Στυλιανίδης Δ. Επ. Δ/ντης Ι.Φ.Δ. – Σωτηρόπουλος Θ. Αναπληρωτής Ερευνητής Ι.Φ.Δ. – Ψωμά Πολυξένη Ερευνήτρια Ινστιτούτου Εδαφολογίας Θεσ/νίκης – Χημικός
Το 1962 ο καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Wayne State University των Η.Π.Α. Dr A. Prasad ανακοίνωσε ότι ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητο μικροθρεπτικό στοιχείο για τον άνθρωπο. Μπορεί βέβαια ο ψευδάργυρος ως απαραίτητο μικροθρεπτικό στοιχείο να καθιερώθηκε από τον Prasad το 1962, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τότε ανακαλύφθηκαν και οι θεραπευτικές του ιδιότητες. Οι επουλωτικές αλοιφές με ανθρακικό ψευδάργυρο ήταν γνωστές στους αρχαίους Αιγυπτίους και Έλληνες. Σε βιβλίο του 17ου αιώνα αναφέρεται ότι το οξείδιο του ψευδαργύρου χρησιμοποιείτο για θεραπεία ψυχικών διαταραχών. Σήμερα, σχεδόν καθημερινά δημοσιεύονται εργασίες που αναφέρονται στο ρόλο του ψευδαργύρου ως απαραίτητου στοιχείου για την υγεία των ανθρώπων. Παρ’ όλα αυτά μια σφυγμομέτρηση που έγινε στην Αγγλία το 1984, μεταξύ νοσοκομειακών γιατρών, έδειξε ότι οι περισσότεροι δεν ήξεραν τίποτε το συγκεκριμένο για το σοβαρό ρόλο του ψευδαργύρου στην υγεία των ανθρώπων. Μόλις το Φεβρουάριο του 1986, ένα νοσοκομείο του Λονδίνου απεφάσισε να χορηγήσει πρόσθετο ψευδάργυρο σε ασθενείς που έπασχαν από ανορεξία. Σε ορισμένα νοσοκομεία των Η.Π.Α., χορηγούν, εδώ και αρκετά χρόνια ψευδάργυρο σε ασθενείς με AIDS για να ενισχύσουν το ανοσοποιητικό τους σύστημα. Σήμερα είναι πλέον παραδεκτό ότι ο ψευδάργυρος χρειάζεται σε κάθε κύτταρο των ανθρώπων για την καλή λειτουργία του, την ανάπτυξη του και την αναπαραγωγή του. Η ποσότητα ψευδαργύρου που χρειάζεται ένας ενήλικας την ημέρα είναι πολύ μικρή, μόλις 15 χιλιοστά του γραμμαρίου. Επιπλέον όμως από την κανονική αυτή ποσότητα, χρειάζεται πρόσθετος ψευδάργυρος σε περιπτώσεις σωματικών ή ψυχικών στρες, μολύνσεων, καπνίσματος, κατάχρησης αλκοόλης και άλλα. Έλλειψη ψευδαργύρου σε ανησυχητικό βαθμό, εμφανίζεται γενικά σε ενήλικες. Ο ψευδάργυρος έχει σχέση, με τον μεταβολισμό των νουκλεϊνικων οξέων που είναι τμήματα του DNA, ο βιολογικός ρόλος του οποίου είναι η αποθήκευση, η μετάδοση και η έκφραση γενετικών πληροφοριών. Χωρίς ψευδάργυρο δεν θα υπήρχαν οι λειτουργίες αυτές. Έτσι, η ανεπάρκεια ψευδαργύρου μπορεί να έχει συνέπειες, όχι μόνο στην υγεία και τη ζωή τη δική μας, αλλά και των απογόνων μας.
Ο ψευδάργυρος ως συστατικό 200 και πλέον ενζύμων, επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα, καθώς και τον μεταβολισμό των πρωτεϊνών και των υδατανθράκων. Αν δεν υπάρχει αρκετός ψευδάργυρος στον οργανισμό, τα ένζυμα αυτά αδυνατούν να επιτελέσουν την αποστολή τους, με αποτέλεσμα την εμφάνιση πολλών σοβαρών ανωμαλιών στην υγεία. Όταν ο ψευδάργυρος λαμβάνεται μαζί με συγκεκριμένα αντιοξειδωτικά, μπορεί να καθυστερήσει την εξέλιξη σχετικών με την ηλικία εκφυλιστικών διαδικασιών, ιδίως στους οφθαλμούς (ωχρά κηλίδα).
Η απορρόφηση του ψευδαργύρου που παίρνει ο άνθρωπος από διάφορα τρόφιμα, εξαρτάται τόσο από το είδος των τροφών, όσο και από την επεξεργασία που αυτά έχουν υποστεί.
Η λευκή κρυσταλλική ζάχαρη, δεν έχει ψευδάργυρο, σε αντίθεση προς την κίτρινη που δεν έχει υποστεί την τελική κατεργασία, η οποία έχει σημαντική ποσότητα ψευδαργύρου.
Γενικά τα φυτικά προϊόντα έχουν λιγότερο ψευδάργυρο από τα ζωϊκά. Η χρήση λεμονιού στα λαχανικά αξιοποιεί τον υπάρχοντα ψευδάργυρο. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με το μητρικό γάλα, που περιέχει αρκετή ποσότητα κιτρικού οξέος, πράγμα που δεν συμβαίνει με το γάλα της αγελάδας. Βρέφη που δεν τρέφονται με μητρικό γάλα, εμφανίζουν οριακή ανεπάρκεια ψευδαργύρου, που μπορεί να δημιουργήσει στο μέλλον ανωμαλίες στην υγεία. Ανεπάρκεια ψευδαργύρου μπορεί να προκαλέσουν ορισμένα φάρμακα που έχουν την ιδιότητα να σχηματίζουν σταθερές ενώσεις με τον ψευδάργυρο (πενικιλίνη, αντιϋπερτασικά).
Πηγές ψευδαργύρου
Τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης είναι πλουσιότερα των φυτικής προέλευσης σε ψευδάργυρο.
Τα στρείδια θεωρούνται ως η κυριότερη πηγή ψευδαργύρου.Ωστόσο συνεχής κατανάλωση στρειδιών, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα.Πραγματοποιήθηκαν από το Ινστιτούτο Εδαφολογίας Θεσ/νίκη μετρήσεις σε νωπούς καρπούς (φρούτα) καθώς και σε ακροδρυα και σπόρους. Τα αποτελέσματα παρατίθενται στους πίνακες που ακολουθούν.
Στον πίνακα 1. Φαίνεται πόσο φτωχοί σε ψευδάργυρο είναι οι νωποί καρποί. Από τα ακρόδρυα τα κάστανα έχουν την μικρότερη περιεκτικότητα και τα αμύγδαλα την μεγαλύτερη. Από τους σπόρους ο κουκουναρόσπορος έχει την υψηλότερη περιεκτικότητα, αλλά έχει υψηλή περιεκτικότητα κορεσμένων λιπαρών, γύρω στα 40%. Οι κολοκυθόσποροι, ίσως είναι οι πιο ενδεδειγμένοι γιατί εκτός από ψευδάργυρο, περιέχουν πολλές πρωτεΐνες, σίδηρο και L-αργινίνη. Ο ηλιόσπορος, με υψηλή περιεκτικότητα σε ψευδάργυρο πρέπει να καταναλώνεται με προσοχή, γιατί ταγγίζει γρήγορα λόγω των πολυακόρεστων λιπαρών που περιέχει. Ο λιναρόσπορος δεν περιέχει πολύ υψηλή περιεκτικότητα ψευδαργύρου είναι όμως πλούσιος σε ω-3 λιπαρά. Πρέπει να καταναλώνεται αλεσμένος για να είναι αποτελεσματικός, αλλά σαν αλεσμένος πρέπει να συντηρείται στο ψυγείο και όχι για μακρύ διάστημα. Στη χώρα μας, όπως και σε πολλές άλλες χώρες, υπάρχει έντονο πρόβλημα έλλειψης ψευδάργυρου, σχεδόν σε όλα τα καρποφόρα δένδρα. Η εφαρμογή συχνών ψεκασμών των δένδρων με σκευάσματα ψευδαργύρου θα αυξήσει τα επίπεδα του στα δένδρα και φυσικά και στους καρπούς.
