Γράφει ο δάσκαλος Μάκης Δημητράκης
Το πιο διασκεδαστικό και πανελλήνια γνωστό έθιμο της τελευταίας Κυριακής της Αποκριάς ήταν παλιότερα το έθιμο της «Χάσκας» γνωστό και με τις ονομασίες «Χάσκαρη», «Χάψαρου» και «»Χάψαλου».*
Σε πολλές περιοχές της Πατρίδας μας, όπου και σήμερα διατηρείται το έθιμο, το αποχαιρετιστήριο δείπνο της Αποκριάς τελειώνει με αβγό και σχετικούς αστεϊσμούς. «Με αβγό κλείνω το στόμα το βράδυ της Αποκριάς, με αβγό το ανοίγω το βράδυ της Ανάστασης» λένε εννοώντας ότι το πρώτο φαγητό μετά τη Σαρακοστή θα είναι το πασχαλιάτικο αβγό.
Θεωρούσαν καλό να «βουλώσουν» το στόμα τους με αβγό και να το «ξεβουλώσουν» το Πάσχα πάλι με αβγό. Σε ορισμένα χωριά της Κοζάνης διατηρούν το έθιμο για να έχουν πλούσια σοδειά στη βρύζα και το στάρι.
Για την αναβίωση του εθίμου χρειάζονται τρία πράγματα. Ένα βρασμένο και ξεφλουδισμένο αβγό, ένα μακρύ ξύλο (ο πλάστης, που η νοικοκυρά ανοίγει τα φύλλα της πίτας, είναι ιδανικός) και μία κλωστή (σπάγκος) περίπου ένα μέτρο. Το ένα άκρο της κλωστής δένεται στον «πλάστη» ενώ στην άλλη δένεται το αβγό.
Σύμφωνα με το έθιμο όλη η οικογένεια κάθεται σε θέση οκλαδόν γύρω από τον παππού που μένει όρθιος στη μέση του κύκλου. Ο παππούς κουνά σαν εκκρεμές το αβγό μπροστά από τα στόματα μικρών και μεγάλων, που προσπαθούν να πιάσουν, να αρπάξουν, να «χάψουν» το αβγό χωρίς να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους που συνήθως είναι «δεμένα» στο πίσω μέρος του σώματος.
Η διαδικασία του εθίμου είναι διασκεδαστική γιατί δεν είναι εύκολο να πιάσει κάποιος το αβγό. Όποιος το «χάψει» θεωρείται ο τυχερός και εκτός του ότι τρώει το αβγό παίρνει και επί πλέον ένα έπαθλο. Συνήθως – έτσι εγώ θυμούμαι – μια χαλβαδόπιτα. Από εκείνες τις σκληρές του εμπορίου αλλά αρκετά γλυκές.
Αξιοπρόσεκτη στο έθιμο είναι για μια ακόμη φορά η χρήση του αβγού. Σε πολλούς λαούς το αβγό αποτελεί το σύμβολο της ζωής και της δημιουργίας. Από το αβγό αρχίζει μια νέα ζωή.
Σε ορισμένα μέρη της πατρίδα μας, το βράδυ της τελευταίας ημέρας της Αποκριάς κυλούν πάνω στο τραπέζι ένα αβγό ευχόμενοι «όπως κυλάει το αβγό να κυλίσει εύκολα και η Σαρακοστή».
*Η λέξη «χάσκα», προέρχεται από το ρήμα χάσκω = ανοίγω υπερβολικά το στόμα. Στη Βαρταλαιμίδα του αείμνηστου Στ. Σβαρνόπουλου βρίσκουμε και τις λέξεις χαψιές = μπουκιές,, χαύου = τρώω λαίμαργα αλλά και χάφτας = ο εύπιστος και τόχαψιν = πίστεψε, ξεγελάστηκε.
