Έρευνα – επιμέλεια: Μάκης Δημητράκης
Το όραμα για λευτεριά που οραματίζονταν οι Βεροιώτες όπως και οι άλλοι Βορειοελλαδίτες έγινε πραγματικότητα κατά τη διάρκεια του Ά Βαλκανικού Πολέμου.
Στις 3 Οκτωβρίου 1912 τα σύνορα «έσπασαν» και ο Ελληνικός Στρατός ξεχύθηκε στους ανοιχτούς ορίζοντες της Μακεδονικής γης και όλα έδειχναν ότι δεν θα αργούσε το «Ελληνικό» να έρθει και στη Βέροια!
Οι Τούρκοι κάτοικοι της πόλης μας και ιδιαίτερα οι προύχοντες πανικοβλήθηκαν γιατί φοβήθηκαν ότι κινδυνεύει η ζωή τους. Μάζεψαν όσα πράγματα μπορούσαν και ετοιμάστηκαν να καταφύγουν με το τρένο στη Θεσσαλονίκη. Μεσολάβησε όμως ο Μητροπολίτης Καλλίνικος Δεληκάνης και σε συνεννόηση με τον Τούρκο Δήμαρχο Χαλήλ Αλή Βέη αποφασίστηκε να καλύψει η μια εθνότητα την άλλη από άποψη ασφάλειας της ζωής και της περιουσίας όλων!
16 Οκτωβρίου 1912 – η Μεγάλη Ημέρα
Ήταν 8 το πρωί της 16ης Οκτωβρίου, ημέρα Τρίτη, όταν μπήκε στην πόλη ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός. Ήταν ο ίλαρχος Πέτρος Μάνος επικεφαλής της 4ης Μεραρχίας!
Οι Έλληνες παραληρούσαν από χαρά! Έκλαιγαν και έψαλλαν το « Χριστός Ανέστη»!
Μεγάλο μέρος του πληθυσμού της πόλης ξεχύθηκε στους δρόμους για να υποδεχθούν τους Απελευθερωτές!
Στην πλατεία Ωρολογίου Έλληνες , Τούρκοι και Εβραίοι μαζί υποδέχθηκαν τον Ελευθερωτή Ελληνικό Στρατό !
Μετά την είσοδο του « Ελληνικού»
Οι καμπάνες χτυπούσαν χαρμόσυνα και από τα μπαλκόνια και τα παράθυρα των σπιτιών οι Βεροιωτοπούλες έραιναν τους στρατιώτες με λουλούδια , ρύζι και κουφέτα ενώ κάποιοι Βεροιώτες πλησίαζαν τα άλογα των καβαλάρηδων και τα φιλούσαν!
Στις 3 η ώρα μετά το μεσημέρι στον Ναό του Αγίου Αντωνίου τελέστηκε δοξολογία παρουσία των τοπικών αρχών και πλήθους κόσμου.
Πολλοί από τους στρατιώτες ήταν ανυπόμονοι να μάθουν αν υπήρχε φαγί και κρασί και αν στην πόλη υπήρχαν μαγαζιά που πουλάνε ρούχα.
Τα βεροιώτικα σπίτια άνοιξαν διάπλατα τις πόρτες τους. Τα βαρέλια με το κρασί ανοίχτηκαν και στους φούρνους των μαχαλάδων και στις κουζίνες των σπιτιών έψηναν ψωμιά και φαγητά καθώς υπήρχαν πολλοί στρατιώτες που ήταν νηστικοί αρκετές ημέρες!
Μόλις άνοιξε η αγορά οι στρατιώτες «ρίχτηκαν» στα μαγαζιά ενώ μεγάλος συνωστισμός παρατηρήθηκε στα κουρεία!
Το βράδυ της ιστορικής εκείνης ημέρας η πόλη από τη μια ως την άλλη άκρη γιόρταζε! Τα καφενεία μεταβλήθηκαν σε νυκτερινά κέντρα γλεντιού και διασκέδασης!
Τις επόμενες ημέρες
Από το ημερολόγιο του Γιώργου Παρασκευόπουλου που συμμετείχε στις επιχειρήσεις πληροφορούμαστε ότι το διήμερο 16 και 17 Οκτωβρίου η Βέροια φιλοξένησε 60 χιλιάδες στρατιώτες πολλοί από τους οποίους εκμεταλλευόμενοι τις ηλιόλουστες ημέρες βρήκαν την ευκαιρία να αλλάξουν «ασπρόρουχα» και να μπουγαδιάσουν τα λερωμένα αφού καθαρά νερά έρρεαν σε όλη την πόλη!
Κάποιοι άλλοι ξαπλωμένοι στα χορτάρια βρήκαν την ευκαιρία να «γράψουν» στα σπίτια τους.
Τα καζάνια για το μαγείρεμα έφτασαν μετά από δύο ημέρες και στήθηκαν στο προαύλιο του ναού του Αγίου Αντωνίου.
Το πρώτο τμήμα του στρατού που μπήκε στην πόλη αριθμούσε περί τους 6000 άντρες οι περισσότεροι από τους οποίους «φιλοξενήθηκαν» σε εκκλησίες και τζαμιά ενώ το κτήριο του σημερινού Δημαρχείου μετατράπηκε σε νοσοκομείο για την περίθαλψη τραυματιών για τη σίτιση των οποίων φρόντισε η Φιλόπτωχος Αδελφότης της πόλης!!
Στις 21 Οκτωβρίου, ημέρα Κυριακή, στην εκκλησία του Πολιούχου μας τελέστηκε Θεία Λειτουργία στην οποία πρωτοστάτησε ο Μητροπολίτης Αθηνών Θεόκλητος ο Α ΄που ήρθε στη Βέροια να συνεορτάσει με την ηγεσία του στρατού και τους κατοίκους της πόλης την απελευθέρωσή της!!
Ο Βασιλιάς Γεώργιος και ο Διάδοχος Κωνσταντίνος
Στις 18 Οκτωβρίου έφτασε στην πόλη ο Βασιλιάς Γεώργιος ο Α ΄και κατέλυσε στο σπίτι του Αναστάσιου Καμπίτογλου (γωνία Βενιζέλου και Μαλακούση) και παρέμεινε στη Βέροια μέχρι την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Ο Διάδοχος Κωνσταντίνος έμεινε στο σπίτι του Γιάγκου Σακελλαρίδη (κοντά στην εκκλησία του Αη – Γιάννη) και οι επιτελείς αξιωματικοί στο σπίτι του γιατρού Στέργιου Μάρκου!
Στον «Πύργο του Ωρολογίου» υψώθηκε λευκή σημαία και λίγο αργότερα μπροστά στο Δημαρχείο (γωνία Κεντρικής και Περικλέους – οικία τότε του μετέπειτα Δημάρχου της Βέροιας Αναστασίου Καρατζόγλου) μίλησε με σπαστά ελληνικά ο δήμαρχος Χαλήλ Αλή Βέη και εκ μέρους των κατοίκων της πόλης ο γιατρός Νικόλαος Αντωνιάδης!
Η Ευθυμία Μουταφτσή – Κούρτη, ο γιος της Ευάγγελος Κούρτης και μια ιστορική αφήγηση
Ο συμπολίτης μας Ευάγγελος Κούρτης, γεννημένος στα μέσα της δεκαετίας του 1920, μπαξεβάνης στο επάγγελμα, υπήρξε ένας Βεροιώτης «ανήσυχος» που του άρεσε να ρωτάει, να ακούει αλλά και να αποτυπώνει στη μνήμη του και όχι μόνο όσα γεγονότα τον εντυπωσίαζαν. Γράφει λοιπόν ο συμπαθής συμπολίτης μας για ένα συμβάν που έλαβε χώρα λίγες ημέρες μετά την είσοδο του «Ελληνικού» στη Βέροια.
«… οι χαμηλοβλεπούσες Βεργιωτοπούλες που ως τότε ο ήλιος δεν τις είχε δει και δεν τις είχε περάσει από το νου ότι θα τις επιτρεπόταν να κοιτούν ελεύθερα άντρες, τώρα στέκονταν να κοιτούν ελεύθερα άγνωστους άντρες, στέκονταν και με θαμπωμένα από συγκίνηση μάτια περιεργάζονταν τους ήρωες. Αυτοί δεν ήταν συνηθισμένοι άντρες! Ήταν ζωντανά αγάλματα! Ήταν Αηγιώργηδες και Αηδημήτρηδες που είχαν κατεβεί από τις εικόνες των εκκλησιών και περπατούσαν καμαρωτοί στα καλντερίμια της Βέροιας…»
Και συνεχίζει «… μια ημέρα μετά την είσοδο του στρατού στην πόλη τρεις γειτονοπούλες από τη γειτονιά των Αγίων Αναργύρων είχαν πάρει το δρόμο για την αγορά, τη σημερινή οδό Μ. Αλεξάνδρου. Όταν είχαν φτάσει κοντά στην εκκλησία του Σωτήρος είδαν από μακριά μια μικρή ομάδα αξιωματικών – έτσι τους φάνηκε – να τις πλησιάζει και όταν ήρθαν κοντά τους ο πιο μεγάλος τις ρώτησε « Εσείς τι είσθε? Ελληνίδες ή Τούρκισσες?» και η απάντησή τους, που βγήκε σχεδόν αυτόματα από τα στόματα και των τριών κοριτσιών που λες και περίμεναν το συναπάντημα και το ερώτημα ήταν, « Ελληνίς, Μακεδονίς, Ορθόδοξος Χριστιανή»!!
Αρκετά χρόνια αργότερα μία από τις τρεις αυτές Βεργιωτοπούλες που τότε ήταν 13 χρονών κοπελίτσα, παντρεμένη και μάνα πια, η Ευθυμία Μουταφτσή – Κούρτη εξιστορούσε το συμβάν στην οικογένειά της χωρίς να κρύβει τη συγκίνησή της αλλά και την περηφάνεια της γιατί όπως είχαν μάθει από άλλους αξιωματικούς που ακολουθούσαν τον πρώτο που τους ρώτησε αυτός ήταν ο ίδιος ο Βασιλιάς Γεώργιος που εκείνη την ημέρα αλλά και εκείνη την ώρα έκανε βόλτα στους δρόμους της Βέροιας!!
Η Ευθυμία Μουταφτσή – Κούρτη δεν ζει πια, όμως το συμβάν που στάθηκε σταθμός στη ζωή της έμεινε ολοζώντανο στη μνήμη του γιου της Ευάγγελου Κούρτη – που επίσης δεν βρίσκεται πια ανάμεσά μας – ο οποίος το αφηγήθηκε κάποια ημέρα στο κατάστημα του φίλου του Αδάμ Ιωσηφίδη παρουσία και του κοινού φίλου τους Θωμά Γαβριηλίδη (ιστορικού ερευνητή – συγγραφέα) ο οποίος και το αναφέρει στο έργο του «Προσκύνημα στα ιερά της Θεοσώστου πόλεως Βεροίας» και το οποίο ξαναθυμήθηκε ο εγγονός της Ευθυμίας Μουταφτσή – Κούρτη Βασίλειος Κούρτης (καθηγητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης) σε επικοινωνία που είχα μαζί του πριν λίγες ημέρες.
Και ο συμπαθής συμπολίτης μας Ευάγγελος Κούρτης τελείωσε την αφήγησή του ως εξής «Ελληνίδες Μακεδονίδες Ορθόδοξες Χριστιανές ήταν και οι μανάδες όλων των Μακεδόνων. Μάρτυρας μία από τις μυριάδες, η ψυχή της Ευθυμίας Μουταφτσή – Κούρτη! Αιώνια ας είναι η μνήμη της !!!»
