= του Αγίου Αντωνίου} […] τονίσας [… και] τὰ ἑξῆς:
“Θὰ ἐνισχύσωμεν τὸ αἰωνόβιον τσελιγκᾶτον, τὸ ὁποῖον ἀνέκαθεν ἔδωσεν ἄριστα ἀποτελέσματα. Θὰ ἐνισχύσωμεν ὅμως καὶ τὴν μόνιμον καὶ οἰκόσιτον κτηνοτροφίαν. Θὰ φροντίσωμεν ὥστε οἱ κτηνοτρόφοι νὰ γίνουν ἐπαρκεῖς καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν των καὶ διὰ τὸν τόπον μας. Βεβαίως θὰ προστατεύσωμεν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα. Τὴν βιομηχανίαν ἐφ᾿ ὅσον θὰ ἔχῃ πρώτας ὕλας εἰς τὸν τόπον, τὴν βιοτεχνίαν, τὴν ἀλιείαν. Κυρίως ὅμως τὸ πρόγραμμά μας τὸ οἰκονομικὸν στηρίζεται εἰς τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν. Ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, τὴν γεωργικὴν καὶ κτηνοτροφικήν, θὰ δημιουργήσωμεν τὸν πλοῦτον τῶν ἀτόμων καὶ τὸν ἐθνικόν μας πλοῦτον.”
Δηλώσεις διὰ τοὺς βλαχοφώνους
“Ἡ πόλις σας ἔχει καὶ βλαχοφώνους. Ἔζησα εἰς τα Τρίκαλα καὶ ἐξετίμησα τοὺς εὐφυεστάτους τοιούτους καὶ δραστηρίους πληθυσμούς. Ἔχω τὰ ἄριστα τῶν αἰσθημάτων διὰ τοὺς βλαχοφώνους Ἑλληνικοὺς πληθυσμοὺς τῆς χώρας μας καὶ πάντοτε τοὺς ἐπροστάτευσα.”»(2).ΕΘ
«“Σᾶς εἶμαι εὐγνώμων, ἀγαπητοὶ Βερροιεῖς”, είπε, “διὰ τὴν μεγαλειώδη ὑποδοχὴν τὴν ὁποίαν μοῦ ἐπεφυλάξατε καὶ ἡ ὁποία ἀποδεικνύει ὅτι θὰ περιβάλλετε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης σας τὸν συνδυασμὸν τῆς Γ.Λ.Ρ. Ἑνώσεως. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο:
Ἡ Γενικὴ Λαϊκὴ Ριζοσπαστικὴ Ἕνωσις δὲν ἀποτελεῖ κόμμα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γνωρίζετε οὔτε ἔρχεται νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον σας διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν καθ᾿ ὃν τρόπον ἐκυβέρνησαν ταύτην τὰ παλαιὰ κόμματα. […] Καὶ κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι ἐν ὅσῳ ζῶ δὲν θὰ ἐπιτρέψω εἰς αὐτοὺς νὰ ξανακυβερνήσουν τὴν Ἑλλάδα. Δὲν θὰ παραδώσωμεν τὰ ἅγια τοῖς κυσίν. Θὰ διαφυλάξωμεν τὴν Πατρίδα ἀπὸ τῆς ἐπιδρομῆς αὐτῶν, καὶ ὅλοι μαζὺ γηγενεῖς καὶ πρόσφυγες ὡς ἕνα ἑνιαῖον Ἑλληνικὸν σύνολον θὰ ἀναδημιουργήσωμεν τὴν Ἑλλάδα – Ζήτω ἡ Μακεδονία!”
Εἶναι ἀφάνταστον ὅ,τι ἐπηκούθησε τοὺς τελευταίους λόγους τοῦ κ. Κονδύλη. Ἐπὶ ὥραν πολλὴν τὰ πλήθη ἐζητωκραύγαζον καὶ ἐχειροκρότουν τὸν Ἀρχηγὸν ἐνῷ αἱ μουσικαὶ ἀνέκρουον τὸ βασιλικὸν θούριον.
Καὶ κουμπάρος
Μετὰ τὸ πέρας τοῦ λόγου, ὁ κ. Κονδύλης παρεκλήθη νὰ βαπτίσῃ τὰ τέκνα τῶν κ.κ. Νικολάου Ξεναλιάρη, Θεμιστοκλέους Καλογήρου καὶ Διαμαντῆ Κωνσταντινίδη.
Ὁ κ. Κονδύλης εὐχαρίστως ἐδέχθη τοῦτο καὶ μεταβὰς εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου ἀνεδέξατο ἐκ τῆς κολυμβήθρας κατὰ σειρὰν τὰ τρία μικρὰ εἰς τὰ ὁποῖα ἔδωκε τὰ ὀνόματα Ἀλέξανδρος, Κωνσταντῖνος καὶ Κυριακή.
Ἡ ἀναχώρησίς του
Τὴν 1.30 μ.μ. ὁ κ. Κονδύλης προπεμφθεὶς ἐνθουσιωδῶς ὑπὸ τοῦ πλήθους ἀνεχώρησεν ἐκ Βερροίας διὰ Θεσσαλονίκην. […]»(1).ΤΒΕ
(1).ΤΒΕ = «Ταχυδρόμος τῆς Βορείου Ἑλλάδος», 22-01-1936.
(2).ΕΘ = Κ. Φαλτάϊτς, «Ἡ Ἐθνική», 22-01-1936.
.
…μέχρι τις δριμείες καταγγελίες και τα δηκτικά σχόλια:
«Πρωτοφανεῖς ἀσχημίαι τοῦ Μεράρχου τῆς Βερροίας
Πῶς ὑπεδέχθη χθὲς τὸν Στρατάρχην τοῦ Στρυμόνος
Ὁ Κονδύλης ἐσυνέχισε καὶ πάλιν εἰς Βέρροιαν τὰς κωμικὰς ἀπειλάς του
Ὁ Στρατηγὸς Κῖτσος παρέβη τὰ στοιχειώδη καθήκοντά του γενόμενος ἐν Βερροίᾳ προεκλογικὸς πράκτωρ τοῦ Κονδύλη
Ἐχρησιμοποίησε ἀξιωματικούς, ὁπλίτας καὶ τὴν μουσικὴν τῆς Μεραρχίας του
διὰ νὰ κάμῃ προεκλογικὴν προπαγάνδαν
Βέρροια, 21 (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας).- Τὴν 12ην μεσημβρινὴν ἀφίκετο ἐνταῦθα ἐκ Φλωρίνης ὁ κ. Κονδύλης. Ὁ διοικητὴς τῆς ἐνταῦθα μεραρχίας κ. Κῖτσος, ἐκ τῶν προαχθέντων ἐσχάτως εἰς ὑποστρατήγους ὑπὸ τοῦ κ. Κονδύλη, κατῆλθεν εἰς τὸν σταθμόν, μετὰ τοῦ ὑπασπιστοῦ του καὶ ἐχαιρέτισεν ἐπισήμως τὸν κ. Κονδύλην, συνοδεύσας μάλιστα αὐτὸν καὶ εἰς τὸν χῶρον ὅπου ἐξεφώνησε τὸν προεκλογικόν του λόγον. Κατόπιν διαταγῆς τοῦ ἰδίου στρατηγοῦ παρετάχθη εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν διμοιρία στρατιωτῶν καὶ ἡ μουσικὴ τῆς φρουρᾶς, ἥτις τῷ ἀπέδωσε τιμάς.
Ἡ στάσις αὐτὴ τοῦ μεράρχου προὐξένησεν ἀλγεινὴν ἐντύπωσιν μεταξὺ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς πόλεως καὶ τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐγνώσθη ὅτι ὁ μέραρχος διέταξε ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς φρουρᾶς νὰ παραστοῦν κατὰ τὴν ὑποδοχὴν τοῦ κ. Κονδύλη εἰς τὸν σταθμόν, οὗτοι ὅμως ἠρνήθησαν.
Αἱ πολιτικαὶ ἀρχαὶ τῆς πόλεως ἀπέστειλαν κρυπτογραφικὰ τηλεγραφήματα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ζητοῦσαι τὴν ἄμεσον ἀπομάκρυνσιν ἐκ Βερροίας τοῦ μεράρχου Κίτσου, ὁ ὁποῖος σκανδαλωδῶς κομματίζεται. Παρόμοια τηλεγραφήματα ἀπεστάλησαν καὶ ἐκ μέρους διαφόρων ὀργανώσεων.
Ὁ κ. Κῖτσος σημειωτέον, ἔχει ἀνῃρτημένας εἰς τὰ γραφεῖα τῆς μεραρχίας τοῦ ἐδῶ συντάγματος καὶ τῆς Λέσχης Φρουρᾶς εἰκόνας τοῦ Κονδύλη[ ]. Ἡ ἐνταῦθα ἐκδιδομένη ἐφημερὶς “Μακεδονικὴ Ἠχὼ” ἀποκαλύπτει ὅτι ὁ μέραρχος κ. Κῖτσος περιφέρει μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Φρουρᾶς πρωτόκολλον ὑπὲρ τοῦ Κονδύλη.
Ἂς σημειωθῇ ἐπίσης ὅτι ὁ κ. Κῖτσος παρηκολούθησεν ἀπ᾿ ἀρχῆς μέχρι τέλους τὸν σημερινὸν προεκλογικὸν λόγον τοῦ Κονδύλη. Εἰς τὸ σημεῖον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ οἰκτρὸς Στρατάρχης ἐξετόξευσε τὰς γνωστὰς ἀπειλάς, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν θὰ παραδώσῃ τὴν ἀρχὴν εἰς τοὺς Βενιζελικούς, ὁσονδήποτε καὶ ἂν πλειοψηφίσουν κατὰ τὰς ἐκλογάς, ὁ μέραρχος κ. Κῖτσος ἐξεφρασε τὴν δυσφορίαν του, διότι μερικοὶ ἐκ τῶν ἐλαχίστων ἀκροατῶν, οἵτινες παρηκολούθουν τὸν λόγον, ἤρχισαν ν᾿ ἀποχωροῦν, εὐθὺς ὡς ἤκουσαν ἐκστομιζομένας τὰς ὡς ἄνω κωμικὰς ἀπειλάς.
Τηλεγράφημα τοῦ κ. ΠαπαδάκηὉ ὑποψήφιος τοῦ Φιλελευθέρου συνδυασμοῦ κ. Παπαδάκης ἀπέστειλε πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων κ. Σοφούλην τὸ κάτωθι τηλεγράφημα:
“Κατὰ τὴν σημερινὴν ἄφιξιν τοῦ Κονδύλη εἰς Βέρροιαν ὁλόκληρος ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἐτέθη ἐπὶ ποδός. Διμοιρία στρατοῦ μὲ μουσικὴν ἀπέδωσε τιμὰς εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμόν. Ὁ Μέραρχος στρατηγὸς Κῖτσος μετὰ τοῦ ὑπασπιστοῦ του κατῆλθον εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμόν, ὑποδεχθείς τὸν Κονδύλην καὶ συνοδεύσας τοῦτον, παρέστη κατὰ τὴν προεκλογικὴν ὀμιλίαν του, καθ᾿ ἣν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ε.Ρ.Κ. ἐδήλου ὅτι δὲν θὰ παραδώσῃ τὴν ἐξουσίαν εἰς τοὺς Φιλελευθέρους. Μετὰ τὴν ὀμιλίαν ὁ Μέραρχος κατευόδοσε τὸν Κονδύλην μέχρι τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ, πρὸς κατάπληξιν καὶ ἀγανάκτησιν τοῦ νομοταγοῦς λαοῦ τῆς Βερροίας διὰ τὴν πρωτοφανῆ συμπεριφορὰν τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν.”
Παρομοίου περιεχομένου τηλεγράφημα ἀπεστάλη καὶ πρὸς τὸν κ. Μεταξᾶν ἐκ μέρους τῶν Ἐλευθεροφρόνων ὑποψηφίων.»
«Μακεδονία», 22-01-1936.
Τις εύλογες διαμαρτυρίες των Φιλελευθέρων και των Ελευθεροφρόνων υποψηφίων ανέλαβε να διερευνήσει ο προϊστάμενος του Μεράρχου Βεροίας Σωματάρχης της Θεσσαλονίκης
«Ἤρχισαν ἀνακρίσεις διὰ τὴν κομματικὴν στάσιν τοῦ Μεράρχου Βερροίας
ὑπὲρ τοῦ κ. Κονδύλη
Θεσ)νίκη, 22. (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας).- Ἐν συνεχείᾳ τῶν χθεσινῶν πληροφοριῶν περὶ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ κ. Κονδύλη κατὰ τὴν ἐνταῦθα διέλευσίν του ὡς ἐπίσης καὶ τὴν γνωστὴν στάσιν τοῦ Μεράρχου Βερροίας παρεσχέθη ἡ πληροφορία, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διέταξε τηλεφωνικῶς τὸν διοικητὴν Γ’ Σώματος Στρατοῦ ἀντιστράτηγον κ. Ζέππον ὅπως ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις καὶ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμά του. […]»
«Ἡμερήσιος Κῆρυξ», 23-01-2936.
…αν και οι καταγγέλοντες διακατέχονταν από την (πάντοτε παρούσα στον ελληνικό δημόσιο βίο) υποψία (ή επιφύλαξη) της -πιθανής- συγκάλυψης:
«Εἰς Βέρροιαν μετέβη ὁ κ. Ζέππος καὶ ἐνεργεῖ ἀνακρίσεις διὰ τὸ σκάνδαλον τοῦ κομματισμοῦ τοῦ Μεράρχου
Βέρροια, 23 (Ἰδιαίτερον τηλ)μα).- Ἀφίχθη σήμερον εἰς τὴν πόλιν μας δι᾿ αὐτοκινήτου ὁ σωματάρχης κ. Ζέππος διὰ τὴν διενέργειαν ἀνακρίσεων κατόπιν τῶν ἀναγραφέντων εἰς τὸν τύπον διὰ τὴν σκανδαλώδη ἀνάμιξιν τοῦ πρὸ ὀλίγου προαχθέντος ὑπὸ τοῦ Κονδύλη στρατηγοῦ κ. Κίτσου.
Ἐκλήθησαν πρὸς ἀνάκρισιν πλεῖστοι ὅσοι πολῖται μεταξὺ τῶν ὁποίων οἱ φιλελεύθεροι ὑποψήφιοι καὶ δημοσιογράφοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ κ. Σμυρλῆς.
Αἱ ἀνακρίσεις διεξάγονται προφορικαὶ γίνεται δὲ προσπάθεια ἐκ μέρους τῶν φίλων τοῦ κ. Κίτσου νὰ καλυφθῇ ἡ ἐνοχή του.
Ἀπεστάλη τηλεγράφημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως αἱ ἀνακρίσεις γίνουν ἔνορκοι, καθόσον ὡς διεξάγονται αὗται θὰ συγκαλυφθοῦν τὰ πάντα.»
«Νέα Ἀλήθεια», 23-01-1936.
«Ἡ σκανδαλώδης διαγωγὴ τοῦ κ. Κίτσου
Τὶ ἀκριβῶς συνέβη προχθὲς ἐν Βερροίᾳ
Ὁ Στρατηγὸς πειρᾶται νὰ συγκαλυφθῇ ἐνῷ ὁ λαὸς Βερροίας βοᾶ ἐναντίον του
Ἡ Κυβέρνησις διέταξεν ἀνακρίσεις
Θὰ τὰς διεξαγάγῃ ὁ Σωματάρχης Ζέππος
Πῶς ἀκριβῶς ἐξετυλίχθησαν τὰ γεγονότα εἰς τὴν Βέρροιαν […]
Οἱ παραστάντες ἀξ)κοὶ
Βέρροια, 22. (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας).- Σχετικῶς μὲ τὴν σκανδαλώδη διαγωγὴν τοῦ μεράρχου κ. Κίτσου κατὰ τὴν ὑποδοχὴν τοῦ Κονδύλη, ἐπληροφορήθημεν σήμερον ἐκ θετικῆς πηγῆς ὅτι ἐπὶ κεφαλῆς τῶν τμημάτων τὰ ὁποῖα μετέσχον εἰς τὴν ὑποδοχὴν ἐν τῷ σιδηροδρομικῷ σταθμῷ καὶ τῆς προεκλογικῆς συγκεντρώσεως τοῦ Κονδύλη εἰς τὴν πλατεῖαν Ἁγ. Ἀντωνίου, ἦσαν ὁ λοχαγὸς Κοιλιαράκης, καὶ οἱ ὑπολοχαγοὶ Γκερφέκος, Δήμογλου, Γουγοτζῆς καὶ Ἰωάννου.
Κατὰ τὴν ὀμιλίαν τοῦ Κονδύλη εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου παρίστατο καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς κ. Χυτήρης ὑπὸ τὴν νέαν του ἰδιότητα ὡς ἀνωτέρου ἀστυνομικοῦ ἐπόπτου, ὅστις ἀσφαλῶς θὰ ἀντελήφθη τὰ παρατεταγμένα τμήματα στρατοῦ καὶ τὴν στάσιν ἣν ἐτήρησαν. Ἐξ ἄλλου πληροφοροῦμαι, ὅτι ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ εἰσαγγελέως κ. Χυτήρη πρὸς τὸν εἰσαγγελέα Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης μακροσκελὴς ἔκθεσίς του περὶ τῶν γενομένων.»
«Μακεδονία», 23-01-1936.
Το πρώτο, άμεσο αποτέλεσμα των διεξαχθεισών ανακρίσεων ήταν η αποκαθήλωση της εικόνας του Κονδύλη από την Στρατιωτική Λέσχη…
«Εἰς τὴν Βέρροιαν παραμένει εἰσέτι ἐκλογικὸς ἐπόπτης ὁ Ὑποστράτηγος Κῖτσος ἐκλογικὸς πράκτωρ τοῦ Κονδύλη
Ὁ λαὸς Βερροίας ζητεῖ ἄμεσον ἀπομάκρυνσιν τοῦ σκανδαλοποιοῦ Στρατηγοῦ
Πῶς ἐκθέτει τὰ γεγονότα ὁ Φιλελεύθερος ὑποψήφιος κ. Ἰωάννης Παπαδάκης
[…] Ὁ σωματάρχης ἀντιστράτηγος κ. Ζέππος εἰς οὐδεμίαν ἀνακοίνωσιν ἠθέλησε νὰ προβῇ ἐπὶ τῆς πορείας τῶν ἀνακρίσεων σχετικῶς μὲ τὴν στάσιν τοῦ κ. Κίτσου.
Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς διατηρήσεως τῶν ἀνηρτημένων εἰκόνων τοῦ Κονδύλη εἰς τὰ γραφεῖα τῆς μεραρχίας ὁ σωματάρχης ἐδήλωσεν ὅτι ὁ μέραρχος εἶχε τοιοῦτον δικαίωμα καθόσον ὁ Κονδύλης ἐχρημάτισεν αντιβασιλεύς. Διετάχθη μόνον ἡ ἐκ τῆς στρατιωτικῆς λέσχης ἀφαίρεσις τῆς εἰκόνος τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ε.Ρ.Κ.
Παρὰ τὴν τηρηθεῖσαν μυστικότητα, ἐπληροφορήθημεν θετικῶς ὅτι ὁ κ. Κῖτσος κατὰ τὴν ἀπολογίαν του προέβαλεν ὡς δικαιολογίαν τὸ γεγονὸς ὅτι κατῆλθεν εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν μετὰ διμοιριῶν στρατοῦ, μουσικῆς καὶ τοῦ ὑπασπιστοῦ του, διὰ νὰ φρουρήσῃ τὸν κ. Κονδύλην, καθόσον εἶχε δῆθεν τὴν πληροφορίαν ὅτι θὰ ἐδολοφονεῖτο. Ἐπίσης ἰσχυρίσθη ὅτι αἱ τιμαὶ δὲν ἀπεδόθησαν εἰς τὸν κ. Κονδύλην ἀλλ᾿ εἰς αὐτόν.»
«Μακεδονία», 24-01-1936.
…ενώ η τελική κρίση, οδήγησε στην απαλλαγή του Μεράρχου από τα καθήκοντα του στρατιωτικού επόπτη των επικείμενων εκλογών…
«Ὁ Μέραρχος Βερροίας ἐκλήθη εἰς τὸ Γ’ Σῶμα
Θεσσαλονίκη, 24. (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας). Κατόπιν τηλεγραφικῆς διαταγῆς τοῦ Γ’ Σώματος Στρατοῦ ἐκλήθη ὅπως παρουσιασθῇ εἰς τὸ ἐνταῦθα στρατηγεῖον ὁ διοικητὴς τῆς Χης Μεραρχίας ὑποστράτηγος Κῖτσος ὅστις κατὰ διαταγὴν τοῦ ὑπουργείου ἀπηλλάγη τῶν καθηκόντων του ὡς στρατιωτικοῦ ἐπόπτου εἰς στρατιωτικὰς περιοχὰς Ναούσσης-Βερροίας-Εδέσσης κατόπιν τῆς σκανδαλώδους ἀναμίξεώς του εἰς τὴν ὑποδοχὴν τοῦ Κονδύλη. […]»
«Ἡμερήσιος Κῆρυξ», 25-01-1936.
…και στην έκδοση ανακοίνωσης του Υπουργείου Στρατιωτικών, που διαβεβαίωνε πως τα «διαδιδόμενα περὶ παρατάξεως τμημάτων στρατοῦ [κ.λπ.] τυγχάνουν ἀνακριβῆ καὶ ἀνυπόστατα»:
«Ὁ κ. Κῖτσος ἐτιμωρήθη πειθαρχικῶς
Ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐξεδόθη χθὲς τὸ κάτωθι ἀνακοινωθὲν
ἐν σχέσει μὲ τὸ ζήτημα τῆς ὑποδοχῆς τοῦ κ. Κονδύλη εἰς Βέρροιαν.
“Κατόπιν γενομένης εὑρείας ἐξετάσεως ὑπὸ τοῦ ἀντιστρατήγου Διοικητοῦ τοῦ Γ’ Σώματος Στρατοῦ, ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου Βερροίας διεπιστώθη ὅτι ὁ ὑποστράτηγος κ. Κῖτσος ὑπεδέχθη τὸν εἰς Βέρροιαν μεταβάντα στρατηγὸν κ. Κονδύλην καὶ συνώδευσε τοῦτον εἰς τὴν οἰκίαν ἔνθα ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ριζοσπαστικοῦ Κόμματος ἐξεφώνησε λόγον. Ὁ στρατηγὸς κ. Κῖτσος παρέμεινε κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ λόγου εἰς χωριστὸν θάλαμον μετὰ τοῦ αὐτόθι εἰσαγγελέως. Πάντα τὰ λοιπὰ διαδιδόμενα περὶ παρατάξεως τμημάτων στρατοῦ κατὰ τὴν ἄφιξιν τοῦ στρατηγοῦ κ. Κονδύλη εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν τυγχάνουν ἀνακριβῆ καὶ ἀνυπόστατα.”
Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Παπάγος ἀνεκοίνωσεν ὅτι εἰς τὸν κ. Κῖτσον ἐπεβλήθη ὑπὸ τοῦ Διοικητοῦ τοῦ Γ’ Σώματος μικρὰ πειθαρχικὴ ποινή.»
«Ἡ Πρωΐα», 25-01-1936.
Στον υπερατλαντικό απόηχο της επεισοδιακής υποδοχής, ο ομογενειακός τύπος προέβαλε (και μάλιστα σε ημερομηνία μεταγενέστερη της εκδημίας του Κονδύλη) μια -ζοφερότερη των περιγραφών της «Μακεδονίας»- ατμόσφαιρα των συμβάντων στην πλατεία Αγίου Αντωνίου και της επίδρασής τους στον ψυχισμό του επίδοξου «ἀναμορφωτοῦ τῆς Ἑλλάδος»…
«Ὅταν…ἐταξίδευε τὸ ἆσθμα Μεγαλεξάνδρου τοῦ νεωτέρου
Ἡ …”Κοσμογονία” ἀπεδοκιμάσθη ἀγρίως στὴ Βέρροια.
Ἀθῆναι, 23 Ἰανουαρίου.- Τηλεγραφοῦν ἐκ Βερροίας, ὅτι παρὰ τὴν σκανδαλώδη στάσιν τοῦ ἐκεῖ Μεράρχου κ. Κίτσου ὑπὲρ τῆς ὀργανώσεως ὑποδοχῆς εἰς τὸν ἐπισκεφθέντα τὴν πόλιν ταύτην περιπλανώμενον ἀρχηγὸν τοῦ Ε.Ρ.Κ. Κονδύλην, τὸ συγκεντρωθὲν πλῆθος περιέργων προέβη εἰς ἀγρίαν ἀποδοκιμασίαν τῶν ἐκπροσώπων τῆς “κοσμογονίας”.
Αἱ ἀποδοκιμασίαι τοῦ πλήθους ἦσαν τόσον ζωηραί, ὥστε ὁ Κονδύλης ἠναγκάσθη νὰ διακόψῃ τὸν λόγον του καὶ νὰ ἀπέλθῃ ἄπρακτος. […]
Ὁ Κονδύλης εὑρεθεὶς πρὸ γενικῆς ἀγανακτήσεως τοῦ λαοῦ τῆς Βερροίας, ἠναγκάσθη νὰ ἀναχωρήσῃ ἐσπευσμένως ἐκεῖθεν κατευθυνθεὶς εἰς Θεσσαλονίκην.
Εἰς τὴν Μακεδονικὴν πρωτεύουσαν καθ᾿ ὅλην τὴν ἡμέραν προχθὲς παρέμεινε κλεισμένος εἰς τὸ δωμάτιον τοῦ ξενοδοχείου του, καταπτοημένος καὶ πελιδνός.
Πρὸς στιγμὴν διεδόθη ὅτι ὁ ἀποτυχὼν ἀναμορφωτὴς τῆς Ἑλλάδος θὰ αὐτοκτονήσῃ. Ἀργότερα, ἀνακτήσας τὴν ψυχραιμίαν του, ἔσπευσε νὰ ἐπικοινωνήσῃ ἐπιδεικτικῶς μὲ διαφόρους φίλους του “δυναμικοὺς” παράγοντας ἐν Θεσσαλονίκῃ, τοὺς ὁποίους ἐβεβαίωσεν …ὅτι εἰς περίπτωσιν ἐπικρατήσεως τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τὰς ἐκλογάς, αὐτὸς θὰ ἐπέμβῃ διὰ νὰ ματαιώσῃ τὴν ἄνοδόν των εἰς τὴν ἐξουσίαν! […]»
«Ἐθνικὸς Κῆρυξ» Νέας Υόρκης, 17-02-1936.
…ο οποίος είχε εκμετρήσει, αιφνιδίως, το ζην (σε ηλικία 57 ετών) στις 31-01-1936, πέντε μέρες μετά τις εκλογές, που απέφεραν στην ΓΛΡΕ 60 έδρες[7].
Το «ἐπαρχιακὸν γκροὺπ» των Φιλελευθέρων.
3 (τρεις) από τις 60 έδρες της ΓΛΡΕ ανήκαν στον Νομό Θεσσαλονίκης. Εξελέγησαν οι: Νικόλαος Δαρβέρης (4.189 στ.), Αλβέρτος Τσενίρ (3.440 στ.) και Κωνσταντίνος Τζιτζικώστας (2.920 στ., – ο αδελφός του παππού του μετέπειτα Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας και νυν Επιτρόπου της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση).
Ο τοπικός υποψήφιος Εμμανουήλ Σιορμανωλάκης έλαβε συνολικά 595 στ.[8], καταλαμβάνοντας την 17η θέση στην σειρά επιτυχίας των 22 υποψηφίων του συνδυασμού του.
Μοναδικός εκλεγείς από την Επαρχία Ημαθίας ο Αθανάσιος Χατζηνώτας, καταλαβών την 2η θέση μεταξύ 22 υποψηφίων του Λαϊκού Κόμματος, με 3.887 στ.
Άλλοι υποψήφιοι Βουλευτές από την Βέροια, αν και στην πόλη και την επαρχία τους συγκέντρωσαν -ανάλογα με την εμβέλεια των Κομμάτων τους- σχετικά ικανοποιητικό αριθμό σταυρών, δεν μπόρεσαν να επιπλεύσουν στον απέραντο Νομό Θεσσαλονίκης (με τις Επαρχίες Θεσσαλονίκης, Ημαθίας, Λαγκαδά, Πιερίας!…):
Στο ψηφοδέλτιο του Μεταρρυθμιστικού Εθνικού Κόμματος ο Εμμανουήλ Κάκκος κατέλαβε την 16η θέση με 501 στ.• στον συνδυασμό του Δημοκρατικού Συνασπισμού ο Γκαίτε Τζοβαρόπουλος κατετάγη 13ος με 301 στ. και ο Φώτιος Κατσαμπής 15ος με 221 στ., ενώ στο (ημιτελές, με 7 υποψηφίους) ψηφοδέλτιο του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδος ο Γεώργιος Παπατζήκος κατέλαβε την 7η θέση με 168 στ.
Όμως η οδυνηρότερη δοκιμασία έπληξε τους δύο υποψηφίους του Κόμματος των Φιλελευθέρων, τον Αβραάμ Γρηγοριάδη και τον Ιωάννη Παπαδάκη-Στάικο. Οι δυο άσπονδοι φίλοι και συναγωνιστές (που μέχρι και την τελευταία ημέρα της προεκλογικής περιόδου ενέτειναν με καταγγελίες τον κοινό αντικονδυλοθεοτοκικό αγώνα τους[9]) είχαν συνάψει ενδοπαραταξιακή συμμαχία («ἐπαρχιακὸν γκροὺπ») με τον συνυποψήφιό τους της Επαρχίας Λαγκαδά Σεραφείμ Τσακμάνη, υποσχόμενοι αλληλοϋποστήριξη και αμοιβαία (κατευθυνόμενη) σταυροδοσία.
Και ενώ στην Βέροια οι δυο τοπικοί υποψήφιοι (Γρηγοριάδης-Παπαδάκης) «έδιναν γραμμή» τρισταυρίας[10] στους ψηφοφόρους τους, προτρέποντάς τους να σταυρώσουν μόνον αυτούς τους δυο και τον Τσακμάνη[11], ο τελευταίος φαίνεται ότι δεν εξάντλησε την δύναμη της πειθούς του προς τους συμπολίτες του[12].
Το αποτέλεσμα ήταν να μην εκλεγεί κανείς από τους 3 συμμάχους: επί των 22 υποψηφίων (και 10 εκλεγέντων) των Φιλελευθέρων, ο Σ. Τσακμάνης κατέλαβε την 11η θέση, με 9.313 στ. (εκ των οποίων 2.590 από την Ημαθία), ενώ ο Α. Γρηγοριάδης κατετάγη 12ος, με 9.007 στ. (εκ των οποίων 738 από τον Λαγκαδά) και ο Ι. Παπαδάκης 13ος, με 8.967 στ. (εκ των οποίων 825 από τον Λαγκαδά).
Ο τοποθετημένος στον αστερισμό των Φιλελευθέρων «Ἀστὴρ Βερροίας» αποδοκίμαζε[13] την συμμαχία με συνυποψήφιο προερχόμενο από πληθυσμιακά μικρή επαρχία (και όχι με υποψηφίους, που αντλούσαν σταυρούς από το εκλογικό πέλαγος της Θεσσαλονίκης) και ταυτόχρονα καυτηρίαζε[14] την συμπεριφορά των τέως Βουλευτών (και ήδη αποτυχόντων υποψηφίων) οι οποίοι αφ’ ενός με τεχνασματα απέφευγαν ακόμη και να ακούσουν τα αιτήματα των ψηφοφόρων τους και αφ’ ετέρου έσπευδαν, άμα τη εκλογή τους, να περιφέρουν (όπως ένιοι των επιγόνων τους) το λαμπρό παράστημά τους ανά τας αγυιάς και τας ρύμας του κλεινού άστεως…
——————
[1] Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ἅπαντα, τ. Δ’, σελ. 317, κριτικὴ ἔκδοση Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, ἐκδ. Δόμος,) 21998.
[2] Την Γενική Λαϊκή Ριζοσπαστική Ένωση (ΓΛΡΕ) συναπάρτιζαν τα Κόμματα: Εθνικόν Ριζοσπαστικόν (με αρχηγό τον Γεώργιο Κονδύλη), Εθνικόν Λαϊκόν (με αρχηγό τον Ιωάννη Θεοτόκη) και Ανεξάρτητοι (με επί κεφαλής τον Ιωάννη Ράλλη). Στις εκλογές του 1936 συμμετείχαν, πλην της ΓΛΡΕ: το Λαϊκόν Κόμμα (Παναγής Τσαλδάρης), το Μεταρρυθμιστικόν Εθνικόν Κόμμα (Σωτήριος Γκοτζαμάνης), το Κόμμα Ελευθεροφρόνων (Ιωάννης Μεταξάς), η Εθνική Ένωσις “Ελλάς”-ΕΕΕ (Κλεομένης Παπανικολάου), το Εθνικόν Ενωτικόν Κόμμα (Παναγιώτης Κανελλόπουλος), το Κόμμα Φιλελευθέρων (Θεμιστοκλής Σοφούλης), η Παλαιοδημοκρατική Ένωσις Κρήτης (Νικόλαος Κουσουρελάκης), ο Δημοκρατικός Συνασπισμός [απαρτιζόμενος από τα Κόμματα: Προοδευτικόν (Γεώργιος Καφαντάρης), Δημοκρατικόν (Γεώργιος Παπανδρέου), Αγροτικόν & Εργατικόν (Αλέξανδρος Παπαναστασίου), Αγροτικόν Δημοκρατικόν (Αλέξανδρος Μυλωνάς)], το Αγροτικόν Δημοκρατικόν Κόμμα (Αλέξανδρος Μυλωνάς, – στις περιφέρειες στις οποίες δεν εξέθετε υποψηφίους ο Δημοκρατικός Συνασπισμός: Νομοί Κερκύρας, Ιωαννίνων, Πρεβέζης-Άρτης), το Αγροτικόν Κόμμα Ελλάδος (Ιωάννης Σοφιανόπουλος), το Παλλαϊκόν Μέτωπον (Νικόλαος Πλουμπίδης), το Κομμουνιστικόν Αρχειομαρξιστικόν Κόμμα της Ελλάδος (Χαράλαμπος Αλεξόπουλος), το Κομμουνιστικόν Διεθνιστικόν Μέτωπον ( Αντώνιος Γιάννόπουλος).
[3] Οι δυο (προηγούμενες) αναρρήσεις του Γ. Κονδύλη στον πρωθυπουργικό θώκο ήταν απότοκες ισάριθμων πραξικοπημάτων του: η πρώτη (από 26-08-1926 έως 04-12-1926) όταν ανέτρεψε τον δικτάτορα Θεόδωρο Πάγκαλο, και η δεύτερη (από 10-10-1935 έως 25-11-1935) όταν ανέτρεψε τον κοινοβουλευτικό Πρωθυπουργό Παναγή Τσαλδάρη.
[4] Εμμανουήλ Σιορμανωλάκης (1909-1971), γεωπόνος, κτηματίας, ανεψιός και μοναδικός κληρονόμος* του (πρώτου Βουλευτή Βέροιας) Αναστασίου Σιορμανωλάκη, πρωτότοκος του Ιωάννη Σιορμανωλάκη, ετεροθαλούς αδελφού του Αναστασίου. Από την δεκαετία του 1930 κάτοικος Αθηνών, εκ των ιδρυτών (το 1948) του οικισμού Θρακομακεδόνων (νυν Δημοτική Ενότητα του Δήμου Αχαρνών). [* Τα της κληρονομίας του Αναστασίου Σιορμανωλάκη παρουσιάζονται, ειδικότερα, στην εργασία του γράφοντος «Αναστάσιος Σιορμανωλάκης Η βουλευτική θητεία και η διαθήκη του», περιοδικό «Βέροια Ερατεινή Ημαθία», τχ. 5 (2022), σελ. 70-82].
«Ἡ Γ.Λ.Ρ.Ε. εἰς Βέρροιαν
Βέρροια, 17.- Ἀπὸ σήμερον ὁ ὑποψήφιος Βουλευτὴς Βερροίας τοῦ Γενικοῦ Ἐθνικοῦ Ριζοσπαστικοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Ἐμμανουὴλ Σιορμανωλάκης θέλει δέχεται τοὺς φίλους τοῦ Κόμματός του εἰς τὸ Πολιτικόν του Κέντρον εὑρισκόμενον εἰς τὸν ἄνω ὄροφον τοῦ Καταστήματος Καζινάρη, εἰς θέσιν κρεοπωλεῖα Βερροίας, ἵνα λαμβάνωσι πληροφορίας καὶ ὁδηγίας πρὸς συντονισμὸν τοῦ ἀγῶνος μας.
Ἐπίσης, σήμερον Παρασκευήν, ἡμέραν τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου καὶ ὥραν 11ην π.μ. θέλει γίνει μεγάλη πολιτικὴ συγκέντρωσις εἰς τὸ Καφεζυθεστιατόριον τοῦ Ἰωάνν. Καλλιμπάκα, εἰς αὐτὴν δὲ θὰ ἀναλύσῃ ὁ κ. Ἐμμ. Σιορμανωλάκης τὸ πρόγραμμά του ἐν σχέσει μὲ τὰς ἀνάγκας τῆς περιφερείας του.
Εἰς αὐτὴν θὰ παρευρίσκωνται ὅλοι οἱ ἐκ Θεσσαλονίκης ὑποψήφιοι τοῦ Ἐθνικοῦ Συνδυασμοῦ μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν ὑποψήφιον καὶ πρώην ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Ν. Δαρβέρην.»
«Ταχυδρόμος τῆς Βορείου Ἑλλάδος», 17-01-1936.
«Ὁλόκληρος ὁ ἀντιβενιζελικὸς κόσμος ἐτάχθη παρὰ τὸ πλευρόν τῶν Κονδύλη-Θεοτόκη
Οἱ ὑποψήφιοι μας εἰς τὴν Βέρροιαν ἐγένοντο ἀντικείμενον ζωηρῶν ἐκδηλώσεων
Χθὲς τὴν πρωΐαν {= 17 Ιανουαρίου, εορτή του Αγίου Αντωνίου} ἀντιπροσωπεία τῆς Γενικῆς Λαϊκῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν πρώην Ὑπουργὸν κ. Ν. Δαρβέρην καὶ μὲ τοὺς ὑποψηφίους κ.κ. Ἀλεξ. Πάλλην, Σωτ. Δημητριάδην, Π. Σταθᾶτον, Κ. Τζιτζικώσταν, Κ. Τορνιβούκαν, Μαν. Ματθαίου καὶ τοὺς κ.κ. Βούρβουλην, Παργανᾶν, Τριαντόπουλον κ.ἄ. ἐπεσκέφθη τὴν πόλιν της Βερροίας.
Ἐκεῖ τοὺς ἀνέμενον οἱ πολυπληθεῖς φίλοι τῆς Ἑνώσεως μὲ τοὺς ὑποψηφίους κ.κ. Ἐμ. Σιορμανωλάκην καὶ Μ. Πάζην. Εἰς τὸ ἐκλογικὸν κέντρον ὅπου εἶχον συγκεντρωθῆ πλεῖστοι Βερροιεῖς τοὺς ἐγένετο μία θερμοτάτη ὑποδοχή, δεικνύουσα ὅλην τὴν ἀγάπην καὶ ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην μεθ᾿ ἧς περιβάλλεται ὁ Συνδυασμὸς τῆς Ἑνώσεως εἰς τὴν δευτέραν πόλιν τοῦ νομοῦ μας**. Οἱ Παλαιοὶ Πολεμισταὶ κατεῖχον μίαν ἰδιαιτέραν θέσιν καὶ εἰς πυκνὰς φάλαγγας ἐπύκνωσαν τοὺς φίλους τῆς Ἑνώσεως.
Μετὰ μικρὰν ἀνάπαυσιν πάντες μετέβησαν εἰς τὸ μεγάλον καφενεῖον τῆς πόλεως, διότι λόγῳ τῆς βροχῆς ἦτο ἀδύνατον νὰ μένῃ ὁ συγκεντρωθεὶς κόσμος εἰς τὸ ὕπαιθρον, ὅπου ὡμίλησαν πρὸς τὸν Λαόν.
Πρῶτος ὡμίλησεν ὁ ἐκ Βερροίας ὑποψήφιος κ. Σιορμανωλάκης, ὅστις ἀφοῦ ἐχαιρέτησε τοὺς συνυποψηφίους του ἀνέφερεν ὅλα τὰ ζωτικὰ ζητήματα τῆς Βερροίας, ἡ λύσις τῶν ὁποίων ἐπιβάλλεται ἵνα ἡ ἱστορικὴ αὕτη πόλις ἀνακτήσῃ ὅλην τὴν ζωήν.
Ὡμίλησε δὲ εἰδικώτερον διὰ τὴν Γεωργίαν καὶ τὴν Κτηνοτροφίαν καὶ ἐβεβαίωσεν ὅτι ὅλοι οἱ ὑποψήφιοι τῆς Ἑνώσεως ὑπόσχονται νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς δικαίας αὐτὰς ἀξιώσεις των Βερροιέων.
Μετὰ ταῦτα τὸν λόγον ἔλαβεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς κ. Ν. Δαρβέρης […] Μετὰ τὸν κ. Δαρβέρην ὡμίλησαν οἱ κ.κ. Ματθαίου, Παργανᾶς καὶ Τριαντόπουλος [..] Τέλος οἱ κ.κ. ὑποψήφιοι ἀνεχώρησαν τὴν 3 μ.μ., προπεμφθέντες ὑπὸ τῶν πολυπληθῶν φίλων, οἵτινες ἠξίουν ὅπως ὁ ἀρχηγὸς κ. Γ. Κονδύλης κατὰ τὴν ἐν Μακεδονίᾳ περιοδείαν του ἐπισκεφθῇ καὶ τὴν πόλιν των.»
«Ταχυδρόμος τῆς Βορείου Ἑλλάδος», 18-01-1936.
** = στον αχανή Νομό Θεσσαλονίκης του 1936: πρώτη πόλη η πρωτεύουσα του Νομού Θεσσαλονίκη, δεύτερη πόλη η Βέροια.
[5] όπως «ἠξίουν» στην προηγηθείσα προεκλογική συγκέντρωσή τους της 17-01-1936 (σημ. 4).
[6] Ο «Ἀστὴρ Βερροίας» είχε ήδη επισημάνει την θεσμική απρέπεια:
«Μία περιέργεια
Εἴμεθα περίεργοι νὰ μάθωμεν καὶ μεθ᾿ ἡμῶν οἱ ἀναγνῶσται μας ποίαν θέσιν ἔχει πλέον ἡ φωτογραφία τοῦ κ. Κονδύλη ἐν τοῖς Γραφείοις τῆς Χης Μεραρχίας. Ὅταν ὁ κ. Κονδύλης ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἀντιβασιλεὺς ἐδικαιολογεῖτο ἡ ἀνάρτησις τῆς φωτογραφίας του ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς καταστήμασι ἀλλὰ ἀφ᾿ ἧς ἔπαυσε νὰ εἶναι τοιοῦτος οὐδεμίαν θέσιν πλέον ἔχει ἡ φωτογραφία του, ἄλλωστε ἔχει ἀναρτηθῆ τοιαύτη τοῦ Βασιλέως ὅστις εἶναι καὶ ὁ φυσικὸς ἀρχηγὸς τῶν Στρατιωτικῶν, Ναυτικῶν καὶ Ἀεροπορικῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους.
Τί λέγει καὶ τί φρονεῖ ἐν προκειμένῳ ὁ Στρατηγὸς Διοικητὴς Χης Μεραρχίας κ. Κίτσος;»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 08-01-1936.
[7] έναντι 126 εδρών των Φιλελευθέρων, 72 των Λαϊκών, 15 του Παλλαϊκού Μετώπου, 7 των Ελευθεροφρόνων, 7 του Δημοκρατικού Συνασπισμού, 4 του Αγροτικού Δημοκρατικού Κόμματος, 4 του Μεταρρυθμιστικού Εθνικού Κόμματος, 3 της Παλαιοδημοκρατικής Ενώσεως Κρήτης, 1 του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδος, και 1 των Ανεξαρτήτων (Συνδυασμός Νέων Φιλελευθέρων Ιωαννίνων) [: Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας-Γενικὴ Στατιστικὴ Ὑπηρεσία τῆς Ἑλλάδος, Στατιστικὴ τῶν Βουλευτικῶν Ἐκλογῶν τῆς 26ης Ἰανουαρίου 1936, Ἀθῆναι, Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον, 1938].
[8] Από τους 595 σταυρούς προτίμησης, οι 400 προέρχονταν από την Επαρχία Ημαθίας: 237 από τα 5 εκλογικά τμήματα της Βέροιας (επί 273 ψήφων του συνδυασμού της ΓΛΡΕ), οι 4 από τα 3 εκλογικά τμήματα της Νάουσας (επί 166 ψήφων του συνδυασμού), και οι 159 (επί 183 του συνδυασμού) από τις 18 Κοινότητες που ανήκαν τότε στην Επαρχία Ημαθίας του Νομού Θεσσαλονίκης.
[9] «Καὶ νέον σκάνδαλον εἰς τὴν Βέρροιαν
Πῶς διενεμήθησαν ὑπὸ τῆς Μεραρχίας οἱ ἔρανοι εἰς τοὺς Πλημμυροπαθεῖς
Βέροια, 24.- Κατηγγέλθη εἰς τὴν Λέσχην Φιλελευθέρων Βερροίας ἐκ μέρους τοῦ κ. Ἀνέστη Σπανίδη καὶ Ε. Μαρτάκη ὅτι ὁ ὑπολοχαγὸς κ. Δημ. Μούμογλου, ἐντεταλμένος παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐράνων πλημμυροπαθῶν Βερροίας ὅπως διανείμῃ 5.000 δραχμὰς εἰς τοὺς ἀπολύτως ἀπόρους πλημμυροπαθεῖς Γιαννίσης, […] συνέταξε πίνακα βάσει τοῦ ὁποίου διένειμε τὸ ἄνω ποσόν. Εἰς τὸν πίνακα τοῦτον περιελήφθησαν πρόσωπα μὴ πλημμυροπαθῆ καὶ ἀποκλειστικῶς φίλοι τοῦ Ριζοσπαστικοῦ κόμματος. Μετὰ τῶν βοηθημάτων διενεμήθησαν καὶ ψηφοδέλτια τῶν Κονδυλοθεοτοκικῶν ὑποψηφίων, μὲ τὴν σύστασιν νὰ ψηφίσουν τοὺς ἐν λόγῳ ὑποψηφίους. Ὡς πληροφορούμεθα παρόμοιαι παρανομίαι ἐγένοντο καὶ εἰς ἄλλα χωρία τῆς πλημμυροπαθοῦς περιοχῆς Βερροίας διατεθέντος ποσοῦ 50 χιλιάδων δραχμῶν. Ὑπὸ τῶν ὑποψηφίων τοῦ Φιλελευθέρου συνδυασμοῦ Θεσσαλονίκης κ.κ. Παπαδάκη καὶ Γρηγοριάδη ἀπεστάλη σχετικῶς τηλεγράφημα πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν {= Κωνσταντίνο Δεμερτζή} καὶ ὑπουργὸν Στρατιωτικῶν {= Αλέξανδρο Παπάγο}.»
«Μακεδονία», 25-01-1936.
[10] Ο εκλογικός νόμος του 1936 [: ν. 5493/21-05-1932, ΦΕΞ Α’ 168/21-05-1932, όπως τροποποιήθηκε με τους ν.: 5571/12-07-1932, ΦΕΚ Α’ 268/19-08-1932• 5579/20-08-1932, ΦΕΚ Α’ 274/23-08-1932• 5625/31-08-1932, ΦΕΚ Α’ 289/31-08-1932• και, ενόψει των εκλογών της 26-01-1936, με τον α.ν. της 30-12-1935, ΦΕΚ Α’ 636 636/30-12-1935] επέτρεπε την απεριόριστη σταυροδοσία: «Δύναται ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του ὑπὲρ ἑνὸς ἢ πλειόνων ὑποψηφίων τοῦ συνδυασμοῦ ἀπεριορίστως, σημειῶν διὰ μολυβδίδος ἢ μελάνης ἕνα σταυρὸν παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος τῶν προτιμωμένων ὑποψηφίων.» (άρθρο 86 § 2, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 10 του α.ν. της 30-12-1935).
[11] «Ἡ χθεσινοβραδυνὴ ὀγκώδης συγκέντρωσις τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων
Τὴν 6ην ἑσπερινὴν ὥραν τῆς χθὲς Παρασκευῆς ἐγένετο ἡ συγκέντρωσις τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐν τῷ καφενείῳ Ἀσλάνογλου. Οἱ ὑποψήφιοι κ.κ. Ἀ. Γρηγοριάδης καὶ Ἰ. Παπαδάκης εἰς τὰς ἀγορεύσεις των ἐζήτησαν ἐν τέλει ὅπως σταυρώνονται μόνον τὰ ἰδικά των ὀνόματα ὡς καὶ τοῦ ἐκ Λαγκαδᾶ συναδέλφου τῶν κ. Σεραφεὶμ Τσακμάνη μετὰ τοῦ ὁποίου καὶ ἀπετέλεσαν ἐπαρχιακὸν γκρούπ.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 25-01-1936.
[12] Με συνέπεια η συμφωνία αλληλοσταυροδοσίας να αποβεί προκλητικά ετεροβαρής: ενώ η εκλογική απήχηση των Φιλελευθέρων στις δυο Επαρχίες (Ημαθίας-Λαγκαδά) ήταν σχεδόν ισοδύναμη (4.639 ψ. έναντι 4.114 ψ., αντιστοίχως), ο εκ Λαγκαδά υποψήφιος για κάθε τρεις (3) σταυρούς που «εισέπραττε» από την Ημαθία ανταπέδιδε έναν (1). Βεβαίως, σε άλλες εκλογικές αναμετρήσεις, -ακόμη και σε πρόσφατες- παρόμοιες συμμαχίες κατέληξαν σε «αποδόσεις» πολύ επαχθέστερες της σχέσης 3:1!…
[13] «Τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Νομοῦ Θεσσαλονίκης
Ἐκ τῶν ἐπιτυχόντων ἐν τῷ νομῷ μας Βουλευτῶν μόνον εἷς εἶναι ἐκ τῆς ἐπαρχίας καὶ ἐκ τῆς πόλεώς μας, ὁ κ. Ἀθανάσιος Χατζηνώτας τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Φιλελεύθερος ἀτυχῶς οὐδεὶς ἐπέτυχε. Καὶ ἦτο ἑπόμενον νὰ μὴ ἐπιτύχῃ οὔτε ὁ κ. Γρηγοριάδης, οὔτε ὁ κ. Παπαδάκης, ὅταν ἀφυσίκως συμμαχοῦν μετὰ τοῦ ἐκ Λαγκαδᾶ ὑποψηφίου κ. Τσακμάνη χωρὶς ταυτοχρόνως νὰ ἐξασφαλίσουν καὶ τὴν σύμπραξιν τοῦ ἐξ Αἰκατερίνης συναδέλφου των κ. Δημάδη, ἐν ᾧ ἔδει καθ᾿ ἡμᾶς νὰ συμπράξουν καὶ μὲ ὑποψηφίους τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης. […] Καὶ ἦτο ἑπόμενον νὰ ἀποτύχουν ὅταν ἐν αὐτῇ τὴ πόλει της Βερροίας, ὅπου ἔδει νὰ εἶχον συγκεντρώσει εἰς σταυροὺς τὴν ὁλότητα τῶν Φιλελευθέρων ψήφων, συνεκέντρωσαν ὁ μὲν κ. Γρηγοριάδης 1.392 σταυροὺς ὁ δὲ κ. Παπαδάκης 1.335 σταυρούς, ἤτοι δὲν ἐσταύρωσαν αὐτοὺς […] τὸν μὲν κ. Γρηγοριάδην 371 φιλελεύθεροι ψηφοφόροι τὸν δὲ κ. Παπαδάκην 430 ψηφοφόροι, ἐν δὲ τῇ ἐπαρχία Βερροίας οἱ ἀρνηθέντες νὰ δώσωσι εἰς αὐτοὺς τὸν σταυρὸν τῆς προτιμήσεώς των ἐγγίζουν τὴν χιλιάδα.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 06-02-1936.
[14] «Ἀνάγκη εἰλικρινείας
[…] διὰ ποίους λόγους κατεψήφισαν οἱ χίλιοι αὐτοὶ ψηφοφόροι τοὺς κ.κ. Παπαδάκην καὶ Γρηγοριάδην […] Τὸν μὲν κ. Παπαδάκην ἐμαύρισαν διότι οὗτος ὅταν μὲν εὑρίσκετο ἐν τῇ ἀρχῇ τὸ Κόμμα των Φιλελευθέρων διέμεινε κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς Ἀθήνας ἢ εἰς ἄλλας πόλεις τῆς Ἑλλάδος πάντοτε μακρὰν τῆς Βερροίας διὰ νὰ ἀποφεύγῃ τὰς ὠχλήσεις των ὁμοφρόνων μας ὅταν δὲ πάλιν εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν ἦτο τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐλάμβανον οἱ καταφεύγοντες εἰς αὐτὸν διὰ τὴν περαίωσιν ὑποθέσεών των τὴν ἀπάντησιν «Τί νὰ σᾶς κάμωμεν δὲν εἴμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν, εἴμεθα εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν», διὰ δὲ τὸν κ. Γρηγοριάδην διότι οὗτος εὐθὺς ὡς ἐξελέγη Βουλευτὴς μετώκησε οἰκογενειακῶς εἰς Ἀθήνας, ἐπανελθὼν μετὰ τῆς οἰκογενείας του εὐθὺς μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ζητήσῃ καὶ πάλιν τὰς ψήφους των καὶ νὰ τοὺς ἐγκαταλείψῃ καὶ πάλιν ἐὰν ἐξελέγετο Βουλευτής.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 20-02-1936.
