Με τίτλο «Εδωρίσατο τη βιβλιοθήκη της ημετέρας πόλεως. Γραφές και σφραγίδες, ίχνη και αποτυπώματα. Η περίπτωση της “Βιβλιοθήκης της Νάουσας” και η ζωή των βιβλίων της», η αν. καθηγήτρια του Α.Π.Θ. κ. Ελεωνόρα Σκουτέρη ξεδίπλωσε την ιστορία της βιβλιοθήκης της Νάουσας, κρατώντας για μία και πλέον ώρα αμείωτο το ενδιαφέρον των τυχερών ακροατών της χθες, Σάββατο, 3 Μαΐου.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στη Νάουσα, ενταγμένη στη διημερίδα, 3-4 Μαΐου, με θέμα: «Μιλάμε για τη Νάουσα του 20ού αιώνα», με οργανώτρια την Εταιρεία Μελετών και Πολιτισμού Ν. Ημαθίας. Τα συμπεράσματα της έρευνας της κ. Σκουτέρη και η συζήτηση που ακολούθησε διέλυσε τη σύγχυση για την ύπαρξη μιας και μόνης βιβλιοθήκης στη Νάουσα, της βιβλιοθήκης Κυριακίδη, την οποία έφεραν με τόσο κόπο και κινδύνους στη Νάουσα .οι άξιοι θαυμασμού πρόσφυγες της Αργυρούπολης του Πόντου.
Πριν από τη βιβλιοθήκη των Ποντίων η ύπαρξη βιβλιοθήκης στη Νάουσα είναι δεδομένη και καταλόγους βιβλίων της δημοσιεύσαμε ο Παύλος Πυρινός και η αφεντιά μου. Η βιβλιοθήκη αυτή της Νάουσας έχει τις ρίζες της στη λαμπρή περίοδο των τεσσάρων αιώνων ελεύθερης, προνομιούχου ζωής της πόλης, και αριθμούσε περί τις τρεις χιλιάδες τόμους βιβλίων, πολλά από τα οποία ήσαν σπουδαία, σπάνιες εκδόσεις αρχαίων, εκκλησιαστικών και επιστημονικών βιβλίων.
Μέριμνα για τη διάσωση των βιβλίων αυτών ανέλαβε με αυτοθυσία ο Ναουσαίος δάσκαλος Δημήτριος Μπαρλαούτας για τον οποίο ξέρουμε τα εξής: Το σπίτι του ήταν κοντά στον προς βορρά πλάτανο της πόλης, που φέρει το όνομα πλάτανος του Μπαρλαούτα.
Ξέρουμε επίσης ότι ήταν Φιλικός και ότι στο σπίτι του κατέλυσε ο Φιλικός Ύπατρος, όταν έφτασε στη Νάουσα με προορισμό τα Γιάννενα, με εντολή να πλησιάσει τον Αλή. Ο Ύπατρος (και Ίπατρος) δολοφονήθηκε στο δρόμο προς το Σέλι.
Γνωρίζουμε επίσης για τον Μπαρλαούτα ότι το σχ. έτος 1821 – 1822 δίδασκε στα Γιαννιτσά. Το Πάσχα του 1822 κατορθώνει να εισχωρήσει στην πολιορκούμενη Νάουσα και κάνει μέλημά του την απόκρυψη των βιβλίων σε κρύπτη για τη φύλαξή των, σε περίπτωση καταστροφής της πόλης. Μεγάλοι άνδρες, μεγάλα πρότυπα αλτρουϊσμού, φιλοπατρίας, αγάπης στην Παιδεία, στο βιβλίο, τη γνώση, τον πολιτισμό. Ο δάσκαλος Μπαρλαούτας δεν επέζησε της καταστροφής της Νάουσας. Καρατομήθηκε στον προς Ανατολάς της πόλης πλάτανο, στην όχθη της Αράπιτσας, συγκαταριθμηθείς μεταξύ των μαρτύρων του εθνους και των δισχιλίων νεομαρτύρων της Εκκλησίας.
Τα βιβλία σώθηκαν από τη φωτιά και την καταστροφή στην κρύπτη τους, ώσπου ανακαλύφθηκαν από κάποιον μεταγενέστερο ιδιοκτήτη του χώρου, Ευαγγελικό, έπηλυ (ξένο) και έγιναν αντικείμενο ιδιοποίησης (υπεξηρέθησαν λάθρα) τα σπουδαιότερα από τους φίλους του παραπάνω ιδιοκτήτη του χώρου ιεραποστόλους. Είναι άγνωστο πού κατέληξαν αυτά τα έγγραφα και τα βιβλία. Οσα παρέμειναν στην κυριότητα των δύστροπων «νοικοκυραίων» τους δεν τα είδε κανείς.
Με την αναγεννώμενη από την τέφρα της Νάουσα, την πρόοδό της και την πρόοδο της Παιδείας της δημιουργείται νέα βιβλιοθήκη και εμπλουτίζεται με βιβλία χάριν των οποίων κτίζεται και η βιβλιοθήκη Τουρπάλη, στην οποία συγκεντρώθηκαν όλα τα βιβλία, βιβλιοθήκης, σχολείων Ναούσης και των βιβλίων της Ευξείνου Λέσχης των Ποντίων. Και πλέον οι δύο βιβλιοθήκες ενοποιούνται στεγαζόμενες σε ενιαίο χώρο, για να ακολουθήσει η πονεμένη ιστορία τους με την πυρπόληση της βιβλιοθήκης στον εμφύλιο και την περιπλάνησή τους, μέχρις ότου κτίστηκε το εντευκτήριο της Ευξείνου Λέσχης στην οποία και παραχωρήθηκαν όσα βιβλία διασώθηκαν. Σήμερα έχουν ψηφιοποιηθεί και είναι στη διάθεση του καθενός μέσω του διαδικτύου.
Χρήσιμες παραπομπές: Πλαταρίδη – Στουγιαννάκη Ιστορία της πόλεως Ναούσης σ. 51, 58, 75,117, 121 και Βαλσαμίδη ΨΗΦΙΔΕΣ τ. 3ος ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΤΟΠΙΚΑ σ. 44, 78, 102, 103, 105, η παιδεία στη Νάουσα τον 19ο αιώνα και ΝΑΟΥΣΑ 1892 – 190
