Γράφει ο Γιώργος Κοτζαερίδης
Συνέχεια από το προηγούμενο Σαββατοκύριακο
ΠΑΡΑΛΙ
Ήταν το πιο κοντινό στην Μαύρη θάλασσα Ελληνικό χωριό της περιοχής.
Απείχε 35 χιλιόμετρα από το Ατάπαζαρ, 70 χιλιόμετρα από την Νικομήδεια, 14 από την Καράσου, 2 χιλιόμετρα από το Γενήνταγ και ήταν κτισμένο σε υψόμετρο 100 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, στην βόρεια πλαγιά του Τσάμ Ντάγ, στην κοιλάδα του Πάραλι Ντερέ.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, το Πάραλι υπαγόταν στο μουδουρλίκι του Καρασού (Karası ή Incırlı), στο καϊμακαμλίκι του Ατάπαζαρ του σαντζακιού της Νικομήδειας (İzmıt). Το χωριό διοικούνταν από έναν μουχτάρη και 3 αζάδες.
Όπως και στα άλλα χωριά της περιοχής στην εκκλησία υπήρχε εκκλησιαστική επιτροπή, και στο σχολείο σχολική εφορεία. Εκκλησιαστικά το Πάραλι ανήκε στην εκκλησιαστική επαρχία Νικομήδειας.
Στο χωριό κατοικούσαν πριν την Μικρασιατική Καταστροφή 80 οικογένειες, περίπου 400 κάτοικοι, όλοι τους Έλληνες εκτός από μία οικογένεια Μαυροβουνίων που άγνωστο πως εγκαταστάθηκε εκεί.
Προέρχονταν από το χωριό Μουζάμανα της περιφέρειας Σερμπίρ Καρά Χισάρ, τμήματος Μελέτ της Ορντού.
Στις αρχές του 20ού αιώνα (1905), σύμφωνα με την επίσημη στατιστική του Πατριαρχείου, στο Παραλί κατοικούσαν 60 ελληνορθόδοξες οικογένειες, βλ. Ημερολόγιον των Εθνικών Φιλανθρωπικών Καταστημάτων του έτους 1907 (Κωνσταντινούπολις 1906), σελ. 134. Παρόμοια στοιχεία δίνει και ο Καβαλιέρος-Μαρκουίζος, Θ., Από Κωνσταντινουπόλεως εις Νίκαιαν. Ταξειδιωτικαί εντυπώσεις εκ Βιθυνίας, μετ’ εικόνων (Κωνσταντινούπολις 1909), σελ. 142.
Η στατιστική του Οικουμενικού Πατριαρχείου για το 1922 δίνει τον αριθμό των 500 ελληνορθόδοξων κατοίκων, βλ. Patriarcat Oecumenique, Les atrocités kémalistes dans les régions du Pont et dans le reste de l’Anatolie (Constantinople 1922), σελ. 220-221. Η Σία Αναγνωστοπούλου δίνει τον αριθμό των 365 κατοίκων. Αναγνωστοπούλου, Σ., Μικρά Ασία, 19ος αι.-1919. Οι ελληνορθόδοξες κοινότητες: από το Μιλλέτ των Ρωμιών στο Ελληνικό Έθνος (Αθήνα 1997).
Στο Πάραλι υπήρχαν δυο μαχαλάδες. Ο μεγαλύτερος ονομάζονταν μαχαλάς της εκκλησίας και εκεί βρίσκονταν η εκκλησία, το σχολείο και η πλατεία του χωριού. Ο δεύτερος μαχαλάς ο μικρότερος, ονομάζονταν Πέρα μαχαλάς.
Οι δρόμοι του Πάραλι ήταν χωμάτινοι, και όταν έβρεχε μετατρέπονταν σε λασπότοπο. Στην πλατεία του όπου ήταν και το κοινοτικό γραφείο υπήρχε ένας χώρος με πολλά δέντρα όπου κατά την διάρκεια των πανηγυριών οι κάτοικοι του χωριού, χόρευαν και τραγουδούσαν.
Σε κάθε μαχαλά υπήρχε και μια βρύση για τις ανάγκες των κατοίκων.
Τα σπίτια, τα οποία ήταν διώροφα, ήταν κατασκευασμένα από ξύλο, ενώ οι στέγες τους είχαν σαμαρωτό σχήμα για να γλυστρά και να πέφτει το χιόνι, το οποίο τον χειμώνα ξεπερνούσε το ένα μέτρο.
Έξω από το χωριό υπήρχαν μεγάλοι ανοιχτοί χώροι που το καλοκαίρι τους χρησιμοποιούσαν σαν αλώνια. Δίπλα στο χωριό κυλούσαν τα νερά του ρέματος Γιουρκιαζίτ Τσάϊ, άνω ρούς του Πάραλι Ντερέ που ο Τουρκικός και Γερμανικός χάρτης ονομάζουν Μπιτσκήτ Ντερέ.
Δεν ήταν πολύ βαθύ, είχε νερό χειμώνα –καλοκαίρι και εκεί ψάρευαν οι κάτοικοι του χωριού, διότι υπήρχαν πολλά ψάρια.
Τα νερά του χύνονταν στον Πάραλι ντερέ που περνούσε ανάμεσα από τα χωριά Πάραλι και Γιασί Γκετσίτ.
Η πέτρινη εκκλησία ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, και είχε πολλές ωραίες εικόνες.
Γιόρταζε στις 24 Ιουνίου. Πάνω σε έναν λόφο, έξω από το χωριό, ήταν κτισμένο το παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία, όπου την ημέρα της γιορτής του γινόταν μεγάλο πανηγύρι, στο οποίο πήγαιναν πολλοί επισκέπτες από τα γύρω χωριά.
Την ημέρα του πανηγυριού, λειτουργούσαν 3 παπάδες και την Θεία Λειτουργία παρακολουθούσαν πολλοί κάτοικοι από τα άλλα χωριά, οι οποίοι μάλιστα έρχονταν και κατασκήνωναν εκεί από την προηγούμενη ημέρα.
Το πανηγύρι διαρκούσε όλη την ημέρα. Οι κάτοικοι υπό μορφή τάματος πρόσφεραν στην εκκλησία αρνιά, κοκόρια, μοσχάρια τα οποία δημοπρατούσε, και με τα έσοδα κάλυπτε τις ανάγκες της.
Πίσω από την εκκλησία ήταν τα νεκροταφεία, τα οποία περιφράσσονταν από ξύλινο φράκτη.
Μετά τρία χρόνια ξέθαβαν τα οστά των νεκρών και τα τοποθετούσαν σε ένα μικρό κτίριο, το Κοιμητήριο που βρίσκονταν στην άκρη του νεκροταφείου.
Έξω από το χωριό υπήρχε ένα παρεκκλήσι, του Αγίου όπως το ονόμαζαν.
Άγνωστο σε ποιόν Άγιο ήταν αφιερωμένο.
Σε αυτό το μέρος που η παράδοση ανέφερε ότι παλαιότερα υπήρχε χριστιανικό χωριό, σκάβοντας ο καντηλανάπτης της εκκλησίας, βρήκε παλιά εικονίσματα και μάρμαρα με λατινικές επιγραφές.
Αργότερα έκτισαν εκεί το παρεκκλήσι ,ενώ τις εικόνες τις μετέφεραν στην εκκλησία. Η τοποθεσία ονομάσθηκε Παλιό Μοναστηράκι.
Το σχολείο βρίσκονταν δίπλα στην εκκλησία, είχε έξι τάξεις και δύο δασκάλους που δίδασκαν αρχαία ελληνική ιστορία και ιστορία του βυζαντίου.
Τα έξοδα για την λειτουργία του σχολείου ανέρχονταν σε 18 οθωμανικές λίρες. Από το 1914-1918 διεκόπη η λειτουργία του, όπως και σε όλα τα ελληνικά χωριά της περιοχής, διότι η οθωμανική κυβέρνηση διέκοψε την διδασκαλία των ελληνικών.
Δίπλα στην εκκλησία, υπήρχε και ένα μικρό καφενείο όπου γίνονταν οι συνεδριάσεις της κοινότητας. Άλλα μαγαζιά δεν υπήρχαν.
Οι κάτοικοι ασχολούνταν με την γεωργία, κτηνοτροφία και σηροτροφία. Τα προϊόντα τους τα πουλούσαν στην αγορά του Ατάπαζαρ. Κάποιοι από τους κατοίκους του χωριού εργάζονταν στα μεταλλεία του Κίρεζλι και στο εργοστάσιο ξυλείας που ήταν στο Γιασί Γκετσίτ.
Οι κάτοικοι του Πάραλι μετά την καταστροφή εγκαταστάθηκαν στους Νομούς Ημαθίας, Κοζάνης και στην Λακκιά Φλωρίνης.
Στο σημερινό Πάραλι διασώζονται στην πλατεία αρκετά Ελληνικά σπίτια.
Σε μια αυλή ενός σπιτιού βρήκα μια ταφόπλακα, την οποία μου πρόσφερε ο ιδιοκτήτης του, αλλά λόγω της επικίνδυνης κατάστασης δεν μπόρεσα να πάρω. Ίσως μια άλλη φορά.
