Επιμέλεια
Μάκης
Δημητράκης
Η Αγία Βαρβάρα καταγόταν από τη Μικρά Ασία και πατέρας της ήταν ο άρχοντας Διόσκορος, φανατικός ειδωλολάτρης και διώκτης των Χριστιανών.
Η πανέμορφη Βαρβάρα ασπάστηκε τον Χριστιανισμό και επειδή αρνήθηκε να παντρευτεί ένα ειδωλολάτρη άρχοντα ο πατέρας της έκτισε πύργο – φυλακή και την έκλεισε μέσα αφού προηγουμένως την παρέδωσε στο Ρωμαίο διοικητή Μαρκιανό για βασανιστήρια.
Σύμφωνα με μια εκδοχή η Βαρβάρα παρακάλεσε το Θεό να της αλλάξει την εμφάνιση του προσώπου της! Ετσι έγινε και η Βαρβάρα προσβλήθηκε από ευλογιά, έχασε την ομορφιά της από τα σημάδια που άφησε η ασθένεια, κέρδισε όμως το χάρισμα να προφυλάσσει τους ανθρώπους και να τους θεραπεύει από τη μολυσματική αυτή νόσο.
Σύμφωνα με άλλη εκδοχή η Βαρβάρα κατόρθωσε να διαφύγει από τον πύργο – φυλακή όπου είχε κλειστεί. Οι άνθρωποι όμως του Μαρκιανού την εντόπισαν και την συνέλαβαν. Ο Μαρκιανός, θαμπωμένος από την ομορφιά της προσπάθησε να την μεταπείσει και να απαρνηθεί τον Χριστό. Επειδή κάτι τέτοιο δεν κατέστη δυνατόν αποφάσισε να την αποκεφαλίσει με τη σύμφωνη γνώμη του πατέρα της. Μάλιστα τον αποκεφαλισμό ανέθεσε στον ίδιο τον πατέρα της, ο οποίος όμως καθώς προέβαινε στην αποτρόπαια αυτή πράξη έπεφτε νεκρός, κεραυνοκτυπημένος! Θεία Δίκη!
Από το γεγονός αυτό (κεραυνός – φωτιά) η Αγία Βαρβάρα θεωρείται προστάτης όλων όσων σχετίζονται με τη φωτιά και το σίδερο όπως πυριτιδοποιοί, χαλκουργοί, μάγειρες, πυροσβέστες αλλά και από το 1829 προστάτης του Πυροβολικού μας.
Η Αγία Βαρβάρα θεωρείται ακόμα προστάτιδα από τα λοιμώδη νοσήματα και ιδιαίτερα της ευλογιάς. Σε πολλά μέρη της πατρίδας μας αναβιώνουν το έθιμο «της Βαρβάρας». Πρόκειται για κολλυβόζουμο μέσα στο οποίο προσθέτουν διάφορους καρπούς όπως ξερά φρούτα, σταφίδες, καρύδια, νισεστέ, σουσάμι, ζάχαρη, κανέλα κ.α.
Η παρασκευή της «Βαρβάρας» με πολλές παραλλαγές, είναι έθιμο που διατηρείται σε πολλές περιοχές της πατρίδας μας αλλά και στην πόλη μας που εκτός από τα σπίτια το έθιμο αναβιώνει επίσημα η Θρακική Εστία Βέροιας στη λέσχη της.
Είναι ένα έθιμο το οποίο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της λατρευτικής παράδοσης της Θράκης αλλά και της Μικράς Ασίας και κάθε φορά που ξημερώνει η γιορτή της Αγίας η μνήμη όλων γυρίζει πίσω σε εκείνα τα κρύα πρωινά που ανοίγοντας τα μάτια τους – μικροί, μεγάλοι – περίμεναν το μπολ με την αχνιστή «Βαρβάρα» ενώ το σπίτι μοσχοβολούσε σουσάμι και κανέλα.
Στην πόλη μας στη συμβολή των οδών Τρεμπεσίνας – Βερμίου και Κονίτσης, υπήρχε μέχρι το 1973 μεγάλος μεταβυζαντινός ναός, ρυθμού βασιλικής που κατεδαφίστηκε για λόγους «κυκλοφοριακούς».
Θυμούμαι τα παιδικά μου χρόνια που ανήμερα της Αγίας Βαρβάρας η εκκλησία γέμιζε από σχολιαρόπαιδα. Έρχονταν παιδιά από όλους τους μαχαλάδες της Βέροιας. Οι μανάδες μας, μας «οδηγούσαν» στην εκκλησία για να «μεταλάβουμε» ενόψει των Χριστουγέννων. Ήταν έθιμο η ομαδική αυτή «Θεία Κοινωνία». Πάντα υπήρχε η ανοχή από πλευράς των δασκάλων μας για την αργοπορία μας και την καθυστερημένη προσέλευσή μας στο «μάθημα».
Θυμούμαι ακόμη πως ολόγυρα της εκκλησίας υπήρχε μεγάλη αλάνα – λασπότοπος όταν έβρεχε – που με το πέρασμα του χρόνου είχε γίνει χώρος στάθμευσης μεγάλων αυτοκινήτων ενώ κοντά στην εκκλησία υπήρχαν δύο μεγάλα δέντρα. Μια αγριομουριά και μια κακαβιά που έστεκαν «προστάτες» της Αγίας και της Εκκλησίας.
Κάπως «βιαστικά» η Αγία Βαρβάρα κατεδαφίστηκε αλλά Βέροια χωρίς Αγία Βαρβάρα δεν γινόταν όπως γράφει ο καθηγητής – ερευνητής Θωμάς Γαβριηλίδης και κτίστηκε δίπλα από το χώρο της παλιάς εκκλησίας μικρό παρεκκλήσι, βυζαντινού ρυθμού όπου την παραμονή της γιορτής τελείται Εσπερινός και ανήμερα η Θεία Λειτουργία.
