Του ιερέως
Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Στην εποχή μας, φίλοι αναγνώστες, που οι Θεσμοί, η Πίστη και η Γνώση δοκιμάζονται τόσο, έρχεται το διαχρονικό μήνυμα, η επίκαιρη διδασκαλία και η βαθιά γνώση, εκείνων που αναδείχθηκαν Προστάτες της Ελληνοχριστιανικής Παιδείας, να φωτίσει τη σκέψη μας, να εμπνεύσει το λόγο μας και να ενθουσιάσει την ψυχή μας…
Το ζήτημα δεν είναι το να είναι επίκαιρα, το έργο και η διδασκαλία των Τριών Ιεραρχών, αλλά το γιατί είναι τόσο επίκαιρα. Ο Βασίλειος ο Μέγας, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, μπορεί να έζησαν 16 αιώνες πριν, αλλά η διδασκαλία τους αφορούσε μια εποχή κοσμοϊστορικών αλλαγών.
Άγιοι Ιεράρχες. Διδάσκαλοι. Πατέρες. Και οι Τρεις Μεγάλοι και οι Τρεις Χρυσόστομοι και οι Τρεις Θεολόγοι. Και πίσω τους; Δίπλα τους; Μέσα τους; Τρεις άγιες ηρωίδες, ευλογημένες μητέρες. Η Εμμέλεια, η Ανθούσα, η Νόνα.
Σήμερα, λοιπόν, όπου η σύγχυση των σκοπών χαρακτηρίζει την εποχή μας. Σήμερα, που η αγάπη απουσιάζει από την κοινωνία μας. Σήμερα, 1.600 χρόνια μετά, η διδασκαλία μπορεί να αναδυθεί και αναδειχθεί σε δίκοπο και χρήσιμο μαχαίρι για την υπεράσπιση της αλήθειας, τη διατράνωση της Ελληνοχριστιανικής παιδείας και την αυτοκριτική της εκπαίδευσης.
Στην εποχή μας, που περισσεύουν τα λαμπερά είδωλα και λείπουν τα ταπεινά πρότυπα, οι Άγιες μητέρες των Τριών Φωστήρων της Γνώσης, οι μητέρες που προετοίμασαν, που αφιερώθηκαν, που θυσιάστηκαν, έρχονται να υποδείξουν το δρόμο, στον πνευματικό, στο δάσκαλο, στο γονέα.
Βρισκόμαστε στον 4ο μ.Χ. αιώνα. Ζουν, διδάσκουν και αγιάζουν οι Τρεις λαμπροί Ιεράρχες, που θεμελίωσαν την Ελληνοχριστιανική Παιδεία. Είναι η εποχή που η Ανατολή γεωπολιτικά πρωτοστατεί και προβληματίζει, όπως σήμερα η Δύση και η Ευρώπη. Εποχή, για την οποία ο Μέγας Βασίλειος περιγράφει: Λιμός αγάπης, πονηρία αμέτρητη, ατομικότητα, χαμένη δικαιοσύνη.
Εποχή, για την οποία ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας πληροφορεί: Δεν υπάρχει ασφαλής φίλος ούτε βέβαιος αδελφός. Παντού μύρια προσωπεία. Πολλές των προβάτων οι δορές, αναρίθμητοι, όμως, οι κρυμμένοι λύκοι.
Οι Τρεις Πατέρες εξηγούν πώς βυθιζόταν ο άνθρωπος μέσα στη ρουτίνα, ακόμα και αυτής της θρησκευτικής ζωής. Πώς οι διδαχές και οι διδάσκαλοι είχαν χάσει το περιεχόμενο και την ουσία τους.
Είναι, λοιπόν, η εποχή, είναι η ώρα, που οι τρεις μελίρρυτοι ποταμοί της σοφίας έρχονται να ανατρέψουν την πτώση και να αναστήσουν την αλήθεια. Φάροι πορείας προς το Θεό. Πύργοι πίστης και αγώνα. Πελάγη γνώσης και αλήθειας. Διδάσκαλοι στη θεωρία και στην πράξη. Παιδαγωγοί αξεπέραστοι και περισπούδαστοι.
Η ιστορία της Πίστης και της Ανθρωπότητας, τους κατέγραψε ως πρώτους και μεγάλους Διδασκάλους και ανέδειξε το προσόν της Θεόπνευστης ικανότητάς τους.
Όμως, το μυστικό του μεγαλείου των Τριών Ιεραρχών ευρίσκεται στις τρεις ευσεβείς μητέρες τους, όπως επίμονα γράφει ο Θεολόγος Αθανάσιος Σκαρμογιάννης.
Οι ίδιοι οι Πατέρες στα συγγράμματά τους ομολογούν και διατυμπανίζουν στις επόμενες γενιές την ύψιστη και μεγάλη δύναμη που έχει η συνεργός του Θεού, που λέγεται Μητέρα. Χριστιανές μητέρες που λαξεύουν ιδανικά. Να μια ακόμη διαχρονική και σήμερα επίκαιρη πτυχή του βίου των Τριών υιών και Ιεραρχών, που στις 30 του μηνός τιμάμε.
Τολμώντας να σταχυολογήσουμε σημεία από τη διδασκαλία των τριών Φωστήρων της Τρισκλίου Θεότητας, θα αντιληφθούμε ότι οι παιδαγωγικές τους θέσεις δεν έχουν απλά διαχρονικότητα, αλλά αποτελούν θεμελιώδεις αρχές της ελληνοχριστιανικής παιδείας, της αγωγής και της μόρφωσης.
-Υποδείκνυαν ότι ο παιδαγωγός πρέπει να έχει φρόνηση, εμπειρία και γνώση ψυχολογίας του ανθρώπου. Να είναι ακέραιος σε χαρακτήρα, αμνησίκακος και ακενόδοξος.
-Πρότυπο προς μίμηση. Να στηρίζει τη διδασκαλία του στην κατανοητή γλώσσα και στις αρχές της αυτενέργειας, της εποπτείας και της εργασίας.
-Ο δάσκαλος και ο γονέας πρέπει να εξακριβώνουν τις έμφυτες κλίσεις του παιδιού και να το προσανατολίζουν ανάλογα.
-Στο σχολείο πρέπει να διαπλάθονται χριστιανικές προσωπικότητες, που προτάσσουν τον σεβασμό στο Θεό και αγαπάνε τον πλούτο των αρετών και όχι του χρήματος.
-Η αγωγή των παιδιών πρέπει να αρχίζει πολύ νωρίς. Με προσοχή και υπομονή οι δάσκαλοι ως γλύπτες φιλοτεχνούν θαυμάσια αγάλματα, αφαιρώντας ό,τι περισσεύει και προσθέτοντας ό,τι λείπει.
-Η τιμωρία και ο έπαινος έχουν μεγάλη σημασία στη διαπαιδαγώγηση. Επιτίμηση και όχι ονειδισμός. Απειλή αλλά όχι ξύλο. Αμοιβή και έπαινος στις καλές πράξεις και επιδόσεις.
Πόσο σημερινά είναι τα διδάγματα και οι υποδείξεις των θεοτρόπων δασκάλων! Πόσο σημαντικά και θεμελιώδη για την εκπαίδευση και αγωγή των παιδιών και των νέων!
Πόσο δύσκολα είναι, όμως, σήμερα να ευθυγραμμισθούμε στις αρχές των τριών Ιεραρχών.
Η σύγχυση αλλά και η άλωση στο χώρο της Παιδείας έχει αποθρασύνει τους υπονομευτές και αποσπάσει τους λειτουργούς της.
Ίσως λείπει από το θεμέλιό της ο ρόλος της μητέρας που συνεργάστηκε με το Θεό.
Η μητέρα εκείνη που πετυχαίνει την αρμονία στη ζωή, που δεν επιδιώκει τον πλούτο, τα αξιώματα και τη δόξα, αλλά την ευγένεια, την ευσέβεια, την ταπεινοφροσύνη.
Η μητέρα-παιδαγωγός, πολύτεκνη και καλλίτεκνη. Αυτή που πέρα από τις γνώσεις, δίνει και τη σοφία. Γιατί όπως και ο Χρυσόστομος έλεγε: «Ου το τεκείν ποιεί μητέρα, αλλά το θρέψαι καλώς…». Την μητέρα δεν την κάνει η γέννηση, αλλά η καλή ανατροφή.
Οι μητέρες των Τριών Ιεραρχών είναι οι φυσικοί και ηθικοί αυτουργοί της αγιότητας και της πληρότητάς τους. Φρουροί, με αγγελικές δυνάμεις. Γυναίκες με υπομονή, βυθισμένες στην προσευχή. Με πνευματική ζωή και ευσέβεια. Έβαλαν στα χέρια των παιδιών τους την Αγία Γραφή, αλλά και άνοιξαν τος ορίζοντες για γνώση και μόρφωση στην Αθήνα, στη Συρία και όλο τον κόσμο.
Με αγάπη, με χαρά και στοργή, με πίστη, έφεραν στου κόσμου τα πνευματικά σταυροδρόμια πυρσούς αλήθειας, δείκτες σοφίας και αγίους διδασκαλίας.
Η Εμμέλεια, η μητέρα του Μεγάλου Βασιλείου. Η Ανθούσα, η μητέρα του Ιωάννη του Χρυσόστομου. Η Νόνα, η μητέρα του Γρηγορίου του Θεολόγου.
Δείτε τη συνάφεια, την αλληλουχία, τη σχέση και το σφιχταγκάλιασμα στην Πίστη των μητέρων-παιδαγωγών, και στο ζήλο των υιών-διδασκάλων.
Νιώστε στη συνέχεια τη θέρμη από τη μητέρα στο παιδί, από την παιδεύτρια στον μαθητή. Εντοπίστε τη σημασία της έμπνευσης και της θυσίας από τη μητέρα στον Μέγα, από τη μητέρα στον Χρυσόστομο, από τη μητέρα στον Θεολόγο.
Απολαύστε το μεγαλείο της δικαίωσης όλων. Διακρίνατε την αναγνώριση και την ανταπόδοση του Θείου αγώνα και της Θεόπνευστης προσπάθειας στο πρόσωπο των συνεργών του Θεού, των μητέρων.
