Γράφει
ο Θωμάς
Γαβριηλίδης
ΣΤΑ ΜΙΚΡΑ
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΤΟΥ ΑΝΔΡΑ
1. Καθισμένος δίπλα
σ’ αυτήν την όμορφη
μαρμάρινη τάβλα
2. θα παίξεις το
διασκεδαστικό παιχνίδι με των ζαριών
τα χτυπήματα,
3. αλλά μήτε να παρακαμαρώνεις,
αν νικήσεις, μήτε να βαριαναστενάζεις
4. αν χάσεις, κατηγορώντας τη ζαριά
τη μικρή σου.
5. Γιατί στα μικρά προβλήματα φαίνεται
πόσο μυαλό κουβαλάει ο άνδρας,
6. και της φρονιμάδας το βάθος στη φόρα
το βγάζει το ζάρι.
ΕΙΣ ΤΑΒΛΑΝ Ε.Α. ΙΧ, 767
1. Εζόμενος μεν τήδε παρ’ ευλάϊγγι τραπέζηι
2. παίγνια κινήσεις τερπνά βολοκτυπίης.
3. Μήτε δε νικήσας μεγαλίζεο, μητ’ απολειφθείς
4. άχνυσο, την ολίγην μεμφόμενος βολίδα.
5. Και γαρ επί σμικροίσι νόος διαφαίνεται ανδρός,
6. και κύβος αγγέλλει βένθος εχεφροσύνης.
ΤΟ ΤΑΒΛΙ ΒΓΑΖΕΙ ΣΤΗ ΦΟΡΑ
ΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ
Μέσα στα πλαίσια του παιχνιδιού του ταβλιού είναι οπωσδήποτε και το προκαταρκτικό παίνεμα των ταβλαδόρων, ότι δηλαδή «είναι δάσκαλοι στο τάβλι, κι όποιος τα βάζει μαζί τους, είναι χαμένος από μάνα…», όπως και «το ψιλό γαζί» που πέφτει μετά το τέλος του παιχνιδιού στον ηττημένο, αν μάλιστα αυτός τυχαίνει να είναι και «τσαντίλας» και τα βάζει με την τύχη, που γι’ αυτόν έχει μόνο ντόρτια και διπλές, ενώ για κάποιους άλλους χαϊδεμένους φυλάει τις εξάρες…».
«Εμείς με τραμ πηγαίνουμε και άλλοι με ταξάρες,
για μας τα ντόρτια κι οι διπλές και γι’ άλλους οι εξάρες», όπως λέει και το λαϊκό άσμα.
Ο Αγαθίας ο Σχολαστικός, νομικός της εποχής του αυτοκράτορα Ιουστινιανού (6ος αι. μ.Χ.) φαίνεται ότι γνώριζε κάποιους ταβλαδόρους, που έπαιρναν στα πολύ σοβαρά το παιχνίδι τους, γι’ αυτό και προσπαθεί με το επίγραμμά του Ε.Α. ΙΧ, 767 να τους προσγειώσει λέγοντάς τους ότι τα προβλήματα, που τους δημιουργεί στη ζωή τους το τάβλι, δεν είναι οπωσδήποτε «ζωής και θανάτου», είναι μικρά, αλλά αρκετά για να βγάλουν στη φόρα το μυαλό που κουβαλάει ο ταβλαδόρος. Το τάβλι, όπως και κάθε άλλο παιχνίδι (που δεν έχει γίνει επάγγελμα βέβαια) είναι για να περνάει κάποιος ευχάριστα την ώρα του με έναν φίλο. Αν του χαλάει το κέφι και την καρδιά του, καλύτερα να το αποφεύγει.
Επειδή «το ψιλό γαζί ή, όπως το θέλουν άλλοι, το δούλεμα» είναι το απαραίτητο «αλατοπίπερο» του παιχνιδιού, χρειάζονται γερά νεύρα και ωριμότητα σκέψης. «Εδώ σε θέλω, κάβουρα, να περπατάς στα κάρβουνα» και να μην καταλαβαίνουν οι παρακολουθούντες ότι καίγεσαι, κι όταν ακόμη δεν έχεις φτάσει στο επίπεδο των Αναστενάρηδων. Να μην καίγεσαι, επειδή έχεις δυνατή θέληση ή πίστη και επιβάλλεσαι πάνω στις αισθήσεις σου. Είσαι απόλυτα κύριος του εαυτού σου, έχεις πλήρη αυτοκυριαρχία. Το ζάρι να το χορεύεις, να μη σε χορεύει το ζάρι.
Τα παραπάνω ισχύουν και για άλλα «φιλικά επιτραπέζια» παιχνίδια (σκάκι, χαρτιά κ.ά.) που όχι, πολύ σπάνια έγιναν αιτία να χαλάσουν καρδιές, αλλά και για το παιχνίδι (επαγγελματικό αυτό αναπόφευκτα) της ζωής, όπως μαρτυρεί ένας από τους κορυφαίους ποιητές της αρχαίας Ελλάδας, ο Αρχίλοχος ο Πάριος, του οποίου η ζωή ήταν γεμάτη από κατορθώματα (κυρίως ποιητικά), αλλά και παθήματα, και που σίγουρα υπήρξε ένας από τους εμπνευστές του Αγαθία του Σχολαστικού.
ΑΡΧΙΛΟΧΟΣ Ο ΠΑΡΙΟΣ
Ο Αρχίλοχος ο Πάριος άκμασε στα μέσα του έβδομου αιώνα π.Χ. Γεννήθηκε και ανδρώθηκε στην Πάρο.
Ο πατέρας του Αρχίλοχου, ο Τελεσικλής με εντολή του Μαντείου των Δελφών ίδρυσε αποικία στο νησί της Θάσου, όπου πήρε μαζί του και το γιο του Αρχίλοχο.
Σε μια μάχη εναντίον εχθρών της Θάσου, όταν ο Αρχίλοχος κινδύνευσε να αιχμαλωτιστεί, το έβαλε στα πόδια και για να γλιτώσει δε δίστασε να πετάξει και την ασπίδα του όπως και να περιπαίζει έπειτα τον εαυτό του γι’ αυτή την πράξη δειλίας. Στο δίλημμα υπεράσπιση ασπίδας μέχρι θανάτου ή πέταγμά της και σωτηρία-ζωής, προτίμησε το δεύτερο!
Για να εξασφαλίζει τα προς το ζειν έκανε διάφορες δουλειές. Έγινε μισθοφόρος, έγινε πειρατής ώσπου σε μια μάχη εναντίον των Ναξίων σκοτώθηκε από κάποιον ονομαζόμενο Καλώνδα, ενώ ως ποιητής είχε ήδη κατακτήσει τις καρδιές των Ελλήνων. Οι θαυμαστές του μάλιστα τον θεωρούσαν ισάξιο του Ομήρου. Δεύτερο Όμηρο!
Το ποιητικό κύρος του Αρχίλοχου του Πάριου μαρτυρείται και από το εξής πάθημα του φονιά του: Όταν ο Καλώνδας πήγε κάποτε στους Δελφούς για να ζητήσει χρησμό για κάτι που τον προβλημάτιζε, η Πυθία τον περιφρόνησε και τον έδιωξε με τα εξής λόγια: «Μουσάων θεράποντα έκτανες, έξιθι νηού!» (Σκότωσες λάτρη των Μουσών, βγες έξω από το ναό!».
ΑΡΧΙΛΟΧΟΥ ΠΑΡΙΟΥ
«ΘΑΡΡΟΣ ΣΤΙΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ»
1. Ψυχή μου, ψυχή μου
2. τυραννισμένη απ’ αβάσταχτα βάσανα
3. ορθώσου και πάλεψε μ’ αγέρωχα στήθια
4. σιμά στων οχτρών τις ενέδρες,
5. και μήτε να δείχνεις περίσσιο καμάρι
6. σαν παίρνεις τη νίκη,
7. μα μήτε στο κλάμα να πέφτεις,
8. αν χάσεις τη μάχη.
9. Τις χαρές να τις χαίρεσαι, όμως
10. μην περίσσια τεντώνεις τις χόρδες
11. και στις μπόρες τη δύναμη να ‘χεις
12. να μαραίνεις τη φλόγα του πόνου.
13. Πάνω απ’ όλα θα πρέπει να νιώσεις
14. το ρυθμό της ζωής των ανθρώπων.
(Θ.Γ. ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΛΥΡΙΚΟΙ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ, Βέροια 1975)
Ο ρυθμός της ζωής των ανθρώπων βασίζεται πάνω στην αέναη ρευστότητα. Χαρές και λύπες έρχονται και παρέρχονται και ξανάρχονται… Τα νεύρα σε διαρκή εγρήγορση και υπερένταση. Όσοι τελικά αντέχουν είναι οι ήρωες της ζωής.
