Η Αμφίπολη ονομάζονταν στα αρχαία χρόνια Εννέα Οδοί. Έτσι βρίσκουμε την πόλη στην “Ηροδότου Ιστορία”. Η αναφορά έχει σχέση με το πέρασμα του Ξέρξη και του στρατού του στην Ευρώπη με στόχο την κατάκτηση της Ελλάδος. Ο Ηρόδοτος (Ζ΄114) μας πληροφορεί ότι ο Ξέρξης όταν έφτασε στον Στρυμόνα εκτέλεσε μαγικές ιεροπραξίες και μετά ήλθε σε έναν τόπο ο οποίος λεγότανε Εννέα Οδοί. Η ονομασία του φάνηκε περίεργη και δεισιδαίμων και βάρβαρος, όπως ήταν, προχώρησε σε ανθρωποθυσία, θάβοντας ζωντανούς εννέα νέους και εννέα κοπέλες από τους ντόπιους κατοίκους των Εννέα Οδών.
Η πόλη αναφέρεται και με άλλα ονόματα που δεν είναι του παρόντος και στα χρόνια του εποικισμού της από τους Αθηναίους 431, (Άγνων ο Νικίου) παγιώνεται το όνομα Αμφίπολις. “Τας δε Εννέα Οδούς Άγνων συνοικήσας Αθηναίος εκάλεσεν Αμφίπολιν επ’ άρχοντος Ευθυμένους” (Θουκιδίδης. βλ. και F/B Χρ. Μπίζα, σήμερα). Η θέση της “περί τον ποταμόν είναι χαρακτηριστική του ονόματός της” (Ε. ΕΛ.). Είναι πόλη στρατηγικής και εμπορικής σημασίας.
Ενδιαφέρουσα είναι η θρησκεία των κατοίκων και τα σύμβολα της πόλης. Λατρεύονταν ντόπιες θεότητες, η Άρτεμις, της οποίας υπήρχε και Ναός, και οι δύο σφίγγες, οι οποίες αποτυπώνονται σε νομίσματα της πόλης των Εννέα Οδών. “Η ελληνική σφίγγα, υπήρξε νομισματικό θέμα των Εννέα Οδών” (News 247, 18/8/2014, Τσίντζιφος).
Στην Καινή Διαθήκη, το όνομα της πόλης είναι Αμφίπολη. Ο Ευαγγελιστής Λουκάς συγγραφέας των πράξεων των Αποστόλων μας πληροφορεί ότι ο Παύλος με τους συνοδούς του πέρασε από την Αμφίπολη και την Απολλωνία και ήλθε στη Θεσσαλονίκη. “Διοδεύσαντες δε την Αμφίπολιν και Απολλωνίαν ήλθον εις Θεσσαλονίκην” (Πρ. Απ. 17.1).
Η απόφαση του Μ. Αλεξάνδρου να χτίσει μεγαλοπρεπή Ναό στην Αμφίπολη, που δεν πραγματοποιήθηκε, αν αναφέρονταν στην Αρτέμιδα, μας παραπέμπει σε ένα άλλο γεγονός. Όταν ο Μ. Αλέξανδρος έφτασε στην Έφεσο, αντίκρισε τον κατεστραμμένο το 356 π. Χ. Ναό της Αρτέμιδος από τον Ηρόστρατο και έδωσε εντολή για την ανέγερση νέου ναού, την οποία ανάθεσε στον Δεινοκράτη.
Ο ναός στα χρόνια της Καινής Διαθήκης, το έργο αυτό του Δεινοκράτη, υψώνονταν στη θέση του παλαιού, λαμπρό οικοδόμημα σε τιμή της θεάς Αρτέμιδος, η οποία ως Εφεσία είναι ονομαστή με τον τίτλο Μεγάλη Άρτεμις Εφεσίων. Για το άγαλμα το οποίο ήταν στο ναό, εφημολογείτο ότι ήταν “Διοπετές”, ριγμένο από τον ουρανό, από τον Δία. Είναι χαρακτηριστικό το απόσπασμα από τις Πράξεις Αποστόλων με τα όσα σχετικώς μας πληροφορεί ο Λουκάς με τα ενθυμήματα του από τον “τάραχο”, την ταραχή, που ξέσπασε στην Έφεσο με το κήρυγμα του Παύλου. Η περιγραφή της” στάσης”, αναλυτική, στο κεφ. Ιθ΄23-41, στο οποίο περισώζεται αγόρευση του γραμματέως του Δήμου: Άνδρες Εφέσιοι, ποιος στ’ αλήθεια άνθρωπος δεν γνωρίζει ότι η πόλη των Εφεσίων είναι λάτρης, επιμελητής και φρουρός της μεγάλης θεάς Αρτέμιδος και του “Διοπετούς”;
Σημείωση: Για την ερμηνεία του Διοπετούς βλ. Π.Τρεμπέλα, Υπόμν. στις Πράξεις των Αποστόλων, όπου και αναφορές στον Ι. Χρυσόστομο και στον Ευριπίδη.
