Στην κατάμεστη αίθουσα της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Βέροιας και στο πλαίσιο των εκδηλώσεων των ΛΒ´ Παυλείων, πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Δευτέρας(09/6/2026) μια ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα και υψηλού επιστημονικού επιπέδου εκδήλωση με αφορμή την παρουσίαση του νέου βιβλίου της Μαρίας-Άννας Ιωσηφίδου, Διδάκτορος Νομικής, Νομικού και Αρχαιολόγου, Administrative & Research Officer της Νομικής Σχολής του UNIC Athens.
Το βιβλίο, με τίτλο «Επιστροφή αρχαιοτήτων στις χώρες προέλευσής τους – Κατά το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη και αναδεικνύει κρίσιμα ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς, διεθνούς δικαίου και προστασίας των αρχαιολογικών θησαυρών.
Σημαντικοί φορείς συνδιοργάνωσαν την εκδήλωση
Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από πέντε φορείς: τη Νομική Βιβλιοθήκη, την Ιερά Μητρόπολη Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας, τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Λευκωσίας (UNIC Athens), τον Δικηγορικό Σύλλογο Βέροιας και τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας — μια ευρεία «συμμαχία» που αντικατοπτρίζει τη σπουδαιότητα του θέματος και του πονήματος. Τον συντονισμό ανέλαβε η Ασπασία Τασιοπούλου, υπεύθυνη επικοινωνίας της Δημόσιας Βιβλιοθήκης, ενώ με ζωντανή μουσική «έντυσε» την εκδήλωση ο πιανίστας Παύλος Έλληνας.
Οι χαιρετισμοί: Από τη θεολογία στο δίκαιο
Χαιρετισμούς απηύθυναν ο Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας Παντελεήμων, η Πρόεδρος της Εφορείας της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Βέροιας και δικηγόρος Κατερίνα Σίμπου, ο αντιπρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Βέροιας Νίκος Παπαγιάννης και η Καθηγήτρια και Διευθύντρια της Νομικής Σχολής UNIC Athens Ειρήνη Σταματούδη.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε ο χαιρετισμός του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Παντελεήμονα, ο οποίος ξεκίνησε με μια συγκινητική αναφορά: λίγες μέρες πριν από την εκδήλωση είχε λάβει έκδοση του Μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτης κ. Θεολόγου, που τεκμηριώνει τον πολυετή αγώνα για την επιστροφή εκκλησιαστικών κειμηλίων και χειρογράφων που κλάπηκαν από βουλγαρικά κομιτάτα τον προηγούμενο αιώνα και σήμερα βρίσκονται στο Ιστορικό Μουσείο Σόφιας.
Στη συνέχεια ο Σεβασμιότατος διατύπωσε μια σειρά από ερωτήματα που έδωσαν ηθικό και φιλοσοφικό βάθος στην εκδήλωση: σε ποιον ανήκει η ιστορία — σ’ αυτούς που τη δημιούργησαν ή σ’ αυτούς που απέκτησαν τη δύναμη να την κατέχουν; Πόσο νόμιμη είναι μια άδεια ανασκαφής ή εξαγωγής αρχαιοτήτων όταν χορηγείται από μια κατοχική δύναμη; Και πόσο έγκυρη η μεταβίβαση κυριότητας ενός μνημείου, όταν ο αυτόχθων πληθυσμός δεν έχει ούτε φωνή ούτε δικαίωμα να προστατεύσει την κληρονομιά του;
Με χαρακτηριστικό ρητορικό παράδειγμα, ο Μητροπολίτης ρώτησε τι θα γινόταν αν τμήματα του Στόουνχετζ περιέρχονταν, υπό συνθήκες πολέμου, σε ξένη χώρα — για να φωτίσει την αντίφαση που υπάρχει στη στάση χωρών που κρατούν ξένους θησαυρούς επικαλούμενες την «ασφαλή φύλαξη» και την «οικουμενική πρόσβαση». Κατέληξε με τη διαπίστωση ότι η επιστροφή μιας αρχαιότητας δεν ωφελεί μόνο τη χώρα προέλευσής της· ωφελεί ολόκληρη την παγκόσμια κοινότητα, διότι αποκαθιστά την αλήθεια της ιστορίας και αποδεικνύει ότι έχουμε το σθένος να διορθώσουμε τις αδικίες του παρελθόντος και να χτίσουμε ένα δικαιότερο μέλλον. Εκφράζοντας τη χαρά του για το βιβλίο, ευχήθηκε η μελέτη αυτή να καταστεί ένα χρήσιμο εργαλείο της παγκόσμιας βιβλιογραφίας στη νομική κατοχύρωση όσων αγωνίζονται για τα δίκαια της πολιτιστικής τους ταυτότητας.
Το βιβλίο: Νομική «ανασκαφή» στην καρδιά της αρχαιοκαπηλίας
Η επιστημονική μελέτη της Ιωσηφίδου επιχειρεί μια ολοκληρωμένη ανάλυση του ενωσιακού και διεθνούς θεσμικού πλαισίου που διέπει την προστασία και την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους. Κεντρικό ερευνητικό ερώτημα αποτελεί κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τα απαραίτητα εργαλεία ώστε να ενισχύσει αποτελεσματικά τις αξιώσεις των κρατών για την ανάκτηση των πολιτιστικών τους θησαυρών και να περιορίσει τα δίκτυα παράνομης διακίνησης.
Μέσα από εκτενή έρευνα αναδεικνύεται η σύνθετη σχέση ανάμεσα στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών στην Ενιαία Αγορά και στην ανάγκη προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς — μια αντίφαση που, χωρίς αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου, μπορεί να μετατρέψει θεμελιώδεις αρχές της ΕΕ σε παράγοντα που διευκολύνει την παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων.
Παράλληλα, το βιβλίο αναλύει τις σύγχρονες διαστάσεις της αρχαιοκαπηλίας, η οποία δεν πλήττει μόνο την ιστορική μνήμη και την πολιτιστική ταυτότητα των λαών, αλλά συνδέεται πλέον με σοβαρές μορφές διεθνούς εγκληματικότητας: οργανωμένο έγκλημα, νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, ακόμη και χρηματοδότηση τρομοκρατικών δικτύων.
Οι ομιλητές: Τρεις επιστήμονες κάλυψαν κάθε πτυχή του βιβλίου
Μαρία Ο. Σιδηροπούλου — αρχαιολόγος και εκπαιδευτικός
Η Μαρία Σιδηροπούλου με ιδιαίτερα ζεστό και βιωματικό λόγο προσέγγισε το βιβλίο επισημαίνοντας ότι είναι εξαιρετικά προσιτό και ότι κατορθώνει να μεταφέρει σύνθετα νομικά ζητήματα και στον μέσο αναγνώστη χάρη στη σαφή δομή και στα πολυάριθμα παραδείγματα. Υποστήριξε ότι η αρχαιοκαπηλία θα έπρεπε να εντάσσεται στην εκπαιδευτική διαδικασία, ώστε οι νεότερες γενιές να κατανοήσουν την αξία της πολιτιστικής κληρονομιάς και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει.
Παντελής Αντ. Μαρκούλης — δικηγόρος, υπ. ΔΝ Albert-Ludwigs-Universität Freiburg
Ο Παντελής Μαρκούλης διείσδυσε στις νομικές λεπτομέρειες και στάθηκε στην επιστημονική πληρότητα του έργου, τονίζοντας ότι η συγγραφέας συνδυάζει επιτυχημένα την ακαδημαϊκή τεκμηρίωση με έναν λόγο εύληπτο και ελκυστικό. Επισήμανε ότι το βιβλίο ασκεί τεκμηριωμένη κριτική στο υφιστάμενο σύστημα προστασίας και προτείνει συγκεκριμένες παρεμβάσεις για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του φαινομένου.
Βικτωρία Φ. Κουτσουπιά — ΔΝ, Δικαστική Πληρεξούσια Νομικού Συμβουλίου του Κράτους
Η Βικτωρία Κουτσουπιά χαρακτήρισε το έργο άρτια δομημένο και ιδιαίτερα χρήσιμο για τη νομική επιστήμη, υπογραμμίζοντας ότι καλύπτει σχεδόν το σύνολο των νομικών ζητημάτων που σχετίζονται με την επιστροφή αρχαιολογικών θησαυρών. Εστίασε στις δυσκολίες εφαρμογής των διεθνών κανόνων και επεσήμανε ειδικά την υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα, σημειώνοντας ότι καμία από τις ισχύουσες διεθνείς συμβάσεις δεν καλύπτει άμεσα τη συγκεκριμένη περίπτωση — γεγονός που αναδεικνύει τα όρια του σημερινού νομικού πλαισίου. Παράλληλα με τα παραδείγματα και τις αναφορές σε πραγματικές υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων.
Η συγγραφέας αποκαλύπτει το «σύστημα»
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική ήταν η τοποθέτηση της ίδιας της Μαρίας-Άννας Ιωσηφίδου, η οποία παρουσίασε τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ένα πολιτιστικό αγαθό μπορεί να ταξιδέψει από μια παράνομη ανασκαφή ως τις προθήκες ενός μεγάλου μουσείου ή τις αίθουσες διεθνών δημοπρασιών. Τα αντικείμενα αυτά αλλάζουν διαδοχικά χέρια μέσω αγοραπωλησιών, με στόχο να χαθούν τα ίχνη της πραγματικής τους προέλευσης. Αναφέρθηκε επίσης στις λεγόμενες «ζώνες ελεύθερου εμπορίου» και στις ειδικές αποθήκες που λειτουργούν σε ορισμένες χώρες, όπου τα πολιτιστικά αγαθά παραμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς ουσιαστικούς ελέγχους.
Η συγγραφέας τόνισε ότι η παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών αποτελεί σήμερα οργανωμένη διεθνή δραστηριότητα με τεράστιες οικονομικές διαστάσεις, και υπογράμμισε ότι η επιστροφή των αρχαιοτήτων δεν αποτελεί μόνο νομική πράξη αλλά και πράξη αποκατάστασης της ιστορικής δικαιοσύνης.
Επίλογος: Ένα βιβλίο για όλους
Το βιβλίο απευθύνεται σε νομικούς, αρχαιολόγους, στελέχη πολιτιστικών οργανισμών, ερευνητές, αλλά και σε κάθε αναγνώστη που ενδιαφέρεται για ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς.
Μετά το πέρας της παρουσίασης και στο πλαίσιο των ΛΒ´ Παυλείων, ο Μητροπολίτης Παντελεήμων πρόσφερε σε όλους τους συντελεστές της εκδήλωσης μια αναμνηστική εικόνα των Παυλείων — μια χειρονομία που σφράγισε με ζεστό τρόπο μια βραδιά αφιερωμένη στη πολιτιστική κληρονομιά και τη δικαιοσύνη.
