Το όνομα του έκτου μήνα του Γρηγοριανού (Νέου) ημερολογίου προέρχεται πιθανόν από το λατινικό όνομα της θεάς Ήρας (Juno) στην οποία ήταν αφιερωμένος ο μήνας αυτός.
Σύμφωνα με μία άλλη εκδοχή ο μήνας πήρε την ονομασία του από τον Λεύκιο Ιούνιο Βρούτο, πρώτο ύπατο της Ρώμης, που υπήρξε από τους βασικούς θεμελιωτές της ρωμαϊκής δημοκρατίας.
Κατά το αττικό ημερολόγιο οι Αθηναίοι γιόρταζαν στις αρχές του Ιούνη τα «Πλυντήρια» και τα «Καλλυντήρια». Και οι δύο γιορτές συνδέονταν με τον ετήσιο καθαρισμό του αρχαίου ξόανου της Πολιάδας Αθηνάς στη θάλασσα αλλά και του ναού στον οποίο ήταν στημένο.
Η συνήθεια του πλυσίματος των λατρευτικών αγαλμάτων στη θάλασσα ή στα ποτάμια γινότανε και σε άλλες ελληνικές πόλεις κι αυτό για να απαλλάξουν τα αγάλματα από τη σκόνη που μαζευότανε στη διάρκεια του χρόνου, αλλά και γιατί μολύνονταν από τις μη θεάρεστες πράξεις των ανθρώπων.
Όσο για τα Καλλυντήρια θα πρέπει να ήταν ο καθαρισμός και το συγύρισμα του ναού. Και οι δύο γιορτές διαρκούσαν μόνο μία ημέρα.
Τις τελευταίες ημέρες του Ιούνη που άρχισε ο μήνας των Αθηναίων Σκιροφοριώνας οι Αθηναίοι γιόρταζαν τα «Σκίρα» που ήταν μυστικές τελετές της Ελευσίνας προς τιμή της θεάς Δήμητρας και της κόρης της με σκοπό την τόνωση της καρποφορίας. Με τα «Σκίρα» είχε συνδεθεί και η Σκιράδα Αθηνά ως προστάτιδα της βλάστησης.
Τον ίδιο μήνα γιόρταζαν και οι Σπαρτιάτες τα «Υακίνθια», μια τριήμερη γιορτή προς τιμήν του Απόλλωνα και του Υάκινθου. Οι γιορτές αυτές πραγματοποιούνταν στις Αμύκλες (5 μ.Χ. από τη Σπάρτη), στις όχθες του Ευρώτα.
Στις 21 Ιουνίου, για το Βόρειο Ημισφαίριο, έχουμε το θερινό ηλιοστάσιο, έχουμε δηλαδή τη μεγαλύτερη σε διάρκεια ημέρα του χρόνου με αντίστοιχη μικρότερη νύχτα, ενώ για τον ίδιο μήνα ο ήλιος διανύει το ζώδιο του Καρκίνου.
Ο Ιούνιος έχει πάμπολλες άλλες (τοπικές) ονομασίες, ίσως τις περισσότερες από κάθε άλλο μήνα του χρόνου. Το συνηθέστερο πανελλήνια είναι «Θεριστής». Απαντιέται όμως και με τις ονομασίας «Ερινιαστής» και «Ορνιαστής» ή «Απαρνιαστής» (Κυκλάδες) γιατί το μήνα αυτό γίνεται η τεχνητή γονιμοποίηση (μπόλιασμα) της συκιάς, βάζοντας ανάμεσα στα κλαδιά της τους «Ερινούς» ή «Ορνιούς» τα άγρα δηλαδή, τα αρσενικά σύκα.
Επειδή τέλη του μήνα ανάβονται φωτιές (την παραμονή του Αη-Γιάννη) ο Ιούνιος ονομάζεται ακόμη Φωταριστής, Λαμπαδιστής, Λαμπατέρης (Κέρκυρα), Λαμπροφόρος ή Λαμπροκόπος (Κύπρος), Ριζικάρης (γιατί μαντεύουν, προβλέπουν το ριζικό), Ριγανάς ή Ριγαντάρης ή Ριζογιάννης (από την άφθονη ρίγανη που μαζεύουν στις μέρες του) αλλά και Κληδονιάρης (από τον Κλήδονα).
Μάκης Δημητράκης
