Ο Στέφανος, Ιουδαίος στην καταγωγή, υπήρξε ο πρώτος από τους επτά διακόνους που χειροτόνησαν οι Απόστολοι για να τους βοηθούν την περίοδο των πρώτων χριστιανικών χρόνων.
Κάποιοι όμως συμπατριώτες του τον κατηγόρησαν ότι βλασφημεί τον Μωυσή και τον Θεό και έτσι τον έσυραν ενώπιον του τοπικού δικαστηρίου. Στη δίκη που ακολούθησε αν και ο Στέφανος με τον εμπνευσμένο του λόγο απέδειξε ότι ο Ιησούς ήταν ο Μεσσίας που περίμενε ο λαός καταδικάστηκε σε θάνατο δια λιθοβολισμού.
Η δικαστική απόφαση εκτελέστηκε άμεσα και ο Στέφανος οδηγήθηκε έξω από τα τείχη της Ιερουσαλήμ όπου βρήκε τραγικό θάνατο. Κατά τη διάρκεια του μαρτυρίου του ο Στέφανος δεν έπαψε να προσεύχεται και να ζητά από τον Θεό να συγχωρέσει αυτούς που τον λιθοβολούσαν.
Σύμφωνα με την παράδοση οι Χριστιανοί πήραν τη σωρό του και την έκρυψαν σε μέρος που με την πάροδο του χρόνου ξεχάστηκε. Αρκετά χρόνια αργότερα, που οι διωγμοί κατά των Χριστιανών σταμάτησαν, ο Άγιος Στέφανος υπέδειξε το μέρος όπου ήταν κρυμμένο το λείψανό του. Ο γέροντας Λουκιανός ανέφερε το γεγονός στον πατριάρχη Ιεροσολύμων Ιωάννη με εντολή του οποίου οι χριστιανοί έσκαψαν και βρήκαν τη θήκη στην οποία ήταν τοποθετημένο το λείψανο. Το μετέφεραν στα Ιεροσόλυμα όπου αργότερα κτίστηκε ναός προς τιμήν του.
Λίγα χρόνια αργότερα το λείψανο μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη από τον ίδιο τον αυτοκράτορα Μέγα Κωνσταντίνο.
Ο Στέφανος υπήρξε ο πρώτος μάρτυρας του Χριστιανισμού γι’ αυτό αποκαλείται Πρωτομάρτυρας. Η μνήμη του τιμάται στις 27 Δεκεμβρίου και σε πολλές χώρες η εορτή του είναι δημόσια αργία.
Ο ναός στη Βέροια
Άγιος Στέφανος
-Θεοτόκος η Μακαριότης-
Ο ναός του Αγίου Στεφάνου βρίσκεται στην οδό Κοντογεωργάκη δίπλα από τον προαύλιο χώρο του 1ου Δημοτικού Σχολείου και είναι μία ξυλόστεγη τρίκλιτη βασιλική που τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας υπαγόταν στην ενορία της Παναγίας της «Μακαριώτισσας».
Όπως πληροφορούμαστε από τους ιστορικούς της πόλης μας Γ. Χιονίδη και Θ. Γαβριηλίδη, ο ναός της Παναγίας της Μακαριώτισσας είχε πάρει την ονομασία του από την προσωνυμία της Παναγίας «Θεοτόκος η Μακαριώτης» (Μακαριότης = ευτυχία, ευδαιμονία, μακαρία). Ο ναός της Παναγίας της Μακαριώτισσας που έδωσε και την ονομασία στη γειτονιά αυτή, στο κέντρο της πόλης, πιθανότατα είναι παλαιότερος του 14ου αιώνα (αναφέρεται σε σημείωμα του 1358) και πρέπει να βρισκόταν μπροστά από το νάρθηκα του σημερινού ναού του Αγ. Στεφάνου και ίσως να είχε κτιστεί σε παλαιότερη παλαιοχριστιανική εκκλησία ρυθμού βασιλικής.
Η ναός αυτός της Παναγίας πρέπει να λειτούργησε τουλάχιστον μέχρι το 1778, χρονολογία που υπογράφεται στο ιερό ευαγγέλιο του ναού, κειμήλιο που σώθηκε από την πυρκαγιά του 1864.
Τη θέση του ναού της Παναγίας της Μακαριώτισσας πήρε τελικά ο ναός του Αγ. Στεφάνου ο οποίος ανακαινίσθηκε το 1827, περίοδο που αρχιερέας της Βέροιας ήταν ο Μεθόδιος (1823-1831). Στο ναό δεσπόζει σε αψίδωμα πάνω από την κεντρική είσοδο η τοιχογραφία της Θεοτόκου και όχι του Αγ. Στεφάνου. Ίσως έχουμε μεταφορά λατρείας στον σημερινό ναό, τον ναό της Παναγίας. Ο ναός σήμερα λειτουργεί ως ενοριακός.
