Του ιερέως
Παναγιώτου
Σ. Χαλκιά
Ίσως, φίλοι αναγνώστες, δεν θα πείσουμε τον σημερινό άνθρωπο, που διακρίνεται για το υπερκριτικό και ωφελιμιστικό πνεύμα του, αν του πούμε ότι η νηστεία είναι εντολή του Θεού, που γι’ αυτήν γίνεται πολλές φορές λόγος στην Παλαιά Διαθήκη. Ούτε αν του θυμίσουμε ότι πρώτος ο Χριστός νήστεψε σαράντα μέρες στην έρημο και ότι οι Απόστολοι και οι Άγιοι της Εκκλησίας ακολούθησαν το παράδειγμά Του. Θα είμαστε, πιθανόν, πιο πειστικοί, αν στην «πρακτική» εποχή μας μιλήσουμε μια πρακτικότερη γλώσσα, αντλώντας τα επιχειρήματά μας για τη νηστεία από την επιστήμη και την πείρα της ζωής. Ας δούμε λοιπόν τι προσφέρει αρχικά στο ανθρώπινο σώμα η νηστεία, σύμφωνα με αυτά τα επιχειρήματα.
Η ιατρική επιστήμη δηλώνει απερίφραστα ότι η αποχή κατά διαστήματα από ορισμένες ζωικές τροφές είναι αναγκαία για τον άνθρωπο, γιατί συντελεί στην ξεκούραση του πεπτικού συστήματος και στην αποτοξίνωση του οργανισμού του, δηλαδή στην απαλλαγή του από ορισμένα δηλητήρια που η χρήση των τροφών αυτών συσσώρευσε μέσα του. Πολλές από τις αρρώστιες που βασανίζουν τον άνθρωπο και τον οδηγούν πρόωρα στο τάφο, έχουν αιτία την πολυφαγία και την καλοφαγία. Ο διάσημος στην εποχή του γιατρός Φλέτσερ έλεγε: «Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους σκάβουν τον τάφο τους με τα μαχαίρια και τα πιρούνια τους». Είναι χαρακτηριστική και η επιγραμματική έκφραση του Σενέκα: «Πολλά πιάτα, πολλές αρρώστιες».
Παρόλη την πρόοδο της ιατρικής και τις τόσες επιστημονικές ανακαλύψεις, οι γιατροί μέχρι σήμερα, για να θεραπεύσουν πολλές αρρώστιες, επιβάλλουν δίαιτα, συχνά πολύ αυστηρή. Έτσι, στην εποχή των μεταμοσχεύσεων η αποχή από ορισμένα φαγητά και η εγκράτεια έχουν την ίδια σημασία που είχαν την εποχή των βοτάνων και των καταπλασμάτων. Πόσο ωφελεί η λιτότητα του φαγητού την υγεία και πόσο συντελεί στην μακροζωία του ανθρώπου αποδεικνύεται, εκτός των άλλων, από τη ζωή των μεγάλων ασκητών και αναχωρητών. Με ξερό ψωμί, χόρτα και νερό, τρεφόταν σε όλη τους τη ζωή και όχι μόνο κατόρθωσαν να ζήσουν πάνω από εκατό χρόνια, αλλά και να διατηρήσουν ως το τέλος ακμαίες τις σωματικές και πνευματικές δυνάμεις τους.
Ας δούμε τώρα, φίλοι αναγνώστες, τι προσφέρει η νηστεία, μετά το σώμα, στο πνεύμα του ανθρώπου. Θα μπορούσε κανείς να πει με δύο λέξεις πως η νηστεία δίνει φτερά στον άνθρωπο να πετάξει όχι μόνο στα ύψη της γνώσης, αλλά και να ανεβεί στις δυσπρόσιτες κορυφές της αγιότητος, της αρετής, και να φτάσει ως το Θεό. «Παγεία αστήρ λεπτόν ου τίκτει νόον», έλεγαν οι πρόγονοί μας. Δηλαδή από παχιά κοιλιά δεν βγαίνει ευφυής, εξευγενισμένος νους. Οι κοιλιόδουλοι δεν είναι ικανοί για πνευματικές δημιουργίες. Είναι σαν τα καλοταϊσμένα οικόσιτα πτηνά, που τα φτερά τους δεν μπορούν να σηκώσουν το βάρος τους και μένουν για πάντα σκαλίζοντας στα χώματα κάποιας ακάθαρτης αυλής, ανίκανα να χαρούν τον ανοικτό ορίζοντα και το ύψος των αιθέρων.
Η κατάκτηση της αρετής είναι κυρίως θέμα αυτοκυριαρχίας για τον άνθρωπο και μάλιστα το σημερινό, που σε κάθε βήμα του κινδυνεύει να παρασυρθεί από το πλάνο τραγούδι αναρίθμητων σειρήνων. Για να νικήσει κανείς το κακό, πρέπει πρώτα να νικήσει τον εαυτό του. «Όποιος νίκησε τον εαυτό του δεν φοβάται τους άλλους», έλεγε ο Αντρέ Μωρουά. Ο πιο σίγουρος δρόμος για να φτάσουμε στην αυτοκυριαρχία είναι ο ανήφορος της νηστείας. Από την τροφή θα αρχίσει κανείς, από τη γευστική απόλαυση, για να προχωρήσει σε άλλα υψηλότερα και μεγαλύτερα.
Χρειάζεται, όμως, εδώ μεγάλη προσοχή. Όταν λέμε νηστεία δεν εννοούμε μόνον την αποχή από ορισμένα φαγητά. Αυτό λέγεται δίαιτα. Η λιτότητα της τροφής, λιτότητα όχι μόνο ποιότητας αλλά και ποσότητας, είναι ο δρόμος, το μέσον, για να φτάσει κανείς στη νηστεία των αμαρτωλών πράξεων. Ο Μέγας Βασίλειος, φίλοι αναγνώστες, λέγει για τη νηστεία: «Αληθής νηστεία η των κακών αλλοτρίωσις, εγκράτεια γλώσσης, θυμού αποχή, επιθυμιών χωρισμός, καταλαλιάς, ψεύδους και επιορκίας».
ΚΑΛΗ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ
