Ο όρος «μαθησιακές δυσκολίες» αναφέρεται σε ένα ευρύτατο φάσμα δυσκολιών που ενδέχεται να εντοπίζονται σε οποιαδήποτε έκφανση της γνωστικής λειτουργίας των μαθητών. Συνακόλουθα, οι δυσκολίες αυτές είναι πιθανό να αφορούν την ανάγνωση και κατανόηση όσων έχουν διαβαστεί (Δυσαναγνωσία), τη γραφή με αποκλειστικό σύμπτωμα τη δυσανάγνωστη γραφή (Δυσγραφία), τις κινητικές δεξιότητες (Δυσπραξία), την μαθηματική ικανότητα (Δυσαριθμησία)1 κ.ο.κ. Στην περίπτωση όμως που δύο ή περισσότεροι γνωστικοί τομείς επηρεάζονται από κάποια μαθησιακή διαταραχή τότε, ανάλογα με τους λόγους που συντρέχουν κάθε φορά, το ενδιαφέρον συγκεντρώνεται στη Δυσλεξία, στη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής με ή χωρίς Υπερκινητικότητα καθώς και σε προβλήματα λόγου και συμπεριφοράς. Ωστόσο, τα παραπάνω προβλήματα είναι ανεξάρτητα και άσχετα με τη νοημοσύνη του ατόμου που σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να είναι αρκετά υψηλή. Πιο αναλυτικά, οι δυσκολίες στη μάθηση παρουσιάζουν μία έντονη διαφοροποίηση, με το μαθητή να καταφέρνει τελικά πολύ λιγότερα από αυτά που μπορεί να κάνει.
Αναφορικά με την Αγγλική γλώσσα παρατηρείται πληθώρα φωνολογικών ιδιαιτεροτήτων πράγμα που εξηγείται από το γεγονός ότι οι λέξεις αλλιώς διαβάζονται και αλλιώς γράφονται2. Επιπλέον, λίγο παρακάτω από τα μισά γράμματα του αγγλικού αλφάβητου έχουν διπλή φωνολογική απεικόνιση δηλαδή προφέρονται διαφορετικά σαν μεμονωμένα γράμματα (spelling) και διαφορετικά όταν συναντώνται μέσα σε λέξεις. Το γεγονός αυτό καθιστά ακόμα πιο ευδιάκριτα τα στοιχεία των μαθησιακών δυσκολιών, και ιδιαίτερα της δυσλεξίας, που ο μαθητής αντιμετωπίζει και που αναπόφευκτα μεταφέρει από την μητρική στην ξένη γλώσσα. Ωστόσο, η θετική πλευρά αυτού του ζητήματος είναι ότι μπορεί κάλλιστα να υπάρξει έγκαιρη διάγνωση και πρόληψη των δυσκολιών αυτών με αποτέλεσμα ο μαθητής να προχωρήσει ανεμπόδιστος στην πορεία του προς τη μάθηση χωρίς να βιώνει συνέχεια τα αρνητικά συναισθήματα της αποτυχίας τα οποία θα υπήρχαν σε αντίθετη περίπτωση. Το επόμενο βήμα μετά την εξακρίβωση κάποιας μαθησιακής δυσκολίας αφορά τον τρόπο και τη μέθοδο της διδασκαλίας που είναι απαραίτητο να υιοθετηθεί έτσι ώστε αυτή να απευθύνεται σε μαθητές διαφορετικών ικανοτήτων και αναγκών (mixed ability).
Σύμφωνα με έρευνες όπως επίσης και με ορισμένες διδακτικές προσεγγίσεις, η διδασκαλία η οποία εμπλέκει όλες τις αισθήσεις κατά τη διάρκεια του μαθήματος έχει περισσότερες πιθανότητες να καταστήσει κατανοητή και εύκολα προσβάσιμη τη νέα γνώση και να βοηθήσει τους μαθητές με δυσκολίες να αντιληφθούν και να επεξεργαστούν τις πληροφορίες με τρόπο διαφορετικό και αποτελεσματικό. Άλλωστε υποστηρίζεται ότι όσες περισσότερες αισθήσεις ενεργοποιούνται στη μαθητική διαδικασία τόσο περισσότερο ολοκληρωμένη είναι η γνώση που επιτυγχάνεται. Παράλληλα, οι συμμετοχικές μέθοδοι διδασκαλίας έχοντας ως βασικό σκοπό τη συνεργασία των μαθητών με το δάσκαλο και των μαθητών μεταξύ τους, προάγουν θετικά συναισθήματα και κίνητρα αφού η προσπάθεια για την κατάκτηση της γνώσης καθίσταται σαν μία συλλογική υπόθεση με τον καθηγητή στο ρόλο του βοηθού και καθοδηγητή3. Με αυτό τον τρόπο οι μαθητές με μαθησιακή δυσκολία συμμετέχουν και αυτοί ως ενεργά μέλη κατά τη διεξαγωγή του μαθήματος, χωρίς να τίθενται στο περιθώριο, αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και παίρνουν αποφάσεις για να καταλήξουν σε λογικά συμπεράσματα που οδηγούν στην επίλυση των προβλημάτων. Παρόλα αυτά, η μάθηση είναι τελικά μία ατομική κατάσταση η οποία συμβαίνει στο εσωτερικό του ατόμου σε διαφορετικό χρόνο και για διαφορετικό λόγο. Είναι όμως αναγκαίο να τεθούν τα κατάλληλα θεμέλια έτσι ώστε ο κάθε μαθητής με δυσκολίες μέσα από τη συνεργασία και την αλληλεπίδραση με τους άλλους και το περιβάλλον να αφήνει πίσω του τα εμπόδια.
Κλείνοντας τη σύντομη αυτή αναφορά, η έρευνα έχει αποδείξει ότι οι μαθησιακές δυσκολίες μπορούν να εντοπιστούν με επίμονη παρατήρηση και ανάλυση των δυνατοτήτων των μαθητών. Με την έγκαιρη διάγνωση, η οποία τοποθετείται μετά την ηλικία των έξι χρόνων, και τις κατάλληλες παρεμβάσεις οι δυσκολίες αυτές μπορούν να παραμεριστούν ή να ατονήσουν. Αυτό εξηγείται και από αρκετά παραδείγματα ανθρώπων που έχουν διαπρέψει σε διάφορους τομείς (θεωρητικό, θετικό, τεχνολογικό), που αναδείχθηκαν στην πολιτική σκηνή λόγω της ευφυΐας τους ή που εμπλούτισαν το χώρο της τέχνης με παγκόσμιας φήμης έργα τους ενώ είχαν αντιμετωπίσει κάποια μαθησιακή δυσκολία κατά την παιδική τους ηλικία. Αρκεί μόνο να γνωρίζουμε ότι οι μαθησιακές δυσκολίες διαφέρουν από άτομο σε άτομο με το μαθησιακό και διδακτικό περιβάλλον να παίζει σημαντικό ρόλο στη μετέπειτα πορεία τους.
Ολυμπία Πατινέα
Καθηγήτρια Αγγλικών
Πτυχιούχος Αγγλικής Γλώσσας & Φιλολογίας Α.Π.Θ
olympiapatinea@yahoo.gr
1 Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Παιδιών με Δυσλεξία και Μαθησιακές Δυσκολίες.
2 Π. Κωνσταντινοπούλου. Η Εκμάθηση της Αγγλικής Γλώσσας σε Παιδιά με Δυσλεξία και Άλλες Ειδικές Μαθησιακές Ανάγκες.
3 Συμμετοχικές Μέθοδοι Διδασκαλίας: http://www.unipi.gr/faculty/dghinis/ts/diaf14.pdf
