Γράφει ο
Γιώργος Κοτζαερίδης
συνέχεια….
Το Αγίασμα στα Κουβούκλια γιόρταζε στις 22 Φεβρουαρίου και το νερό του είχε θεραπευτικές ιδιότητες. Έπαιρναν νερό, το ανακάτευαν με χώμα και τη λάσπη που σχηματιζόταν την τοποθετούσαν πάνω σε πληγές και θεραπεύονταν.
Οι λεχώνες πάλι, 20-25 μέρες μετά τη γέννα, πήγαιναν στο Αγίασμα μαζί με το νεογέννητο, άναβαν κεριά και το έπλεναν με το αγιασμένο νερό.
Αυτό το έκαναν τρεις φορές, τη μία Πέμπτη και δυο Σάββατα.
Δίπλα στο Αγίασμα υπήρχαν ακόμη ερείπια του αλευρόμυλου που ανήκε σε δύο Βορειηπειρώτες από το Αργυρόκαστρο και είχε κτιστεί το 1909.
Στην άλλη πλευρά του δρόμου υπάρχουν τα τεράστια πλατάνια που είχε φυτέψει το 1870 ο Αλεξανδρής Λυγκηρίδης.
Επιστρέψαμε στο χωριό για να επισκεφτούμε το μαχαλά της εκκλησίας.
Αεικίνητος ο θείος ή άμτσα Χουσείν Ινάκ, ο οποίος έσβηνε το ένα τσιγάρο μετά το άλλο. Δυο δόντια μονάχα του είχαν απομείνει, το ένα δεξιά και το άλλο αριστερά, τα οποία ήταν κατακίτρινα από τη νικοτίνη.
«Εδώ ήταν η εκκλησία», μου είπε, δείχνοντάς μου κάποια θεμέλια, «και παραπέρα βρίσκονταν τα θεμέλια του κάστρου των Κουβουκλίων, το οποίο είχε πέσει στα χέρια του Οσμάν το 1305. Όταν ήρθαμε εδώ, τα σπίτια αυτού του μαχαλά και η εκκλησία ήταν όλα καμένα. Ο ελληνικός στρατός όταν υποχωρούσε προς την Ελλάδα, περνώντας από τα ελληνικά χωριά, έβαζε φωτιά και τα έκαιγε, για να μη μείνει τίποτα στους Τούρκους.»
Έτσι κάηκε ο μαχαλάς του Αγίου Γεωργίου με την πανέμορφη εκκλησία και πολλά άλλα Πιστικοχώρια γύρω από τα Κουβούκλια. Τις μαρτυρίες αυτές για τις άστοχες αυτές ενέργειες του ελληνικού στρατού μου τις επιβεβαίωσαν πολλοί Έλληνες και Τούρκοι πρόσφυγες.
Επιστρέψαμε με τη συνοδεία μου στο καφενείο. Είχε ήδη αρχίσει να σουρουπώνει και ήταν άδειο. Οι παππούδες είχαν πάει στο τζαμί για να προσευχηθούν. Ο Μουσταφά προσπαθούσε με κάθε τρόπο να μου δείξει την αγάπη του – όλοι τους μου έδειχναν με τη συμπεριφορά τους σεβασμό και αγάπη.
Προσφέρθηκε να με μεταφέρει με το αυτοκίνητό του στην Προύσα, υπό έναν όμως όρο… την επόμενη μέρα να έρθει να με πάρει και να με φιλοξενήσει στο σπίτι του. Δέχτηκα χωρίς δισταγμό. Έτσι αφού τους αποχαιρέτησα και τους ευχαρίστησα όλους για την υπέροχη υποδοχή, κατευθυνθήκαμε για το ξενοδοχείο στην Προύσα.
Το βράδυ έτρεμα από χαρά και συγκίνηση. Ήταν πράγματι φοβερά τα συναισθήματα που με κατέκλυσαν όλη τη μέρα κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μου στο χωριό του παππού Φωτάκη.
«Τι υπέροχοι άνθρωποι», σκεφτόμουν, «με σκλάβωσαν στην κυριολεξία με τη συμπεριφορά τους». Και εγώ που περίμενα ότι θα με «σφάξουν» οι απολίτιστοι…!! Επιβεβαιωνόταν για ακόμη μια φορά αυτό που είχα ακούσει πολλές φορές από τους Έλληνες παππούληδες αλλά και από τους αντίστοιχους Τούρκους, ότι οι λαοί μας δεν έχουν να μοιράσουν τίποτε.
Την επόμενη μέρα, πρωί-πρωί, με ειδοποίησαν ότι με περιμένουν στη ρεσεψιόν. Ήταν ο Μουσταφά μαζί με τον καθηγητή των Αγγλικών, το Μεχμέτ, που ήρθαν να με πάρουν.
Έβαλα τα πράγματά μου στο αυτοκίνητο και φύγαμε για τα Κουβούκλια.
Παρακάλεσα το Μουσταφά να πάμε αρχικά να επισκεφθούμε την Απολλωνιάδα, η οποία βρίσκεται κοντά στα Κουβούκλια. Έτσι κάναμε μία παράκαμψη και κατευθυνθήκαμε προς την Απολλωνιάδα, που απέχει σαράντα χιλιόμετρα από την Προύσα και είκοσι από τα Κουβούκλια.
Πήραμε το δρόμο που οδηγεί από την Προύσα στη Σμύρνη, και περάσαμε δίπλα από την περίφημη πανεπιστημιούπολη του Ολύμπου, που κτίστηκε στην περιοχή Κουρί Κουβουκλίων, από τα Κουβούκλια και άλλα ελληνικά χωριά που αποτελούσαν την Εκκλησιαστική περιφέρεια Απολλωνιάδας.
Το σημερινό όνομα της Απολλωνιάδας είναι Golyazi. Αυτό γράφει η καφέ ταμπέλα – χρώμα που δείχνει ότι το χωριό θεωρείται αρχαιολογικός χώρος – και μέσα σε παρένθεση Αpolyont, το παλιό του όνομα, το οποίο όμως χρησιμοποιούν οι περισσότεροι από τους κατοίκους και σήμερα.
O Αγιος Παντελεήμων
Στην Απολλωνιάδα.
Πλησιάζοντας στο χωριό διακρίνουμε τη λίμνη της, η οποία ήταν επίσης γνωστή σαν Αρτυνία, και στα νερά της καθρεπτίζονταν οι βουνοκορφές του Βιθυνικού Ολύμπου. Γύρω από τη λίμνη υπάρχουν πολλές καλαμιές, που ανάμεσά τους φωλιάζουν πολλά είδη αποδημητικών πτηνών.
Στα χωράφια, δίπλα στο δρόμο υπάρχουν πολλές ελιές και συκιές.
Μπαίνοντας στο χωριό αριστερά, στο δρόμο που οδηγεί στην πλατεία, μας υποδέχεται η εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα, που έχει ανακαινιστεί πλήρως και αποτελεί το στολίδι της περιοχής. Είχε κτιστεί το 1918.
Η πιο παλιά εκκλησία του χωριού ήταν του Αγίου Γεωργίου του
Τροπαιοφόρου, κτισμένη πάνω σε βυζαντινά θεμέλια. Άλλες εκκλησίες ήταν του Τιμίου Προδρόμου, και Ταξιαρχών.
Ο Κουβουκλιώτης δάσκαλος Βασίλης Δεληγιάννης, ο οποίος έμεινε για αρκετό καιρό στην Απολλωνιάδα ως φιλοξενούμενος της οικογένειας Χριστόδουλου Καράνταη και σπούδασε στα φημισμένα σχολεία της, αναφέρει ότι υπήρχε και μια τέταρτη εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία Παρασκευή.
Η μητέρα του Καράνταη του αφηγήθηκε ότι οι Τούρκοι της Απολλωνιάδας ήταν χριστιανοί εξωμότες και η τότε τουρκική εξουσία τους επέβαλλε να κατοικούν γύρω από την περιοχή «Παλιόπορτα», από την οποία περνούσαν κάθε μέρα οι Απολλωνιαδίτες, για να μπορούν να τους ελέγχουν.
Για τις θρησκευτικές τους ανάγκες χρησιμοποιούσαν σαν τζαμί την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, που βρισκόταν πιο κοντά στο συνοικισμό τους. Αργότερα όμως, για να μη τους θυμίζει τίποτα τη βδελυρή τους πράξη, γκρέμισαν την εκκλησία και έκτισαν καινούργιο τζαμί που σωζόταν μέχρι το 1922.
Σε ότι αφορά το μιναρέ του, σύμφωνα με την παράδοση, μόλις τελείωναν το χτίσιμό του, αυτός γκρεμιζόταν και οι χριστιανοί απέδιδαν το φαινόμενο αυτό στο γεγονός ότι οι Τούρκοι γκρέμισαν την εκκλησία και πάνω στα θεμέλιά της έκτισαν το τζαμί. Έτσι, οι Τούρκοι για να σταματήσει το κακό, τοποθέτησαν ένα σταυρό πάνω στην κορυφή του μιναρέ, ο οποίος υπήρχε μέχρι που γκρεμίστηκε το τζαμί για να χτιστεί καινούργιο μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Πλησιάζουμε στη γέφυρα που συνδέει τη στεριά με το νησί όπου είναι κτισμένη η καστροπολιτεία. Καστρινούς τους ονόμαζαν τους Απολλωνιαδίτες οι κάτοικοι των γύρω χωριών και τους ζήλευαν διότι ζούσαν σε ένα τέτοιο πανέμορφο μέρος. Η παλιά ξύλινη γέφυρα που όταν πλημμύριζε η λίμνη σκεπαζόταν με νερά, καταστράφηκε το 1960, και κτίστηκε η σημερινή, πιο σύγχρονη και εξυπηρετική. Πριν περάσουμε την γέφυρα, διακρίνουμε ένα τεράστιο αιωνόβιο πλατάνι.
Χερσόνησος Απολλωνιάδας
Πρέπει να έχει ζήσει πολλές καταστάσεις, καλές και κακές. Θα αναρωτιέται ίσως που βρίσκονται τώρα οι παλιοί του κάτοικοι οι οποίοι του χάρισαν τη ζωή, φυτεύοντάς το δίπλα στην λίμνη.
Αν μπορούσε να μας μιλήσει θα είχε προφανώς να μας πει πολλά… Προς το παρόν σιωπά και δροσίζει τους περαστικούς με τη δροσερή σκιά του.
Δίπλα στο πλατάνι λειτουργεί ένα εστιατόριο που διαφημίζει σαν σπεσιαλιτέ του τα ψάρια της λίμνης, σαζάνια, γριβάδια, τούρνες και γουλιανούς.
Αν ανατρέξουμε στο παρελθόν, η Απολλωνιάδα ήταν αποικία των Μιλησίων και πρώτος ο Στράβων (66-24 π.Χ) την αναφέρει σαν Απολλωνία επί Ρυνδάκω. Ρυνδάκος ήταν ο ποταμός ο οποίος συνέδεε την Απολλωνιάδα με το λιμάνι της Πανόρμου και κατ’ επέκταση με την Κωνσταντινούπολη.
Μέσω αυτού με τα περίφημα καΐκια τους, τα επονομαζόμενα τομπάζια, μετέφεραν τις πραμάτειες τους στην Κωνσταντινούπολη. Η πόλη ανήκε στη δικαιοδοσία του βασιλιά της Περγάμου Άτταλου Α’, στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος έδωσε στην πόλη το όνομα της γυναίκας του Απολλωνιάδας.
H Aπολλωνιάδα έζησε ημέρες δόξας και μεγάλης ακμής, και ήταν σύγχρονη με τη Νικομήδεια, τη Νίκαια και την Κύζικο. Αργότερα, στα Ρωμαϊκά χρόνια και κατά τη διάρκεια του πολέμου κατά του Μιθριδάτη, χρησιμοποιήθηκε από τον Τραϊανό σαν χώρος ανεφοδιασμού των στρατευμάτων του. Για το λόγο αυτό έκτισε τοίχος από την πλευρά του παλιού λουτρού όπου υπάρχει μέχρι σήμερα μαρμάρινη πλάκα με τα κάτωθι:
« ΚΑΙΣΑΡ ΤΡΑΙΑΝΟΣ
ΘΕΩΝ ΘΕΟΥ ΥΙΟΣ ΣΩΤΗΡ ».
Ο χριστιανισμός κηρύχθηκε στην Απολλωνιάδα από τον Απόστολο Ανδρέα και ένεκα του ένδοξου παρελθόντος της ανακηρύχθηκε σε ξεχωριστή επισκοπή ονόματι Θεοτοκιανή που ανήκε στη δικαιοδοσία του Μητροπολίτη Νικομήδειας.
Η επισκοπή είχε την τιμή να αναδείξει σπουδαίους Αγίους, όπως ο Νικήτας επίσκοπος Απολλωνιάδας, η μνήμη του οποίου τιμάται στις 20 Μαρτίου, ο Άγιος Ακάκιος, ο Άγιος Θύρσος, που μαρτύρησε επί αυτοκράτορα Δεκίου 250 μ.χ στις 14 Δεκεμβρίου, και πολλοί άλλοι.
Διατηρήθηκε δε μέχρι την άλωση της πόλης από τους Τούρκους το 1330.
Στις μεγαλύτερες νήσους της λίμνης, του Ταχήρ Αγά ή Αγίου Θεοδώρου του Καναρίτη, του Αγίου Κωνσταντίνου και του Τερζόγλου, ιδρύθηκαν μονές και μετόχια, όπου ακόμη και σήμερα σώζονται πολλά ερείπια ναών, κελιών και αποθηκών.
Στη νήσο Μανακούδα είχε βρεθεί και ένα μαντείο αφιερωμένο στο θεό Απόλλωνα. Στη νήσο του Αγίου Κωνσταντίνου υπήρχε περίλαμπρος ναός επ’ ονόματι των Ισαποστόλων Κωνσταντίνου και Ελένης, όπου την ημέρα της γιορτής τους γίνονταν μεγάλο πανηγύρι. Ερείπια του παλιού ναού σώζονται μέχρι σήμερα.
Οι Τούρκοι μόλις κυρίευσαν τη Βιθυνία, κατέσφαξαν ή εξισλάμισαν τους κατοίκους των γύρω χωριών. Στους Απολλωνιαδίτες φέρθηκαν καλύτερα διότι τους υπολόγιζαν σαν έμπειρους ναυτικούς, οι οποίοι με τα πλοιάριά τους ήταν πολύ χρήσιμοι.
Τα χωριά αυτά τα εποίκισαν με Έλληνες από την Πελοπόννησο, τα Άγραφα, τον Γιδά, που εργάζονταν σαν υποτακτικοί του σουλτάνου. Οι Τούρκοι κάτοικοι του χωριού είχαν μεταφερθεί από την περιοχή του Ικονίου.
