Από την Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας
Ελένη Κουτσογιαννοπούλου – Ψωμά: Εκδόθηκε και κυκλοφορεί το νέο 4τομο έργο της, «Λαογραφικά εκ Βεροίας και Περιφερείας»
-Συλλογές με παραμύθια, παροιμίες, τραγούδια, ήθη και έθιμα
Έπρεπε να γίνει και έγινε, με την φροντίδα των ανθρώπων της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Βέροιας που ανέλαβε την έκδοσή τους, με πίστη στους πρωταρχικούς στόχους της Βιβλιοθήκης που είναι η συγκέντρωση, διαφύλαξη και ανάδειξη της πλούσιας κληρονομιάς της πόλης και ευρύτερα του νομού.
Ο λόγος, για το τετράτομο έργο της βραβευμένης από την Ακαδημία Αθηνών Ελένης Κουτσογιαννοπούλου Ψωμά, με γενικό τίτλο, «Λαογραφικά εκ Βεροίας και Περιφερείας».
Τι περιλαμβάνει η έκδοση
Οι δύο από τους τέσσερις τόμους περιλαμβάνουν μια καταγραφή – συλλογή της Ελένης Ψωμά με παραμύθια και παροιμίες και οι άλλοι δύο (α΄ και β΄ τόμος) περιέχουν τραγούδια, ήθη και έθιμα, του τόπου καταγωγής της, δηλαδή της Βέροιας και των περιχώρων.
Στον τόμο με την πλούσια συλλογή παραμυθιών, την λογοτεχνία των λαών, η υπαγόρευση έγινε από τις, Αικατερίνη Ψωμά και Μαρία Ζήση στη Βέροια και από τον Γρηγόρη Βαρβιτσιώτη, την Ευμορφία Βαρβιτσιώτη, τον Κωνσταντίνο Τσιρογιάννη και τον Βασίλειο Κούφα στα Παλατίτσια.
και χωρικούς από τη Βέροια, το Κεφαλοχώρι, τη Μελίκη, την Κόκοβα, το Νεόκαστρο και τα Παλατίτσια.
Δύο (α΄ και β΄ ) από τους τέσσερις τόμους, με ντόπια τραγούδια, ήθη και έθιμα περιέχουν μια πλούσια συλλογή που συνθέτει το μωσαϊκό της λαϊκής παράδοσης του τόπου, όπως σημειώνει ο Κυριάκος Ελευθεριάδης που έκανε την επιμέλεια της έκδοσης. Έχει ενδιαφέρον, να μεταφέρουμε κάποια σημεία από τον πρόλογο του επιμελητή: «Στους τόμους με τα τραγούδια, τα ήθη και τα έθιμα, αποτυπώνεται μέσω ντοκουμέντων (παρτιτούρες, έγγραφα και φωτογραφίες) μέρος μιας παράλληλης συλλογής αλλά και μία καταγραφή που ξεκινάει από το 2011 και αφορά σε λαογραφικό υλικό της περιοχής μας. Τον τελευταίο χρόνο, η έρευνα κινήθηκε γύρω από πρόσωπα και θέματα που έθεσε το ίδιο το χειρόγραφο της Ελένης Κουτσογιαννοπούλου Ψωμά και αναζητήθηκαν ιστορίες των ανθρώπων που υπαγορεύσανε τα τραγούδια, γι΄ αυτό έγινε έρευνα σε συλλόγους των κοινοτήτων που καταγράφονται, αλλά και έρευνα πόρτα-πόρτα, για ταυτοποίηση των στοιχείων τους. Συλλέχθηκε επίσης φωτογραφικό υλικό στο οποίο διακρίνονται τοποθεσίες, ενδυμασίες και έθιμα. Παράλληλα, η έρευνα αφορούσε τη μουσική (όργανα) και τους μουσικούς (οργανοπαίκτες) των περιοχών που κατέγραψε η συλλέκτρια. Ουσιαστικά, μιλάμε για τρεις γεωγραφικές ζώνες: τη Βέροια (ούτι, βιολί, κανονάκι και κρουστά), τα Πιέρια (γκάιντα με νταούλ) και το Ρουμλούκι που θα βρούμε δύο ζυγιές, γκάιντα με νταούλι ή ζουρνάδες με νταούλι. Στη συνάντηση διαφορετικών κοινοτήτων και πολιτισμικών καταβολών που συμβαίνει στη Βέροια και την ευρύτερη περιοχή, δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε την παρουσία των Βλάχων με τραγούδια δίχως συνοδεία οργάνων ή με συνοδεία κλαρίνου, χάλκινων και τυμπάνων ή γκρανκάσα. Παράλληλα, σπουδαία είναι η προσφορά και η επιρροή των Μικρασιατών και των Τσιγγάνων στα μουσικά δρώμενα, ενώ αρχίζουν να εισάγονται δυτικά όργανα και κατά τόπους να βλέπουμε ζυγιές με χάλκινα. Επιχειρήθηκε επίσης η εύρεση των μελωδιών, των τραγουδιών του βιβλίου και συλλέχθηκαν παρτιτούρες δυτικής σημειογραφίας που καταγράφηκαν από τον Δημήτρη Κουτσογιαννόπουλο (σύζυγο της Ελένης Ψωμά) και βυζαντινής σημειογραφίας του Κωνσταντίνου Βαφείδη και Θωμά Μπαρτζάνη. Ήδη από το υλικό αυτό παρατηρούμε παραλλαγές των τραγουδιών σε στίχο αλλά και μουσική».
Η παρουσίαση και η σημασία του έργου
Η παρουσίαση της νέας, ολοκληρωμένης 4τομης έκδοσης έγινε στην Δημόσια Βιβλιοθήκη Βέροιας το απόγευμα της Τετάρτης 6 Μαΐου 2026 και την σημασία του έργου που αποβλέπει στην ανάδειξη της τοπικής ιστορίας και παράδοσης, επιβεβαίωσαν με τις ομιλίες τους, οι: Γιάννης Μοσχόπουλος, συγγραφέας – ερευνητής, Αχιλλέας Τσιάρας, χοροδιδάσκαλος – ερευνητής λαϊκού πολιτισμού και Χρήστος Σκούπρας, φιλόλογος – ερευνητής. Η παρουσίαση πλαισιώθηκε μουσικά από την γκάϊντα Πιερίων του μουσικού ερευνητή, Δημήτρη Τσιγγενόπουλου και τα κρουστά του μουσικού Βαγγέλη Τολίκα, ενώ από τον τόμο με τα παραμύθια διάβασε ένα απόσπασμα η εκπαιδευτικός Αθηνά Φελούρη.
Αξίζει να θυμίσουμε ότι στο πλαίσιο της δράσης του, ο Τουριστικός Όμιλος Βέροιας, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, εξέδωσε ένα τόμο «Λαογραφικά εκ Βεροίας και Περιφερείας» με ντόπια τραγούδια που κατέγραψε η ερευνήτρια – συλλέκτρια.
Η Ελένη Κουτσογενοπούλου Ψωμά, γεννήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 1919 στη Βέροια, όπου μεγάλωσε και τελείωσε το τότε γυμνάσιο στο οποίο γνώρισε τον μελλοντικό της σύζυγο Δημήτρη Κουσογιαννόπουλο τον οποίο είχε καθηγητή μουσικής. Βιογραφικά της στοιχεία έχουν καταγραφεί στους 4 νέους τόμους, από έγγραφα και «αποσπάσματα» συνέντευξης που έδωσε η κόρη της Κατερίνα Κουτσογιαννοπούλου στην Αθήνα το 2023.
Η ίδια, σε σημείωμά της στη Δημόσια Βιβλιοθήκη όπου εμπιστεύθηκε το λαογραφικό υλικό της μητέρας της, αναφέρει: «Αισθάνομαι ότι έκανα κατά κάποιο τρόπο το καθήκον μου απέναντι στη μητέρα μου που τόσο κόπιασε, γι’ αυτήν εργασία. Την θυμάμαι μικρό παιδί να εργάζεται επάνω στο έργο της γράφοντας και αντιγράφοντας τις σημειώσεις της. Θα ήθελα να ήταν εδώ για να πάρει τη χαρά που παίρνει ο δημιουργός όταν προσφέρει με το έργο του στο πολιτιστικό γίγνεσθαι της πατρίδας. Ελπίζω από εκεί που βρίσκεται να ρίξει ένα βλέμμα προς τα εδώ και να χαμογελάσει…».
Σοφία Γκαγκούση
