Του Ηλία Τσιαμήτρου
«Άγριος τόπος!
Ιερός και συνάμα μαγεμένος
Κάτω η φθίνουσα σελήνη,
Κυνηγημένη από
μια γυναίκα,
Που σπάραζε μοιρολογώντας
Τον εραστή και δαίμονά της»[1]
Σ’ εκείνο τον άγριο τόπο που ονειρεύτηκε ο Εγγλέζος ποιητής, καπνίζοντας μια πίπα με πεντακάθαρο όπιο της Καντώνας, ο άνθρωπος εξημέρωσε για πρώτη φορά το άλογο. Χιλιάδες χρόνια αργότερα, καβαλάρηδες πάνω στα γρήγορα και ανθεκτικά άτια της Φεργκάνα[2], που ο θρύλος λέει πως ίδρωναν αίμα, κατέκτησαν ολόκληρη σχεδόν την οικουμένη. Επικεφαλής εκείνης της έφιππης καταιγίδας ήταν ο Μογγόλος αρχηγός Τζένγκις Χαν ο επονομαζόμενος και «λύκος της στέπας».
Αυτόν τον τόπο, τον ιερό και συνάμα μαγεμένο, τον χάραζε για δυο χιλιάδες χρόνια ο δρόμος του μεταξιού, το μεγαλύτερο εμπορικό δίκτυο της εποχής. Πόλεις μυθικές σαν τη Σαμαρκάνδη, την Τασκένδη, τη Μπουχάρα, την Κασγκάρ και την Προύσα άνθισαν στα χνάρια αυτής της εμπορικής λεωφόρου. Λέγεται πως τον ενδέκατο αιώνα μ.Χ. η πρωτεύουσα των Σελτζούκων, η Μερβ, είχε πεντακόσιες χιλιάδες ψυχές• δέκα φορές περισσότερες από το Παρίσι και εικοσιπέντε φορές περισσότερες από το Λονδίνο της εποχής.
Οι Μογγόλοι ήταν ένας από τους λαούς που ζούσαν στις περιοχές που διέσχιζε ο δρόμος του μεταξιού. Ήταν ένας λαός νομαδικός, σκληρός κι ετοιμοπόλεμος, χωρισμένος σε δεκάδες φυλές που μάχονταν αδιάκοπα μεταξύ τους. Οι θρύλοι τους έλεγαν πως γεννήθηκαν από τη συνεύρεση ενός υπερφυσικού μπλε λύκου κι ενός κόκκινου ελαφιού σ’ ένα δάσος δίπλα σε μια λίμνη. Ήταν σαμανιστές και πίστευαν πως ο Κόσμος δημιουργήθηκε και κυβερνιέται απ’ τον αιώνιο γαλάζιο ουρανό που κάθεται πάνω στα ατέλειωτα, ανεμοδαρμένα λιβάδια της στέπας.
Σε ‘κείνα τα απέραντα λιβάδια, η Χοελούν, μια νεόνυμφη πριγκίπισσα της μογγολικής φυλής Ολχουνούτ, γνωστής για την ομορφιά των γυναικών της, ταξίδευε πάνω σε ένα κάρο που το έσερναν αργοκίνητα βόδια. Πλάι της, καβάλα σ’ ένα δυνατό πουλάρι, ίππευε ο άντρας της ο Τσιλεντού, πρίγκιπας διάδοχος της φυλής των Μερκίντ. Ήταν και οι δύο μόλις δεκάξι χρόνων και είχαν προορισμό τα εδάφη των Μερκίντ όπου θα έστηναν το σπιτικό τους. Στη μέση της διαδρομής, δέχτηκαν την επίθεση κυνηγών απ’ τη φυλή των Μποριτζίν. Αρχηγός τους ήταν ο Γιεσουγκέι, που αμέσως θαμπώθηκε από την ομορφιά της Χοελούν. Μήτε που νοιάστηκαν να κυνηγήσουν τον Τσιλεντού ο οποίος το έσκασε τρομαγμένος πάνω στο γρήγορο άτι του. Άρπαξαν την πριγκίπισσα και τράβηξαν ντογρού για τα μέρη τους.
Μ’ αυτό τον τρόπο η όμορφη Χοελούν βρέθηκε εξ ανάγκης σύζυγος του Γιεσουγκέι που είχε ήδη άλλη μία σύζυγο. Μετά από μήνες, ξένη ανάμεσα σε ξένους και νύφη χωρίς τη θέλησή της, την άνοιξη του 1162 μ.Χ. η Χοελούν γέννησε σε μέρος όμορφο και δυσπρόσιτο πλάι στον ποταμό Ονόν τον γιο του απαγωγέα της. Το αγόρι γεννήθηκε όπως λέει ο θρύλος, κρατώντας στο δεξί του χέρι έναν θρόμβο αίματος. Οι σοφοί της φυλής συμφώνησαν πως αυτό ήταν ένα θεϊκό σημάδι, αλλά δεν ήξεραν να πουν αν ήταν για καλό ή για κακό. Ο πατέρας του παιδιού έλειπε όταν γεννήθηκε. Μόλις επέστρεψε, έδωσε στο νεογέννητο γιο του το όνομα ενός Τάταρου πρίγκιπα τον οποίο είχε σκοτώσει στη μάχη την προηγούμενη μέρα. Το αγόρι ονομάστηκε Τεμουτζίν.
Ο πόθος του Γιεσουγκέι για τη Χοελούν υπήρξε τόσο επίμονος, ώστε, όταν πέθανε δηλητηριασμένος οκτώ χρόνια αργότερα, ο Τεμουτζίν μετρούσε αλλά τέσσερα αμφιθαλή αδέρφια, τρία αγόρια και ένα κορίτσι. Είχε επίσης και δύο ετεροθαλείς αδερφούς. Καθώς οι μογγολικές φυλές δεν φημίζονταν για την ευσπλαχνία τους, η χήρα και τα επτά ορφανά αφέθηκαν στην τύχη τους. Με κάποιον θαυμαστό τρόπο η οικογένεια κατάφερε να επιβιώσει τρώγοντας μέχρι και ψοφίμια. Στα δεκατρία του, ο Τεμουτζίν σκότωσε σε ενέδρα τον ετεροθαλή αδερφό του, τον Μπέχτερ. Πέρασε κατόπιν πολλά βάσανα, κι έμεινε για χρόνια σκλάβος μιας αντίπαλης φυλής, των Ταϊτσιούντ. Δραπέτευσε μια νύχτα επεισοδιακά και στα δεκαεννέα παντρεύτηκε μια καλή κοπέλα τη Μπόρτε. Τότε ήταν που αποφάσισε πως οι μάχες είχαν τελειώσει γι’ αυτόν και στο μέλλον θα ζούσε μια ήσυχη και ειρηνική ζωή κοντά στους δικούς του ανθρώπους.
Αν αυτό είχε συμβεί, δεν θα είχε υπάρξει ο θρύλος του Τζένγκις Χαν, τα μογγολικά άλογα ποτέ δεν θα πατούσαν αλμυρό νερό και σαράντα εκατομμύρια άνθρωποι θα είχαν γλιτώσει το κεφάλι τους. Όμως, η μοίρα είχε άλλα σχέδια. Είκοσι ολόκληρα χρόνια μετά την απαγωγή της Χοελούν, οι Μερκίντ αποφάσισαν να εκδικηθούν. Νύχτα ρίχτηκαν στις γιούρτες[3] των ανθρώπων του Τεμουτζίν. Αυτός γλίτωσε το λεπίδι, όμως άρπαξαν τη Μπόρτε και χάθηκαν στο σκοτάδι. Η ειρηνική ζωή έμελλε να τερματιστεί βίαια για τον Τεμουτζίν. Με ραγισμένη την καρδιά, όπως μας λέει η «μυστική ιστορία των Μογγόλων»[4] ανέβηκε στο βουνό για να προσευχηθεί. Όταν κατέβηκε από εκεί, γνώριζε πια πως μονάχα ενώνοντας τις μογγολικές φυλές θα σταματούσε αυτός ο φαύλος κύκλος της βίας και του αίματος.
Έπρεπε όμως πρώτα να ελευθερώσει τη Μπόρτε. Στις όχθες του ποταμού Ονόν, όπου είχε γεννηθεί, μάζεψε ο Τεμουτζίν τον πρώτο μικρό στρατό του. Κάλπασαν έπειτα προς τη λίμνη Βαϊκάλη την περιοχή των Μερκίντ. Νύχτα αφέγγαρη και συννεφιασμένη έπεσαν σαν τους γύπες στο στρατόπεδό τους. «Αφήσαμε άδεια τα στήθη τους. Αφήσαμε άδεια τα κρεβάτια τους. Και σφάξαμε τους άντρες και τους απογόνους τους. Και αρπάξαμε τις γυναίκες τους. Και όσοι απόμειναν, σκόρπισαν μέσα στη νύχτα». Μ’ αυτά τα λόγια λέγεται πως περιέγραψε ο ίδιος ο Τεμουτζίν εκείνη την επιδρομή.
Έτσι πήρε πίσω ο Τεμουτζίν τη γυναίκα του τη Μπόρτε. Την είχαν ήδη παντρέψει οι Μερκίντ με ένα γέρο πολεμιστή και είχε ένα παιδί τον Τζότσι, που αν και αμφιβόλου πατρότητας, ο Τεμουτζίν το υιοθέτησε με προθυμία και αργότερα το διόρισε στρατηγό στον στρατό του. Όταν όμως ήρθε η ώρα, ο Τζότσι εξαιρέθηκε από τη γραμμή διαδοχής του Τεμουτζίν.
Μετά από ‘κείνη τη νύχτα, επί πολλά χρόνια ο αγώνας του Τεμουτζίν ήταν να ενώσει κάτω από το σκήπτρο του με το καλό ή με το άγριο όλες τις μογγολικές φυλές. Όταν το κατάφερε, συγκάλεσε τη μεγάλη συνέλευση όλων των πολεμάρχων πλάι στον ποταμό Ονόν, στη σκιά του ιερού βουνού Μπουρκάν Χαλντούν. Εκεί ανακηρύχθηκε μεγάλος Χάνος και πήρε το όνομα Τζένγκις Χαν. Ο μικρός Τεμουτζίν ήταν πλέον έτοιμος με το καινούριο του όνομα, τις ορδές των σκληρών καβαλάρηδων της στέπας, και το στρατηγικό μυαλό του, να αιματοκυλήσει ολόκληρη την Οικουμένη. Διέθετε επίσης την πολιτική ευφυΐα και το οργανωτικό πνεύμα, ώστε να κυβερνήσει κατόπιν με δικαιοσύνη, ανεξιθρησκεία και αξιοκρατία, τη μεγαλύτερη χερσαία αυτοκρατορία που γνώρισε ποτέ αυτός ο πλανήτης. Αλλά αυτό, είναι μια άλλη ιστορία.
[1]: Στίχοι από το ποίημα «Κουμπλάι Χαν» του Σάμιουελ Τέηλορ Κόλριτζ. Μετάφραση Τάκης Π. Πιερράκος
[2]: Σημερινό Τατζικιστάν
[3]: Η τυπική μογγολική σκηνή-κατοικία
[4]: Το παλαιότερο ιστορικό κείμενο στη γλώσσα των Μογγόλων γραμμένο λίγο μετά το θάνατο του Τζένγκις Χαν
