Της Αναστασίας Πάπαρη*
Έφυγε για τη γειτονιά των αγγέλων πριν από λίγες ημέρες και πλήρης ημερών, ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και ακαδημαϊκός κ. Νικόλαος Μουτσόπουλος. Ο νεώτερος καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο ΑΠΘ σε ηλικία μόλις 31 ετών, που δίδαξε γενιές αρχιτεκτόνων με μοναδικό τρόπο, αλησμόνητο για όσους είχαμε την τύχη – και το θάρρος! – να επιλέξουμε το μάθημά του.
Με παλιά καταγωγή από τα Γραμμενοχώρια Ιωαννίνων, Αρκάς για τέσσερις γενιές, επιστήμων ευρύτατης μόρφωσης, πολυταξιδεμένος, γνώριζε τα Βαλκάνια και την Μικρά Ασία σαν την παλάμη του χεριού του. Συνδύαζε τη γνώση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής (θρησκευτικής και κοσμικής) με την θεολογία και την αρχαιολογία, γνωστικά πεδία, που τον έκαναν έναν από τους τελευταίους εκπροσώπους της ‘ελληνικής ταυτότητας’ του κτισμένου περιβάλλοντος στην πατρίδα μας και στις εστίες του Ελληνισμού σε Ευρώπη και Ασία.
Οι μεταπτυχιακές σπουδές του στη Γαλλία, αντί να τον οδηγήσουν στον μιμητισμό, όπως συμβαίνει με πολλούς ακαδημαϊκούς, τον έστρεψαν στην αυτογνωσία, ώστε να εμφορείται και να μεταδίδει την πνευματική παρακαταθήκη της ελληνικής αρχαιότητας, κυρίως του Βυζαντίου και της νεώτερης Ελλάδας.
Για πολλά χρόνια στήριξε την επιστημονική του γνώση στις ανασκαφές, τις αρχιτεκτονικές αποτυπώσεις και την τεκμηρίωση – καθολική αρχή κάθε επιστημονικής γνώσης – όσων ανακάλυπτε στα πάμπολλα ταξίδια του, μόνος ή με τους φοιτητές του. Έτσι βγήκαν πολυάριθμες εκδόσεις, συλλεκτικές πλέον, για τη Βέροια, την Καστοριά, την Τρίπολη και πολλές άλλες πόλεις. Αυτή τη βιωματική γνώση μετέδιδε απλόχερα στους φοιτητές του, καθώς έψαχνε σε καθένα από εμάς να βρει τις καταγωγικές ρίζες μας και να μας αναθέσει αντίστοιχα θέματα σε ερευνητικά και διπλωματικές. Και ποιός δεν αγαπά να γνωρίζει την καταγωγή του, ιδιαίτερα την μακρινή, αν αναλογισθούμε, πως στο απώτερο παρελθόν υπήρξαν σημαντικές μετακινήσεις πληθυσμών στον ελλαδικό χώρο, αλλά και μετά την μικρασιατική καταστροφή;
Έτσι αγαπήσαμε το μάθημα ‘Μορφολογίας – Ρυθμολογίας’, που δίδασκε και πολλοί συνεχίσαμε με ερευνητικά και διπλωματικές. Θυμάμαι, πως για ερευνητικό θέμα με είχε παραπέμψει στον μητροπολίτη Βεροίας, μακαριστό κ. κ. Παύλο, ο οποίος με τη σειρά του μου υπέδειξε την Μονή Τιμίου Προδρόμου στον Αλιάκμονα. Έτσι, με ενθουσιασμό, αποτύπωσα το μοναστηριακό συγκρότημα, το τεκμηρίωσα ιστορικά και αρχιτεκτονικά και διατύπωσα τις προτάσεις αποκατάστασής του, μια εργασία κοπιώδης και επικίνδυνη (ανέβαινα από τον δρόμο της ΔΕΗ κατά μήκος του ποταμού, με καλό καιρό, αλλά και με βροχή…. Η εργασία δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά της Ι. Μητρόπολης Βεροίας, στη Διημερίδα για την Μονή Τιμίου Προδρόμου – Σκήτη Βεροίας).
Μετά από χρόνια, ως ιδρύτρια του ICOMOS Ημαθίας, αλλά και με αφορμή την εργασία μου ως Γενικής Συμβούλου για την υποψηφιότητα της Τρίπολης ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης 2021, συνδέθηκα οικογενειακά με τον καθηγητή. Φύλακας άγγελος δίπλα του πάντοτε η αγαπημένη του σύζυγος Μινιώ. Η τελευταία συνομιλία μας ήταν πριν από δύο μήνες περίπου, η συζήτηση περιστράφηκε γύρω από την πολεοδομία και ήθελε να μου δώσει πρόσθετη βιβλιογραφία…… ένα πνεύμα σπινθηροβόλο, αειθαλές, δοτικό χωρίς ιδιοτέλεια….
Παρά τους τιμητικούς τίτλους, που πολλοί πανεπιστημιακοί καθηγητές αποσπούν από διεθνείς φορείς, ακαδημίες, άλλα πανεπιστήμια κλπ., λίγοι αξιώνονται τον τίτλο του ‘δασκάλου’, που τους απονέμουν οι φοιτητές τους και μόνο. Ο καθηγητής Νίκος Μουτσόπουλος τον λαμβάνει καθημερινά από χιλιάδες φοιτητές του, που τον τιμούν τώρα και στο παρελθόν εν ζωή, ένας τίτλος τιμής και ευγνωμοσύνης, ίσως ο πιο σημαντικός, που θα τον ακολουθεί εσαεί.
Η παρακαταθήκη του στις επόμενες γενιές πλουσιότατη, τόσο πλούσια, ώστε να προβληματίζει κάθε προσπάθεια καταγραφής και διάσωσής της. Όσοι αξιωθήκαμε να μεταλάβουμε ‘των αχράντων μυστηρίων’ της παραδοσιακής μας αρχιτεκτονικής, θα πρέπει να κάνουμε το χρέος μας….. και αυτό αφορά και το Αρχείο, που παραχώρησε προσωρινά στον Δήμο Βέροιας. Το έργο του, ο τρόπος του, οδοδείκτης μας…. Καλό ταξίδι δάσκαλε. Πάντοτε ευγνώμονες…….
*Η Αναστασία Πάπαρη είναι Διδάκτωρ Αρχιτέκτων – Πολεοδόμος Α.Π.Θ. και Πολεοδόμος, Παν. Λονδίνου (Bartlett School of Architecture and Town Planning)
