Δημοσιοποιώ μια ενδιαφέρουσα, νομίζω, επιστολή μου, για τους φιλίστορες Ναουσαίους.
Νάουσα 11 Μαΐου 2015.
Αγαπητή Κυρία Κωστίκα (Σέρρες). Από την έρευνά μου βρίσκω τον Χατζηλαζάρου στη Νάουσα ιδιοκτήτη Εριουργίας με έτος ίδρυσης το 1907. Είναι μεγάλο εργοστάσιο με τα εξής στοιχεία: ιπποδύναμη 300, άτραχτοι 1.080, ύψος παραγωγής (πακέτα) 100.000, αξία παραγωγής 40.000 οθ. λίρες, εργατικό δυναμικό 150. Ο Εργοστασιάρχης εμφανίζεται Θεσσαλονικεύς. Είναι κάτοικος Θεσσαλονίκης, αλλά η καταγωγή του είναι από το χωριό του Βερμίου Κάτω Γραμματικό. Το χωριό αυτό πριν καταληφθεί από τον Αλή πασά ήταν σε μεγάλη ακμή. Από αυτό κατάγεται ο Πατριάρχης Χρύσανθος, πρώην Βεροίας και στη συνέχεια Σερρών. Ως Σερρών ο Χρύσανθος βοήθησε πολλούς Ναουσαίους που κατέφυγαν εκεί ζητώντας προστασία με την καταστροφή της Ναούσης από τους Τούρκους το 1822. Κάποιοι απ’ αυτούς που έμειναν εκεί φέρουν το όνομα Πουλιβάκες.
Με τα αδέλφια Χατζηλαζάρου (τρία αδέλφια και μια αδελφή) η ιστορία επίσης είναι μεγάλη. Ασκούσαν με έδρα το χωριό τους διαμετακομιστικό εμπόριο και ήταν οικονομικά δυνατοί. Με τις απειλές και τις πιέσεις των Τουρκαλβανών στα χρόνια του Αλή Πασά εγκαταλείπουν το χωριό τους και μέσω Έδεσσας, Γουμένιτσας φτάνουν και εγκαθίστανται στις Σέρρες, όπου συνεχίζουν το διαμετακομιστικό εμπόριο. Εμπορεύονταν τα πάντα με Αυστροουγγαρία και Ρωσία. Μετοικούν στη Θεσσαλονίκη και είναι στο τέλος του 19ου αιώνα οι μεγαλύτεροι έμποροι στη Μακεδονία, κάτοχοι και γαιών στη Μακεδονία και τη Θεσσαλία. της οικογένειας οι αδελφοί Φιλώτας και Περικλής, ο και πρόξενος των ΗΠΑ.
Η συμβολή τους στον Μακεδονικό Αγώνα είναι μεγάλη. Το 1912, η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης βρίσκει τον Φιλώτα Χατζηλαζάρου πρόεδρο της Ορθοδόξου Ελληνικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης. Με απόφαση του συμβουλίου της Κοινότητας Θεσσαλονίκης αποφασίζεται να φιλοξενηθεί ο Βασιλεύς Γεώργιος ο Α΄ στο σπίτι του Χατζηλαζάρου. Ο Φ. Χατζηλαζάρου διατηρούσε άριστες φιλικές σχέσεις και με τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, με προτροπή του οποίου μετά τη συνθήκη της Λωζάνης, διέθεσε δωρεάν το αγρόκτημά του στις Σέρρες έκτασης 2.500 στρεμμάτων για την εγκατάσταση των προσφύγων Μικρασιατών. Είναι γνωστό ότι το 52% των Μικρασιατών προσφύγων, 638.253 άτομα, εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία
Ο Χατζηλαζάρου δεν ξέχασε τη Νάουσα, ούτε το χωριό του. Στη Νάουσα ιδρύει την Εριουργία Χατζηλαζάρου και δίνει δουλειά σε 150 εργάτες, στο δε χωριό του, μετά τη γερμανική κατοχή, συνέβαλε στην ανασυγκρότησή του αποστέλλοντας σ’ αυτό από την Αθήνα, όπου πλέον κατοικούσε, ένα φορτηγό αυτοκίνητο αγροτικά εργαλεία.
Κυρία Άννα, αυτά για την εκπλήρωση της υπόσχεσής μου και περιμένω επαλήθευση των πληροφοριών κυρίως από τη μνήμη των κατοίκων των Σερρών. Υπάρχει κάτι που να θυμίζει Χατζηλαζάρου στις Σέρρες;
Με ιδιαίτερη εκτίμηση
Μανώλης Βαλσαμίδης
