Ανατροπές στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχουν δρομολογηθεί από το υπουργείο Εσωτερικών. Οι κυβερνητικές προτάσεις για την αναθεώρηση του «Καλλικράτη» αναμένεται να κατατεθούν στους πρώτους μήνες του 2018, ωστόσο το πόρισμα της αρμόδιας Επιτροπής που συνέστησε το υπουργείο Εσωτερικών, αλλά και δημόσιες αναφορές του υπουργού, Πάνου Σκουρλέτη, έχουν προϊδεάσει για τις αλλαγές που κυοφορούνται και αναμένεται να είναι σαρωτικές.
Η πιο ξεκάθαρη αλλαγή είναι η θέσπιση της απλής αναλογικής ως εκλογικό σύστημα για την ανάδειξη τόσο δημοτικών όσο και περιφερειακών διοικήσεων. Ο προσανατολισμός του υπουργείου οδηγεί σε ένα σύστημα όπου οι έδρες θα κατανέμονται στη βάση της πραγματικής εκλογικής δύναμης και δεν θα παίρνει τη «μερίδα του λέοντος» ο επικρατέστερος της δεύτερης Κυριακής, ανεξάρτητα από τα ποσοστά που κατέγραψε την πρώτη. Σύμφωνα με το επικρατέστερο σενάριο για να εκλεγεί δήμαρχος ή περιφερειάρχης θα χρειάζεται το 50%+1 των ψήφων και αν δεν το πάρει την πρώτη Κυριακή, θα αναμετρώνται οι δύο επικρατέστεροι σε δεύτερο γύρο.
Πάντως, μέσω συνέντευξής του στην aftodioikisi.gr ο ίδιος ο υπουργός έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο να εμπεριέχει και στοιχεία πλειοψηφικού συστήματος η απλή αναλογική, προκειμένου να επιτευχθεί η περίφημη κυβερνησιμότητα. Συγκεκριμένα, έχει μιλήσει για σκέψεις, ένας συνδυασμός που λαμβάνει άνω του 45% στον α΄ γύρο να μπορεί να έχει την απόλυτη πλειοψηφία των δημοτικών ή περιφερειακών συμβούλων.
Όριο στις θητείες
Με την ίδια συνέντευξη ο υπουργός έχει προϊδεάσει για θέσπιση ορίου στις θητείες των αιρετών, χωρίς όμως να έχει ξεκαθαρίσει το υπουργείο εάν οι θητείες θα είναι τετραετούς ή πενταετούς διάρκειας. Οι σημερινές θητείες, ωστόσο, όπως όλα δείχνουν θα παραταθούν.
Το υπουργείο έχει αποσαφηνίσει τις προθέσεις του σχετικά με την αποσύνδεση των ευρωεκλογών με τις τοπικές εκλογές. Δεν υπάρχει η δυνατότητα να μειωθούν οι σημερινές θητείες και, κατά τα φαινόμενα, μοιάζει ειλημμένη η απόφαση η αυτοδιοικητική περίοδος να ξεκινάει από 1η Ιανουαρίου και όχι 1η Σεπτεμβρίου, και ως εκ τούτου οι «τρέχουσες» θητείες των αιρετών να παρατείνονται έως το φθινόπωρο του 2019.
Διοικητικές αλλαγές
Οι προωθούμενες αλλαγές βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο της επεξεργασίας και μια καλή «εικόνα» τους περιέγραψε ο υπουργός στα πρόσφατα συνέδρια των συλλογικών αυτοδιοικητικών οργάνων, και συγκεκριμένα της ΚΕΔΕ στα Ιωάννινα και της ΕΝΠΕ στην Αθήνα.
Σύμφωνα με όσα είπε ο υπουργός:
– Η συγκρότηση όλων των συλλογικών οργάνων των Δήμων και των Περιφερειών αντιστοιχίζεται στην αναλογική συγκρότηση των οικείων Συμβουλίων.- Σημαντικό μέρος των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής και, δευτερευόντως, της Οικονομικής Επιτροπής, στο βαθμό που μπορεί να ασκηθεί αποτελεσματικά σε χαμηλότερο επίπεδο, μεταβιβάζεται στις Κοινότητες.-Ενισχύονται και θεσμοποιούνται οι διαδικασίες προκαταρκτικής διαβούλευσης, πριν την εισαγωγή και ψήφιση σημαντικών θεμάτων στο Δημοτικό Συμβούλιο, προκειμένου να διευκολυνθεί η διαμόρφωση συναινέσεων.
-Θεσμοθετείται η διενέργεια τοπικών δημοψηφισμάτων, όχι μόνο μετά από πρωτοβουλία των οργάνων του Δήμου, αλλά και κατόπιν λαϊκής πρωτοβουλίας.-Ο θεσμός του δημοψηφίσματος επεκτείνεται και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, ενώ ταυτόχρονα διευρύνονται οι περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί να διεξαχθεί έγκυρα τοπικό δημοψήφισμα, ακόμα και για θέματα που δεν ανάγονται στη με τη στενή έννοια αρμοδιότητα των ΟΤΑ, ώστε να είναι δυνατή η διεξαγωγή (συμβουλευτικού υποχρεωτικά στην περίπτωση αυτή) δημοψηφίσματος για κάθε θέμα τοπικού ενδιαφέροντος. Για ειδικότερα δε, ζητήματα προβλέπεται απλοποίηση της διαδικασίας διενέργειας τοπικών δημοψηφισμάτων, με ταυτόχρονη αποσύνδεση του θεσμού από τη βούληση της κεντρικής εξουσίας και ενδυνάμωση του κοινωνικού ελέγχου.
-Οι Περιφερειακές Ενότητες διατηρούνται ως εκλογικές περιφέρειες, με δικαίωμα όμως «επικοινωνίας» των ψηφοδελτίων (δηλ. δικαίωμα του εκλογέα μίας Περιφερειακής Ενότητας να βάλει έναν σταυρό και σε υποψήφιο άλλης Περιφερειακής Ενότητας).
-Διατηρείται ως υποχρεωτικός ο θεσμός του χωρικού Αντιπεριφερειάρχη.-Εισάγεται ο θεσμός του Συμβουλίου Περιφερειακής Ενότητας, το οποίο θα απαρτίζεται από τους Περιφερειακούς Συμβούλους κάθε Ενότητας και τον οικείο χωρικό Αντιπεριφερειάρχη και θα διατυπώνει εισηγήσεις για σημαντικά θέματα που αφορούν την οικεία περιοχή.-Ο θεσμός του χωρικού Αντιπεριφερειάρχη διατηρείται, καταργείται όμως η άμεση, δηλαδή χωρίς σταυρό, εκλογή του, όπως ισχύει σήμερα. Αντίθετα, ο χωρικός Αντιπεριφερειάρχης κάθε Περιφερειακής Ενότητας θα ορίζεται από τον Περιφερειάρχη, μεταξύ των Συμβούλων που έχουν ήδη εκλεγεί στην οικεία Περιφέρεια, θα έχει με άλλα λόγια λόγο και η τοπική κοινωνία, μέσω του σταυρού.
Αρμοδιότητες
Παράλληλα, με την αναθεώρηση του θεσμικού αυτοδιοικητικού πλαισίου αναμένεται ριζικός επανασχεδιασμός των αρμοδιοτήτων, με πλήρη καταγραφή των υφιστάμενων αρμοδιοτήτων και ανακατανομή τους στα διαφορετικά επίπεδα διοίκησης, με γνώμονα τη δημιουργία συνεργειών και τις αρχές της ενότητας των επιμέρους αρμοδιοτήτων κάθε τομέα δημόσιας πολιτικής και της εγγύτητας και επικουρικότητας, σε συνεργασία με τα συναρμόδια Υπουργεία.
Αναφορικά με τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, αναμένεται εκ βάθρων αναδόμηση του ελέγχου της νομιμότητας των αποφάσεων της Αυτοδιοίκησης, με την απόσπαση της σχετικής αρμοδιότητας από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις και την ανάθεσή της σε έναν νέο φορέα, τον «Ελεγκτή Νομιμότητας», υπό την εποπτεία και την Ευθύνη του Υπουργείου Εσωτερικών, σε αποσυγκεντρωμένη κλίμακα, στελεχωμένου με εξειδικευμένους νομικούς.
Περαιτέρω, σχεδιάζεται και προωθείται σταδιακά η υποκατάσταση των σημερινών Αποκεντρωμένων Διοικήσεων από περιφερειακές, κατά τόπους, υπηρεσίες των αντίστοιχων υπουργείων, ώστε να υπάρχει ενιαία και ομοιόμορφη άσκηση των σχετικών αρμοδιοτήτων. ο υπουργός έχει ξεκαθαρίσει ότι:
1) Οποιαδήποτε αλλαγή του πλαισίου λειτουργίας και αρμοδιοτήτων των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων δεν θα επηρεάσει έστω και κατ’ ελάχιστο τα δικαιώματα και τους όρους εργασίας του προσωπικού τους και 2) Η οργάνωση των περιφερειακών υπηρεσιών των αντίστοιχων υπουργείων είναι μια διαδικασία που προϋποθέτει την τροποποίηση των οργανισμών τους και έναν λεπτομερή διοικητικό σχεδιασμό, που θα απαιτήσει κάποιο εύλογο χρονικό διάστημα. Δεν θα αιφνιδιαστεί λοιπόν κανείς, η όποια δε σχετική αλλαγή θα συντελεστεί αφού διασφαλιστεί η συνέχεια και η αποτελεσματικότητα του νέου διοικητικού – οργανωτικού σχήματος».
