-Μια εκατονταετηρίδα λειτουργίας ενός εμβληματικού διδακτηρίου
Έρευνα – επιμέλεια
Μάκης Δημητράκης
Όπως κάθε σχολείο και κάθε διδακτήριο – όπου κι αν βρίσκεται- έχει τη δική του ξεχωριστή ιστορία έτσι και το 3ο Δημοτικό Σχολείο της Βέροιας έχει τη δική του ιστορικότητα και εμβληματική του παρουσία που πιθανόν να είναι άγνωστη σε πολλούς από εμάς που ζούμε σ αυτή την πόλη ακόμη και σε εκείνους που φοίτησαν σ αυτό.
‘Όχι γιατί φοίτησα στο σχολείο αυτό – όπως και οι γονείς μου και τα τρία μου αδέρφια – αλλά γιατί έχοντας πραγματικά την ιδιαιτερότητά του αποφάσισα στο σημερινό αφιέρωμα της στήλης αυτής να αναφερθώ σ αυτό μιας και φέτος συμπληρώθηκε ένας αιώνας λειτουργίας του και πιθανότατα ο φετινός αγιασμός με την έναρξη του σχολικού έτους να είναι ο… τελευταίος στο διδακτήριο αυτό!
Το σκεπτικό και το ιστορικό της ανέγερσης
Στα 1908 – εποχή τουρκοκρατίας-στη Βέροια εγκαινιάσθηκε και άρχισε να λειτουργεί – μετά από πολλές προσπάθειες των χριστιανών κατοίκων – το Ημιγυμνάσιο Αρρένων της Βέροιας (σημερινό Δημαρχείο)!!! Ήταν μια κατάκτηση για τους Βεροιώτες αναλογισμένων πάντα των συνθηκών που επικρατούσαν την περίοδο εκείνη.
Στο διδακτήριο αυτό (σημ. Δημαρχείο) στεγάσθηκαν διαχρονικά το Γυμνάσιο της πόλης και το 1ο Δημοτικό αρχικά και στη συνέχεια και το 2ο Δημοτικό (Μελέτειο).
Το διδακτήριο αυτό (Δημαρχείο) με την αρχιτεκτονική αλλά κυρίως με το μέγεθός του υπήρξε – όπως και σήμερα – πραγματικό στολίδι για τη Βέροια αλλά ταυτόχρονα προκάλεσε τη ζήλεια των Τούρκων οι οποίοι μάλιστα καθ όλη τη διάρκεια ανέγερσης του δεν έκρυβαν την καχυποψία τους ότι στην ανέγερση του βοήθησε το Ελληνικό Κράτος!
Έτσι αμέσως μετά την ανέγερση και λειτουργία του ελληνικού σχολείου οι Τούρκοι θέλησαν να οικοδομήσουν κι αυτοί ένα νέο σχολείο καλύτερο και πιο εντυπωσιακό από αυτό των χριστιανών!
Στη θέση Μασάλ ή Μουσάλα
«Τα πολλά τα κυπαρίσσια»
Επειδή όμως εντός των τειχών της πόλης ή όπως οι σύγχρονοι αποκαλούνε μέσα στον αστικό ιστό δεν βρήκαν ανάλογο χώρο-οικόπεδο έψαξαν και εκτός των τειχών καταλήγοντας τελικά στην τοποθεσία που οι ίδιοι είχαν ονομάσει Μασάλ ή Μουσάλα, θέση κοντά σε μια από τις τρεις μεγάλες πύλες των τειχών την Ευιαστική πύλη ή πύλη της Άννας Κάπου-σου που βρισκόταν στη σημερινή πλατεία Ρακτιβάν – Ωρολογίου στη θέση από όπου αρχίζει η οδός 16ης Οκτωβρίου!!
Η λέξη Μασάλ σημαίνει στην τουρκική γλώσσα τόπος συζητήσεων, διηγήσεων και στον χώρο αυτό μάλιστα οι μωαμεθανοί είχαν κτίσει από το 1650 έναν Μεντρεσέ (ιερατική σχολή) που καταστράφηκε το 1922-23 από πυρκαγιά. Φυσικά στον ίδιο χώρο και για τις ανάγκες του ιεροσπουδαστηρίου τους είχαν κτίσει το Τζαμί του Μεντρεσέ που υπάρχει και σήμερα.
Για τη θέση Μασάλ που οι χριστιανοί ονόμαζαν «τα πολλά τα κυπαρίσσια» (όπου σήμερα το Βήμα του Απόστολου Παύλου) ο Τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή που επισκέφτηκε τη Βέροια το 1668 έγραψε «…Είναι μια από τις ομορφότερες τοποθεσίες της Βέροιας με πλούσια και ποικίλη βλάστηση, με πολλά τρεχούμενα νερά που θυμίζει κήπους της Περσίας…».
Το χρονικό της ανέγερσης
Τα πρώτα οικοδομικά υλικά
Πιθανότατα το 1909, ένα χρόνο δηλαδή μετά τα εγκαίνια του ελληνικού σχολείου (Δημαρχείο), άρχισε η οικοδόμηση του οθωμανικού σχολείου και η εύκολη λύση για τα πρώτα υλικά ανέγερσης ήταν να τα πάρουν από τα τείχη της πόλης και ιδιαίτερα από τον καστρόπυργο της Βασίλισσας Βεργίνας παραπλεύρως από το παλαιό Δικαστικό Μέγαρο!
Ο πύργος αυτός είχε κατασκευαστεί από τον Κράλη Στέφανο Δουσάν στα βυζαντινά χρόνια, περίοδο που την Βέροια είχαν καταλάβει οι Σέρβοι!
Με καταναγκασμό, οι άπιστοι γκιαούρηδες (Έλληνες χριστιανοί) μετέφεραν ογκόλιθους, πέτρες και άλλα υλικά και άρχισε η θεμελίωση του σχολείου που ευτυχώς σταμάτησε στις 16 Οκτωβρίου 1912 με την απελευθέρωση της Βέροιας! Η λεηλασία των ιστορικών μνημείων σταμάτησε αλλά τα υλικά στα θεμέλια του σχολείου αποτελούν μαρτυρία αυτού του γεγονότος.
Τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση οι εργασίες οικοδόμησης σταμάτησαν και συνεχίσθηκαν αργότερα με πιο αργούς ρυθμούς και για οικονομικούς λόγους και επειδή αποφασίσθηκε νέα μελέτη και με νέα υλικά.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1920
Στα μέσα της δεκαετίας του 1920 – ίσως μετά τις πρώτες δημοτικές εκλογές που έγιναν στη Βέροια το 1925 – το σχολείο άρχισε να λειτουργεί με την ονομασία 3ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΕΡΟΙΑΣ!
Ο πατέρας μου, που είχε γεννηθεί το 1918 μου είχε αναφέρει πως πρωτοπήγε σχολείο στο νέο διδακτήριο και πως λίγα χρόνια αργότερα μετά από την εγκατάσταση πολλών προσφυγικών οικογενειών στην ευρύτερη περιοχή της σημερινής πλατείας των Τσερμενίων ιδρύθηκε και λειτούργησε και νέο σχολείο με τον τίτλο 4ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΕΡΟΙΑΣ το οποίο στεγάσθηκε στον πρώτο όροφο του διδακτηρίου!
Το Διδακτήριο
Το πρωινό συσσίτιο
Η κάτοψη του διδακτηρίου έχει σχήμα «Γ» με ένα παράγωνο στην εσωτερική του γωνία, με συμμετρία στις όψεις του και έντονες επιδράσεις του Νεοκλασικισμού και του Μπαρόκ.
Διαθέτει ένα ισόγειο χώρο και δύο ορόφους. Στον δεύτερο όροφο ανέκαθεν στεγαζόταν το 3ο Δημοτικό και το Νηπιαγωγείο. Στον ίδιο όροφο βρισκόταν πάντα το γραφείο του Διευθυντή, το γραφείο των δασκάλων ενώ σε παλαιότερες εποχές στο σημερινό γραφείο του Δ/ντή ήταν το γραφείο του Επιθεωρητή όλων των σχολείων της Ημαθίας!!!
Στον πρώτο όροφο πρωτοστεγάσθηκε το 4ο Δημοτικό. Αργότερα που κτίσθηκε νέο διδακτήριο για το 4ο στην περιοχή του συνοικισμού «Μ. Αλέξανδρος»(κοντά στο Γήπεδο), τη θέση του πήρε το 14ο Δημοτικό Σχολείο Βέροιας που ιδρύθηκε αρκετά χρόνια αργότερα.
Στο ισόγειο του διδακτηρίου υπήρχαν αποθήκες για τα καυσόξυλα και αποθήκες τροφίμων αφού μέχρι το 1960 και ίσως και αργότερα προσφερόταν στους μαθητές πρωινό αποτελούμενο από γάλα, κίτρινο τυρί, βούτυρο και ψωμί!!!
Θυμάμαι πως όλοι οι μαθητές πηγαίναμε στο σχολείο έχοντας στην τσάντα μας ένα μεταλλικό μαστραπά ( κούπα – κύπελο) για το γάλα και αφού ο μάγειρας μας το γέμιζε και μας έδινε και τα άλλα τρόφιμα καθόμασταν στα σκαλοπάτια ή στο πεζούλι που υπήρχε γύρω από τις βρύσες και τρώγαμε ενώ πάντα κάποιος δάσκαλος επόπτευε το …τελετουργικό !!!! Ήταν δύσκολα τα μετακατοχικά χρόνια! Η ανέχεια στο ζενίθ και πολλοί μαθητές προσέρχονταν στο σχολείο νηστικοί!!!! Για το πρωινό φρόντιζε η ΟΥΝΡΑ του ΟΗΕ!!!
Το ισόγειο και … Φυλακές
Για ένα διάστημα και κυρίως μετά τα χρόνια της Κατοχής στο ισόγειο του διδακτηρίου «φιλοξενήθηκε» παράρτημα των φυλακών της Βέροιας που κυρίως στεγαζόταν σε οίκημα που υπήρχε πίσω από το Δικαστικό Μέγαρο της πλατείας Ωρολογίου! Οι γεροντότεροι θυμούνται διάφορα γεγονότα εκείνης της περιόδου και κυρίως μου διηγήθηκαν περιστατικά που νεαροί πλησίαζαν στα παράθυρα της ισόγειας φυλακής και έδιναν τρόφιμα στους κρατούμενους. Το ίδιο χρονικό διάστημα μια αίθουσα του πρώτου ορόφου είχε μετατραπεί σε γραφείο της Αστυνομίας!
Γύρω στα 1954 ένας χώρος στο ισόγειο παραχωρήθηκε στον Προσκοπισμό και σ αυτόν στεγάσθηκε το 4ο Σύστημα Προσκόπων Βεροίας. Αλλά και στη σύγχρονη εποχή χώροι του ισογείου έχουν παραχωρηθεί σε πολιτιστικούς και κοινωνικούς φορείς της πόλης για τις λειτουργικές τους ανάγκες.
Μια … και δύο αυλές αλλά και το «Βήμα»
Από την ίδρυσή του και τη λειτουργία του το Σχολείο είχε μόνο μία αυλή, την «επάνω» όπως την αποκαλούν σήμερα οι μαθητές. Ήταν αρκετά μεγάλη αφού περιλάμβανε και τον χώρο του «Βήματος» που άρχισε να παίρνει τη σημερινή του μορφή γύρω στα 1960 όταν η ευσεβής Όλγα Μιχαηλίδου διέθεσε ένα σεβαστό ποσό για τον εξωραισμό του χώρου, προσφορά για την οποία τιμήθηκε και από το Οικουμενικό Πατριαρχείο αλλά και από την Ακαδημία Αθηνών!! Μέχρι το 1963 στη θέση του «Βήματος» υπήρχαν 7-8 σκαλοπάτια και στην «κορυφή» τους ένα εικονοστάσι που το φρόντιζαν την εποχή που ήμουν μαθητής οι μαθήτριες της Στ΄ τάξης!
Την ίδια περίοδο δεν υπήρχε πρόσβαση για το «Βήμα» από την οδό Μαυρομιχάλη και οι λιγοστοί τότε ξένοι επισκέπτες προσέρχονταν στον χώρο μπαίνοντας από την είσοδο του Σχολείου και διασχίζοντας το προαύλιο του Σχολείου.
Το ρυάκι που κατέληγε στον νερόμυλο
και … άλλες αναμνήσεις
Μέχρι το 1970 τη μοναδική αυλή διέρρεε ένα ρυάκι από τα δυτικά προς τα ανατολικά με ορμητικά νερά. Είχε πλάτος περίπου ένα μέτρο, ήταν τσιμεντένιο και το νερό ερχόταν από την περιοχή «Παπάκια» και κατέληγε εκεί που σήμερα αρχίζει η σκάλα – είσοδος του Σχολείου από την οδό Μαυρομιχάλη.
Το νερό αυτό μέσω μιας καρούτας έθετε σε κίνηση μια τεράστια ξύλινη ρόδα (φτερωτή γνωστή και με την ονομασία τσιάρκι) του νερόμυλου που υπήρχε δίπλα ακριβώς από το Σχολείο. Ακολούθως η κίνηση μεταδιδόταν με ιμάντες μέχρι τις μυλόπετρες και έτσι γινόταν το άλεσμα! Ο μύλος αυτός – του Ηλία Ζάφογλου – βρισκόταν εκεί που σήμερα έχει δημιουργηθεί χώρος στάθμευσης των λεωφορείων με επισκέπτες του «Βήματος». Στον ευρύτερο χώρο του νερόμυλου θυμάμαι «πάρκαραν» τα ζώα που μετέφεραν τα γεννήματα στον μύλο «προς άλεση» καθώς και δύο φορτηγά τα οποία την εποχή εκείνη εκτελούσαν τα δρομολόγια επιβατών και εμπορευμάτων προς Κουμαριά το ένα και Λευκόπετρα (Ίσβορος) και Μικρή Σάντα το άλλο που είχε οδηγό – ιδιοκτήτη έναν εύχαρι τύπο τον Άλκη Γραμματικόπουλο!
Η διάνοιξη του οδού Μάρκου Μπότσαρη
και η δεύτερη αυλή
Μέχρι το 1970 η οδός Μ. Μπότσαρη «σταματούσε» στο τζαμί του Μεντρεσέ. Ο δρόμος προς τις γειτονιές Τσερμέν και Πασα-Κιόσκι «περνούσε» δίπλα από το διδακτήριο και συνέχιζε μέσω των οδών Απ. Παύλου και Ναούσης. Μετά τη διάνοιξη του δρόμου παραχωρήθηκε στο Σχολείο η δεύτερη αυλή, η «κάτω» όπως ονομάζεται με ταυτόχρονη παραχώρηση της μισής πάνω αυλής στην Μητρόπολη!!
Λίγο αργότερα και για ένα σχετικά μικρό χρονικό διάστημα στην οδό Απ. Παύλου αλλά και σε άλλους δρόμους της περιοχής γινόταν και το δεύτερο παζάρι της Βέροιας!
Διευθυντές και δάσκαλοι
Θεανώ Ζωγιοπούλου
Στην εκατονταετηρίδα «ζωής» που συμπληρώθηκε μια πλειάδα εκπαιδευτικών δίδαξε στο Σχολείο (3ο & 4ο & 14ο ). Κάποιοι από αυτούς για μικρό χρονικό διάστημα και κάποιοι άλλοι για σειρά ετών. Μου είναι πολύ δύσκολο να αναφέρω όλους όσους υπηρέτησαν στα Σχολεία αυτά γι αυτό θα αρκεστώ σε όσους μπόρεσα να … βρω, ζητώντας την επιείκεια όσων δεν αναφέρονται.
Πρώτη και ΜΟΝΑΔΙΚΗ η Νηπιαγωγός ΘΕΑΝΩ ΖΩΓΙΟΠΟΥΛΟΥ. Υπηρέτησε όλη την επαγγελματική της καριέρα (35 χρόνια) στο 3ο Νηπιαγωγείο και προσωπικά νιώθω και σήμερα περήφανος που υπήρξα κι εγώ μαθητής της!
Η μεγάλη αυτή Παιδαγωγός αλλά και ευεργέτισσα της Βέροιας αφιέρωσε τη ζωή της στα παιδιά και όχι μόνο και οι Βεροιώτες την θυμούνται με δικαιολογημένη νοσταλγία!
Υπηρέτησαν την ίδια περίοδο με τη Θεανώ οι δάσκαλοι Κ. Φλέγκας, Αν. Σαββόπουλος, Βασιλ. Λιακόπουλος, Ελισάβετ Τζίκα, Πολυξένη Καραλή, Κασσιανή, Νίκος Γιανναράκης, Ιορδάνης Κουικόγλου (υπήρξε και τοπικός έφορος του Προσκοπισμού), Χαρ. Καραλής (μετέπειτα Επιθεωρητής), Γούναρης και στα νεότερα χρόνια Βασ. Φουρλίγκας, Δ. Αηδόνης, Α. Βράκας, Κουκουλίδης, Μίλ. Σιδηρόπουλος, Ηλ. Γκέκας, Ι. Αποστολίδης, Ν. Κουρουζίδης, Γιάννης Αθανασιάδης, Μιχάλης Αδαλόγλου, Γιαλαμάς, Χαρ. Γκόγκας, Πελοπίδας Τριανταφυλλίδης, Γιάννης Μαντρατζής, Κουτσαντώνης, Κων. Αθανασιάδης, Δημ. Μαζίνης, Υπ. Πετανίδης. Σωτ. Κάσσος ,Βασ. Μποροδήμος, Βακουφάρης, Δημ. Γραμματικόπουλος, Κων. Παπαδόπουλος, Βασ Γκατζούλης, Βασ.Βλαχόπουλος, Νίκος Μπάγιος, Γιάννης Λαφαζάνης, Αθ. Αποστόλου, Κατηκαρίδης, Κυρ. Αθανασιάσης και οι δασκάλες Αγάπη Κάτσιου, Ευθαλία Παπαλαζαρίδου, Παρασκευή Γούναρη, Ευαγγελία Αιβάζογλου, Κουρκούτα, Μαρία Λιόλιου, Πανωραία Τριανταφυλλίδου, Αικ. Ματσούκα , Ρένα Γιαννάκη, Νούλα Μαραντίδου, Περ. Γιουβάνου, Ελένη Καρέτσα, Δέσποινα Τελάλογλου (νυν Πρόεδρος της Φιλόπτωχου Αδελφότητας Βέροιας), Κατερίνα Παπαγεωργίου (σημερινή Επόπτρια Ποιότητας Εκπαίδευσης Ημαθίας), Γεωργία Τριανταφυλλίδου, Ελένη Γεγιτσίδου και Αρίστη Κουκουρίκου (υπηρετεί σήμερα στη Νήσο Ίμβρο).
Σχολικό έτος 2026 -27
Έγινε φέτος ο τελευταίος
αγιασμός
της εκατονταετηρίδας
στο εμβληματικό διδακτήριο;
Φέτος με τη συμπλήρωση ενός αιώνα λειτουργίας του 3ου Δημοτικού Σχολείου αποφάσισα για συναισθηματικούς λόγους να παρακολουθήσω την τελετή του αγιασμού με την ευκαιρία της έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς.
Σκέφτηκα πως μετά την απόφαση – ανταλλαγής του ιδιοκτησιακού καθεστώτος του ιστορικού αυτού διδακτηρίου και την αλλαγή χρήσης του – που πάρθηκε μεταξύ Ιεράς Μητρόπολης και Δήμου Βέροιας ο φετινός αγιασμός ίσως είναι και ο τελευταίος που πραγματοποιήθηκε σε ένα σχολείο στο οποίο φοίτησαν πολλά – πολλά Βεροιωτόπουλα!!!!
