Γράφει η Ευδοξία Δαβόρα
μουσικοπαιδαγωγός- μουσικοθεραπεύτρια
Τα πουλιά το κάνουν. Οι μέλισσες το κάνουν. Τραγουδούν. Και συχνά τραγουδούν μαγικά. Απλά σκεφτείτε το περίπλοκο και πένθιμο τραγούδι ενός ερωδιού που ακούγεται στη λίμνη κατά την δύση του ηλίου.
Το τραγούδι μας συνδέει, όχι μόνο μεταξύ μας, αλλά και με άλλα είδη. Υπάρχουν όμως βασικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος και τα άλλα ζώα τραγουδούν, δείχνοντας τον ασυνήθιστα σημαντικό ρόλο που παίζει ο ήχος εγκέφαλο. Για τα περισσότερα πλάσματα, το τραγούδι τους αλλάζει ελάχιστα την πάροδο του χρόνου. Τα περισσότερα «ζωικά τραγούδια» είναι έμφυτα, που σημαίνει ότι γεννιούνται μαζί τους. Είναι ο ήχος υπογραφής τους. Εκτός όμως από μερικά είδη πουλιών, όπως οι παπαγάλοι και τα κολιμπρί, καθώς και ορισμένα θαλάσσια θηλαστικά, όπως οι φάλαινες και τα δελφίνια, η ικανότητα εκμάθησης τραγουδιών είναι μοναδικά ανθρώπινη. Σε σύγκριση με τα περισσότερα πρωτεύοντα θηλαστικά, ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαφέρει από των υπολοίπων, λόγω της εξέχουσας σημασίας του κροταφικού λοβού (της περιοχής του εγκεφάλου που εμπλέκεται στην ακουστική επεξεργασία) επισημαίνει ο νευρολόγος Aniruddh D. Patel.
Οι άνθρωποι έχουν μια ιδιαίτερη ικανότητα να μαθαίνουν τραγούδια σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Μια δεξιότητα που είναι χρήσιμη στη θεραπεία νευρολογικών προβλημάτων και μπορεί να βοηθήσει στη συνολική υγεία του εγκεφάλου. Κατά τη διάρκεια της δημοφιλούς συνόδου Chorus America’s, ο Dr Aniruddh D. Patel, μοιράστηκε την τελευταία του έρευνα σχετικά με το πώς το τραγούδι μπορεί να ωφελήσει τη λειτουργία του εγκεφάλου και τη σχέση μουσικής και γλώσσας. Το γεγονός ότι ο ήχος είναι ένα τόσο ισχυρό μέρος της λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου έχει ανοίξει πλούσιους τομείς έρευνας. Ένας από αυτούς είναι η χρήση του τραγουδιού για τη βελτίωση της λειτουργίας του εγκεφάλου για άτομα με νευρολογικά προβλήματα, όπως η «μη φλεγμονώδης αφασία», όπου οι ασθενείς έχουν υποστεί βλάβη στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο και έχουν συχνά προβλήματα στην παραγωγή του λόγου. «Οι ασθενείς μπορεί να έχουν πρόβλημα να εκφέρουν μια φράση τριών λέξεων αλλά αν τους ζητήσετε να τραγουδήσουν ένα παλιό τραγούδι, θα το τραγουδήσουν άπταιστα», αναφέρει ο Dr Patel».
Το φαινόμενο, που περιγράφηκε στο βιβλίο του Oliver Sacks, « Μουσικοφιλία», υποδηλώνει ότι υπάρχουν εξειδικευμένες περιοχές τραγουδιού στον εγκέφαλο που δεν έχουν υποστεί βλάβη σε αυτούς τους ασθενείς. Συγκρίνοντας τις σαρώσεις απεικόνισης με μαγνητικό τομογράφο (MRIs) αναφέρεται. «Υπάρχουν ξεχωριστές περιοχές, περισσότερο στη δεξιά πλευρά του εγκεφάλου, οι οποίες εμπλέκονται με το τραγούδι. Υπάρχει μια μεροληψία στο δεξί ημισφαίριο στον έλεγχο του τραγουδιού. Η μουσική παρέχει έναν τρόπο πρόσβασης στις περιοχές του εγκεφάλου και ξαναζωντανεύει την αυτοβιογραφική μνήμη όταν η γλώσσα δεν θα την κάνει».
Στη δεκαετία του 1970, μια νέα τότε θεραπεία προσπάθησε να αξιοποιήσει τη δύναμη του τραγουδιού για να βοηθήσει τους ασθενείς με μη φλεγμονώδη αφασία να βελτιώσουν την ικανότητα ομιλίας τους. Η Μελωδική Θεραπεία (MIT) δημιουργεί σύντομες και απλές μελωδίες όπου ο ασθενής μπορεί να χρησιμοποιήσει για να ενσαρκώσει βασικές φράσεις, όπως «σε αγαπώ» ή «αγαπώ τα παιδιά μου». Ο θεραπευτής μοντελοποιεί τις μελωδίες και ο ασθενής τραγουδάει και σβήνει το ρυθμό. Οι φράσεις γίνονται όλο και μεγαλύτερες με τελικό στόχο οι ασθενείς να κατακτήσουν ένα μεγάλο μέρος του προφορικού τους λόγου.
Σε μια συνεχιζόμενη μελέτη στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ υπό την ηγεσία του Dr. Gottfried Schlaug, η χρήση της MIT, συγκρίνεται με τη θεραπεία επανάληψης ομιλίας, μια συμβατική θεραπεία στην οποία οι ασθενείς επαναλαμβάνουν φράσεις στο θεραπευτή χωρίς το μελωδικό συστατικό. Προκαταρκτικά αποτελέσματα έχουν δείξει ότι και οι δύο ομάδες βελτίωσαν την ικανότητα ομιλίας, αλλά στην ομάδα MIT υπήρξε μια βελτίωση 200%, σε σύγκριση με μια βελτίωση του 110% στην ομάδα θεραπείας επανάληψης ομιλίας. Η MRIs επιβεβαίωσε τις παρατηρήσεις των ερευνητών. «Φαίνεται πως οι περιοχές στο δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου που εμπλέκονται στο τραγούδι, είχαν στρατολογηθεί και ανέλαβαν μερικά από τα κατεστραμμένα μέρη του αριστερού ημισφαιρίου που ευθύνονταν για την ομιλία. Επίσης, υπήρξαν κάποιες αλλαγές στο μέγεθος αυτής της οδού, υποδηλώνοντας ότι η ενισχυμένη ακουστική επικοινωνία μπορεί να βοηθήσει να αντισταθμιστεί η βλάβη στο μονοπάτι αυτό του αριστερού ημισφαιρίου».
Ο εγκέφαλός μας μεροληπτεί. Το δεξί ημισφαίριο ισχυρότερος σύμμαχος του λόγου.
