Το όνομα του Φεβρουάριου όπως και όλων των μηνών έχει λατινική προέλευση. Προέρχεται από το ρήμα Februare που σημαίνει καθαρίζω, εξαγνίζω. Ο Φεβρουάριος ήταν από τους Ρωμαίους μήνας αφιερωμένος στο θεό του Άδη Φέβρουο γι’ αυτό και θεωρούνταν μήνας των νεκρών, μήνας του πένθους. Επειδή υπήρχε η πίστη πως οτιδήποτε έχει σχέση με τον θάνατο είναι μολυσμένο επεδίωκαν να τον καθαρίσουν, να τον εξαγνίσουν με διάφορες τελετές. Εξάλλου ο Φεβρουάριος ήταν σύμφωνα με το παλιότερο ρωμαϊκό ημερολόγιο ο τελευταίος μήνας του χρόνου – προστέθηκε στο αρχαίο δεκάμηνο ημερολόγιο γύρω στα 700 π.Χ. από τον Νουμά Πομπίλιο – και οι άνθρωποι σύμφωνα με τις τότε αντιλήψεις, έπρεπε να μπουν στον καινούργιο χρόνο καθαροί και αμόλυντοι.
Τα έθιμα αυτά διατηρήθηκαν και όταν αργότερα έγινε ο Φεβρουάριος ο 2ος κατά τη σειρά μήνας για να γίνει προάγγελος της άνοιξης.
Ο Φεβρουάριος σε αντίθεση με τους άλλους μήνες που έχουν 30 ή 31 ημέρες έχει 28 γι’ αυτό και τον λένε κουτσοφλέβαρο και κάθε 4 χρόνια έχει 29 ημέρες και τότε ο χρόνος θεωρείται δίσεκτος και κακότυχος. Στην αρχή είχε κι αυτός 30 ημέρες αλλά σιγά-σιγά «έχασε» τις δύο ημέρες. Πρώτα «του πήρε» μία ο Ιούλιος Καίσαρας που καθιέρωσε το δικό του ημερολόγιο και αργότερα «του πήρε» άλλη μία ημέρα ο αυτοκράτορας Αύγουστος που την πρόσθεσε στον μήνα που είχε το όνομά του.
Ο Φεβρουάριος είναι ο Ανθεστηρίων των Αρχαίων Αθηναίων που άρχιζε 15 Φεβρουαρίου και τελείωνε 15 Μαρτίου. Τα Ανθεστήρια που γιορτάζονταν αυτόν τον μήνα ήταν από τις σημαντικότερες γιορτές του Διονύσου. Η επίσημη γιορτή ήταν η 12η ημέρα του Ανθεστηρίωνα. Οι εκδηλώσεις όλες άρχιζαν την παραμονή για να γιορτάσουν πρώτα τα Πιθοίγια οπότε άνοιγαν για πρώτη φορά τα πιθάρια με τα καινούργια κρασιά πηγαίνοντας βέβαια το πρώτο κρασί στο ιερό του Διονύσου. Τα Ανθεστήρια συνεχίζονταν με τις χοές – από το πήλινο αγγείο «χουν» = οινοχόη. Η τρίτη και τελευταία ημέρα λεγότανε χύτροι από τις χύτρες ή κατσαρόλες που έβραζαν φαγώσιμους σπόρους για να τους προσφέρουν στους νεκρούς, όπως κάνουμε και σήμερα με τα κόλλυβα.
Στην Ελλάδα ο Φεβρουάριος έχει πολλές λαϊκές ονομασίες που συνήθως σχετίζονται με τη μικρή διάρκειά του. Μικρός, Κουτσός, κουτσοφλέφαβρος, Φλιάρης Γκουζούκης.
Λέγεται και Φλεβάρης από τη συσχέτισή του με τις «φλέβες» δηλαδή τα υπόγεια νερά που τότε αναβλύζουν λόγω των πολλών βροχών. Λέγεται και Κλαδευτής. Οι τρεις πρώτες ημέρες του λέγονται «Συμόγιορτα» λόγω των εορτών του Αϊ-Τρύφωνα, της Υπαπαντής του Χριστού και του Αγίου Συμεών του Θεοδόχου.
Θωμάς Δημητράκης
